რატომ არ უნდა რეკლამირებდნენ ექიმები საკვებ დანამატებს.
ექიმი უნდა იყოს სანდოობისა და ობიექტურობის გარანტი, მაგრამ დღეს ვხედავთ, რომ ზოგჯერ სწორედ ექიმები მონაწილეობენ საკვები დანამატების რეკლამაში. ეს პრაქტიკა არა მხოლოდ არაეთიკურია, არამედ ეწინააღმდეგება კანონმდებლობასაც — ევროპაშიც და საქართველოშიც.
ევროპული ჩარჩო
ევროკავშირის რეგულაციები მკაფიოდ კრძალავს შეცდომაში შემყვან რეკლამას:
• 2002/46/EC დირექტივა — საკვები დანამატებს არ აქვთ უფლება განაცხადონ, რომ კურნავენ ან უშლიან ხელს დაავადებას.
• 1924/2006 რეგულაცია — ჯანმრთელობისა და კვებითი პრეტენზიები დაშვებულია მხოლოდ მაშინ, თუ ისინი ოფიციალურადაა დამტკიცებული.
• 2001/83/EC დირექტივა — კრძალავს მედიკამენტების რეკლამირებას ფართო საზოგადოებისთვის, განსაკუთრებით რეცეპტით გასაცემი მედიკამენტების შემთხვევაში.
ამ მიდგომას ზუსტად იმეორებს საქართველოს კანონმდებლობაც.
საქართველოს კანონმდებლობა
ქვემოთ მოყვანილი ციტატები პირდაპირ ადასტურებს, თუ რატომ არის ექიმის მონაწილეობა საკვები დანამატების რეკლამაში აკრძალული:
1. „სურსათის ეროვნული კოდექსი“ (2005, №1912-Iს):
• მუხლი 5, პუნქტი 3: „სურსათის ეტიკეტირება, წარდგენა და რეკლამა არ უნდა იყოს შეცდომაში შემყვანი და არ უნდა მიეწეროს სურსათს ისეთი თვისებები, რომელთაც იგი არ ფლობს.“
•იცოდით? თუ რეკლამაში წერია, რომ დანამატი „კურნავს“ ან „ამცირებს დაავადების რისკს“, ეს პირდაპირ არღვევს კოდექსის ამ მუხლს.
• მუხლი 26, პუნქტი 7: „საკვები დანამატის რეკლამაში აკრძალულია მინიშნება დაავადების პრევენციაზე, მკურნალობაზე ან განკურნებაზე.“
•იცოდით? სიტყვა „პრევენცია“ საკვები დანამატის რეკლამაში კანონით აკრძალულია!
2. „მომხმარებელთა უფლებების დაცვის შესახებ კანონი“ (1996, №230-რს):
• მუხლი 7, პუნქტი 1: „მომხმარებელს აქვს უფლება დაცული იყოს შეცდომაში შემყვანი და არასწორი ინფორმაციისაგან, მათ შორის რეკლამის მეშვეობით მიღებული ინფორმაციისაგან.“
•იცოდით? თუ ექიმი რეკლამაში ამბობს გადაჭარბებულ ფრაზას („ყველაზე ეფექტური“), ეს კანონდარღვევაა.
• მუხლი 8, პუნქტი 2: „აკრძალულია კომერციული პრაქტიკა, რომელიც იყენებს პროფესიული ავტორიტეტის მქონე პირის (მათ შორის ექიმის) პოზიციას მომხმარებლის შეცდომაში შესაყვანად.“
•იცოდით? ექიმის ხმისა და ტიტულის გამოყენება პროდუქტების რეკლამაში სპეციალურად აკრძალულია.
3. „რეკლამის შესახებ კანონი“ (1998, №1852-Iს):
• მუხლი 4, პუნქტი 2: „რეკლამა არ უნდა შეიცავდეს ცრუ ან დამაბნეველ ცნობებს, რომლებიც არღვევს მომხმარებლის უფლებებს.“
•იცოდით? თუ პროდუქტის რეკლამა პაციენტს იწვევს ცრუ მოლოდინს, ეს კანონის დარღვევაა.
• მუხლი 9, პუნქტი 5: „აკრძალულია სამკურნალო საშუალებების რეკლამა ექიმების მონაწილეობით, გარდა ნეიტრალური საინფორმაციო მასალისა.“
•იცოდით? ექიმს შეუძლია ასწავლოს „როგორ მივიღოთ ვიტამინები სწორად“, მაგრამ არა რეკლამა კონკრეტული კომპანიის დანამატისთვის.
ამ ციტატებიდან აშკარად ჩანს, რომ ექიმს კანონით ეკრძალება კომერციული რეკლამა, განსაკუთრებით მაშინ, თუ იგი ქმნის შთაბეჭდილებას, რომ დანამატი არის სამკურნალო საშუალება.
ეთიკა და ნდობა
ექიმის მთავარი პრინციპია „პირველ რიგში, არ ავნო“. რეკლამა ქმნის ინტერესთა კონფლიქტს — პაციენტს უჩნდება ეჭვი, ნამდვილად სამეცნიერო მტკიცებულებაზეა დაფუძნებული რჩევა, თუ კომერციულ სარგებელზე.
მსოფლიო სამედიცინო ასოციაცია (WMA) და ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია (WHO) ხაზგასმით ამბობენ:
• ექიმი არ უნდა მონაწილეობდეს კომერციულ რეკლამაში.
• ექიმმა უნდა მისცეს მხოლოდ ობიექტური, სამეცნიერო ინფორმაცია.
რა რისკებს ქმნის დანამატების რეკლამა?
• ბევრი დანამატი არ არის სათანადოდ შესწავლილი.
• ზოგიერთ პროდუქტი უკვე აკრძალულია ან შეზღუდულია ევროკავშირში (მაგ., Garcinia cambogia, Yohimbe, Ashwagandha).
• დაფიქსირებულია დოზირების შეცდომები და ტოქსიკური მინარევები.
• ექიმის რეკლამა ქმნის გაძლიერებულ ნდობას, რაც პაციენტისთვის განსაკუთრებით სახიფათოა.
რა უნდა გააკეთონ ექიმებმა?
• თავი შეიკავონ კომერციული რეკლამიდან.
• მისცენ მხოლოდ მტკიცებულებაზე დაფუძნებული რჩევა.
• გადაამისამართონ პაციენტები სანდო წყაროებზე:
კითხვა-პასუხი
Q: თუ ექიმი ამბობს, რომ დანამატი კარგია, რატომ არ უნდა ვენდო?
A: იმიტომ, რომ რეკლამა ≠ სამეცნიერო მტკიცებულება.
Q: აფთიაქში რომ იყიდება, ესე იგი უსაფრთხოა?
A: არა. გაყიდვა ≠ სანდოობა.
Q: სად მოვძებნო სანდო ინფორმაცია დანამატებზე?
A: sheniekimi.ge და supplement.ge.
დასკვნა
საქართველოს კანონმდებლობა მკაფიოდ კრძალავს ექიმის მონაწილეობას საკვები დანამატების რეკლამაში.
• „სურსათის ეროვნული კოდექსი“ კრძალავს შეცდომაში შემყვან რეკლამას.
• „მომხმარებელთა უფლებების დაცვის შესახებ კანონი“ კრძალავს ექიმის ავტორიტეტის გამოყენებას კომერციული მიზნებისთვის.
• „რეკლამის შესახებ კანონი“ კრძალავს სამკურნალო საშუალებების რეკლამას ექიმების მონაწილეობით.
შესაბამისად, ექიმის მიერ დანამატის რეკლამირება არის კანონის დარღვევა, ეთიკის დარღვევა და ნდობის ღალატი. ექიმი უნდა იდგეს პაციენტის ჯანმრთელობის, და არა პროდუქტის გაყიდვების მხარეს.
გადმოწერე აპლიკაცია “შენი ექიმი” – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
მიიღე სანდო და აქტუალური ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ – საქართველოდან და მთელი მსოფლიოდან.
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
შენი ექიმი – ცოდნა ჯანმრთელობისთვის.
ლიტერატურა (სრული ბმულებით)
1. საქართველოს „სურსათის ეროვნული კოდექსი“. №1912-Iს, 2005. ხელმისაწვდომია: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/91006
2. საქართველოს „მომხმარებელთა უფლებების დაცვის შესახებ კანონი“. №230-რს, 1996. ხელმისაწვდომია: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/91340
3. საქართველოს „რეკლამის შესახებ კანონი“. №1852-Iს, 1998. ხელმისაწვდომია: https://matsne.gov.ge/ka/document/view/32976
4. Directive 2002/46/EC of the European Parliament and of the Council on the approximation of the laws of the Member States relating to food supplements. Off J Eur Communities. 2002. ხელმისაწვდომია: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/…
5. Regulation (EC) No 1924/2006 of the European Parliament and of the Council on nutrition and health claims made on foods. Off J Eur Union. 2006. ხელმისაწვდომია: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/…
6. World Medical Association. International Code of Medical Ethics. WMA; 2022. ხელმისაწვდომია: https://www.wma.net/…/wma-international-code-of-medical…/
ავტორი: პროფესორი გიორგი ფხაკაძე, PhD მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი — დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის ხელმძღვანელი.
მეტი უახლესი და სანდო სამედიცინო ინფორმაცია იხილეთ ოფიციალურ პლატფორმაზე:
www.sheniekimi.ge – შენი ექიმი, შენი სივრცე, შენი ჯანმრთელობა.
Giorgi Pkhakadze SheniEkimi.ge • შენი ექიმი SheniAmbebi.ge • შენი ამბები supplement.ge სურსათის ეროვნული სააგენტო / National Food Agency დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრი • NCDC & PH საქართველოს იუსტიციის სამინისტრო დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო სამედიცინო და ფარმაცევტული საქმიანობის რეგულირების სააგენტო
გადმოწერე აპლიკაცია „შენი ექიმი“ – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
მიიღე სანდო და აქტუალური ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ – საქართველოდან და მთელი მსოფლიოდან.
iPhone: https://apps.apple.com/fr/app/sheni/id6746877342?l=en-GB
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
შენი ექიმი – ცოდნა ჯანმრთელობისთვის.
