„შაქრის ალტერნატივა, რომელიც საფრთხეს ქმნის — ერითრიტოლის შესახებ ახალი მტკიცებულებები“
ავტორი: პროფესორი გიორგი ფხაკაძე, PhD მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი
sheniekimi.ge | ოფიციალური სამედიცინო საინფორმაციო პლატფორმა
„უსაფრთხო დამატკბობელი“? — მითი, რომელიც იშლება
სურსათის მაღაზიებში და ფიტნეს მაღაზიებში სულ უფრო ხშირად ვხედავთ წარწერას „zero sugar“. ბევრისთვის ეს ნიშნავს, რომ პროდუქტი უსაფრთხოა და ჯანმრთელი. მაგრამ ახალი, 2025 წლის კვლევები გვაჩვენებს, რომ ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული დამატკბობელი — ერითრიტოლი — შეიძლება სერიოზული გულ-სისხლძარღვთა და ტვინის რისკების წყარო გახდეს.
რა არის ერითრიტოლი?
• ბუნებრივად მცირედ რაოდენობით გვხვდება ხილში.
• ინდუსტრიულად აწარმოებენ დიდი მოცულობით და ამატებენ „დაიეტურ“ სასმელებსა და ტკბილეულს.
• მწარმოებლები აცხადებენ: „კალორიები არ აქვს და სისხლში შაქარს არ ზრდის“.
• მაგრამ „არ ზრდის შაქარს“ ≠ „უსაფრთხოა ჯანმრთელობისთვის“.
ახალი სამეცნიერო მტკიცებულებები (2025)
- ტვინის სისხლძარღვები და ინსულტი
- კოლორადოს უნივერსიტეტის კვლევამ აჩვენა, რომ ერითრიტოლი იწვევს ოქსიდაციურ სტრესს ტვინის უჯრედებში და ზრდის ინსულტის რისკს.
გული და სისხლძარღვები
JACC Advances-ის 2025 წლის კვლევამ ხანდაზმულთა ჯგუფში დააფიქსირა, რომ ერითრიტოლის მაღალი დონე უკავშირდება გულის დაავადებებისა და თრომბოზის რისკის მატებას.
გონებრივი ფუნქციები
Neurology-ის კოჰორტული კვლევის მიხედვით, დამატკბობლების, მათ შორის ერითრიტოლის, ხშირი მოხმარება კოგნიტიური დაქვეითების დაჩქარებას იწვევს.
რატომ არის ეს პრობლემა?
• შაქარი უკვე დამტკიცებულია, რომ კლავს, მაგრამ ალტერნატივებიც საფრთხის ქვეშ აყენებენ ჯანმრთელობას.
• ინდუსტრიულად გადამუშავებული საკვები, სადაც ერითრიტოლი ყველაზე ხშირად გვხვდება, დაკავშირებულია ქრონიკულ დაავადებებთან.
• მიკროპლასტიკივით უხილავია, მაგრამ მისი ზეგავლენა დროთა განმავლობაში გროვდება.
რას უნდა ველოდოთ?
1. მცირე დოზებით შესაძლოა ნაკლებად საშიში იყოს, მაგრამ ხშირი და მაღალი რაოდენობით მოხმარება ზრდის რისკებს.
2. განსაკუთრებული სიფრთხილე სჭირდებათ გულის დაავადებების მქონე, დიაბეტიან და ხანდაზმულ ადამიანებს.
3. სანამ დამატკბობელი სრულად არ იქნება შესწავლილი, ფრთხილად იყავით და არ ენდოთ მხოლოდ მარკეტინგს.
ხშირად დასმული კითხვები
1. „თუ ერითრიტოლი ნებადართულია, რატომ საუბრობთ რისკებზე?“
— ნებადართული არ ნიშნავს საბოლოოდ უსაფრთხოს. რეგულაციები ეფუძნება ძველ კვლევებს, ახალი მტკიცებულებები კი პრობლემებს აჩვენებს.
2. „ცოტა რაოდენობა ყოველდღიურად — საშიშია?“
— ჯანმრთელ ადამიანებში მცირე დოზა ნაკლებად სახიფათოა, მაგრამ ხშირი და დიდი რაოდენობა ზრდის ინსულტისა და გულის პრობლემების რისკს.
3. „სჯობს შაქარს ერითრიტოლი?“
— ორივე საზიანოა. შაქარი — დიაბეტის და სიმსუქნის მეშვეობით, ერითრიტოლი — სისხლძარღვებისა და ტვინის ზეგავლენით.
4. „დიაბეტიანებისთვის უსაფრთხოა?“
— არა. სწორედ დიაბეტიანებში არის ყველაზე მეტი საფრთხე, რადგან ისედაც მაღალი აქვთ გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების რისკი.
5. „ბავშვებისთვის შეიძლება?“
— რეკომენდებული არ არის. ბავშვების ტვინი და სისხლძარღვები უფრო მგრძნობიარეა.
6. „რატომ არ წერენ კომპანიები ეტიკეტზე გაფრთხილებას?“
— კანონით ვალდებულება არ აქვთ, თუმცა მომხმარებელს აქვს უფლება მოითხოვოს სრული ინფორმაცია და სერტიფიკატები.
7. „მინერალური წყალი ‘zero sugar’ იგივეა?“
— არა. ნატურალურ მინერალურ წყალს არაფერი აქვს დამატებული, ხოლო „zero sugar“ სასმელები ხშირად შეიცავს დამატკბობლებს და სხვა ქიმიურ დანამატებს.
8. „თუ შევწყვეტ ერითრიტოლის მოხმარებას, რა ალტერნატივა არსებობს?“
— ყველაზე ჯანსაღია ნატურალური ხილი, თაფლი მცირე დოზით, ან უბრალოდ ტკბილეულის შემცირება.
9. „არის თუ არა ალტერნატივა, რომელიც ნამდვილად უსაფრთხოა?“
— ჯერ არა. არ არსებობს დამატკბობელი, რომლის გრძელვადიანი უსაფრთხოება 100%-ით დამტკიცებულია.
გადმოწერე აპლიკაცია „შენი ექიმი“
მიიღე სანდო და უახლესი ინფორმაცია ჯანმრთელობაზე — საქართველოდან და მსოფლიოდან.
Telegram: https://t.me/SheniEkimi
შენი ექიმი – ცოდნა ჯანმრთელობისთვის.
წყაროები (Vancouver სტილი)
1. Abushamat LA, et al. Erythritol, Erythronate, and Cardiovascular Outcomes in Older Adults. JACC Adv. 2025;4:101605. doi:10.1016/j.jacadv.2025.101605
2. Wölnerhanssen BK, et al. Erythritol, xylitol and cardiovascular risk—friend or foe? Cardiovasc Res. 2025;121(9):1319-1332. doi:10.1093/cvr/cvae085
3. University of Colorado Boulder. Common sugar substitute shown to impair brain cells & boost stroke risk. 2025.
4. Neurology Cohort (Brazil ELSA). Artificial sweeteners and accelerated cognitive decline. Neurology. 2025.
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე — დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, დიპლომირებული მედიკოსი (MD), ჯანდაცვის მაგისტრი (MPH) და მედიცინის დოქტორი (PhD) — არის საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი, რომელსაც აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება როგორც საქართველოში, ისე საერთაშორისო დონეზე.
მეტი უახლესი და სანდო სამედიცინო ინფორმაცია იხილეთ ოფიციალურ პლატფორმაზე:
www.sheniekimi.ge – შენი ექიმი, შენი სივრცე, შენი ჯანმრთელობა.
გადმოწერე აპლიკაცია „შენი ექიმი“ – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
მიიღე სანდო და აქტუალური ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ – საქართველოდან და მთელი მსოფლიოდან.
iPhone: https://apps.apple.com/fr/app/sheni/id6746877342?l=en-GB
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
შენი ექიმი – ცოდნა ჯანმრთელობისთვის.
