როგორ იცავს ჩვენი ორგანიზმი მიტოქონდრიულ DNA-ს დაზიანებისგან? — ახალი აღმოჩენა
მიტოქონდრია არის უჯრედის „ენერგეტიკული ქარხანა“. მისი გენეტიკური მასალა (mtDNA) უმნიშვნელოვანესია სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისთვის. მაგრამ დაზიანებული mtDNA დაკავშირებულია სერიოზულ დაავადებებთან — მათ შორის პარკინსონთან, ალცჰეიმერთან, ALS-თან, გულ-სისხლძარღვთა დაავადებებთან, ტიპი 2 დიაბეტთან და დაჩქარებულ დაბერებასთან.
ახლახან Science Advances-ში გამოქვეყნებულმა კოლაბორაციულმა კვლევამ წარმოაჩინა, რომ უჯრედებს აქვთ დამცავი სისტემა, რომელიც ეფექტურად „ასუფთავებს“ დაზიანებულ მიტოქონდრიულ DNA-ს.
როგორ მუშაობს ეს სისტემა?
აღმოჩნდა, რომ როდესაც mtDNA ზიანდება, უჯრედები აქტივაციას უკეთებენ სპეციალურ გადამუშავების გზას, სადაც მთავარ როლს თამაშობს რეტრომერის ცილოვანი კომპლექსი და ლიზოსომები — ორგანელები, რომლებიც „ნაგავს“ შლიან.
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ცილა VPS35. ექსპერიმენტებში (ადამიანის უჯრედებსა და ბუზებზე) მისი აქტივაციისას:
• გაუმჯობესდა მიტოქონდრიის ფუნქცია,
• დაზიანებული mtDNA ეფექტურად მოიხსნა.
ეს მექანიზმი უნივერსალურია და გვიჩვენებს, რომ ბუნებამ შექმნა ძლიერი თავდაცვითი ბარიერი, რათა თავიდან ავიცილოთ დაზიანებული გენეტიკური მასალის დაგროვება.
რატომ არის ეს აღმოჩენა მნიშვნელოვანი?
მეცნიერების თქმით, ეს შედეგი განმარტავს, თუ როგორ უკავშირდება მიტოქონდრიული დაზიანება ნევროლოგიურ და მეტაბოლურ დაავადებებს.
ამავე დროს, ხსნის ახალ გზას — როგორ შეიძლება ბუნებრივი გადამუშავების სისტემების გაძლიერება და ამით:
• დაავადებების პროგრესის შეჩერება,
• დაბერების შენელება,
• ჯანმრთელი სიბერის ხელშეწყობა.
მოკლედ მთავარი
• მიტოქონდრიული DNA-ს დაზიანება დაკავშირებულია მრავალი დაავადების განვითარებასთან.
• უჯრედებში არსებობს ბუნებრივი სისტემა, რომელიც „გაწმენდს“ დაზიანებულ mtDNA-ს.
• რეტრომერის კომპლექსი და ცილა VPS35 ამ პროცესის ბირთვია.
• აღმოჩენა შეიძლება გახდეს ახალი თერაპიული სტრატეგიების საფუძველი.
კითხვები და პასუხები
mtDNA დაზიანება რატომ არის საშიში?
რადგან მიტოქონდრია პასუხისმგებელია ენერგიის გამომუშავებაზე. მისი დაზიანება იწვევს უჯრედული ფუნქციის დარღვევას და დაავადებებს.
შესაძლებელია თუ არა ამ მექანიზმის გამოყენება მედიცინაში?
დიახ, მომავალში შეიძლება შეიქმნას პრეპარატები ან თერაპიები, რომლებიც გააძლიერებს VPS35-ის ან რეტრომერის აქტივობას.
ნიშნავს ეს, რომ დაბერება შეიძლება შევანელოთ?
საბოლოოდ კი — დიახ. თუ უჯრედებს დავეხმარებით, რომ უკეთესად გაასუფთაონ დაზიანებული გენეტიკური მასალა, შესაძლებელია დავიცვათ ორგანიზმი ასაკთან დაკავშირებული დაავადებებისგან.
კვლევა:
Kakanj P, Pla-Martín D, et al. Retromer promotes the lysosomal turnover of mtDNA. Science Advances. 2025.
გადმოწერე აპლიკაცია “შენი ექიმი” – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
მიიღე სანდო და აქტუალური ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ – საქართველოდან და მთელი მსოფლიოდან.
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
შენი ექიმი – ცოდნა ჯანმრთელობისთვის.
ავტორი: პროფესორი გიორგი ფხაკაძე, PhD მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი
დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, დიპლომირებული მედიკოსი (MD), ჯანდაცვის მაგისტრი (MPH) და მედიცინის დოქტორი (PhD) — არის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი, რომელსაც აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება როგორც საქართველოში, ისე საერთაშორისო დონეზე.
გადმოწერე აპლიკაცია „შენი ექიმი“ – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
მიიღე სანდო და აქტუალური ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ – საქართველოდან და მთელი მსოფლიოდან.
iPhone: https://apps.apple.com/fr/app/sheni/id6746877342?l=en-GB
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
შენი ექიმი – ცოდნა ჯანმრთელობისთვის.
