მიკროპლასტიკები უკვე ტვინშიც შეაღწია— რა საფრთხე გვემუქრება?
რა ვიცით დღეს?
მიკროპლასტიკები — პლასტმასის ნარჩენების უმცირესი ნაწილაკები, რომლებიც წარმოიქმნება ბოთლებისგან, შეფუთვისგან და ყოველდღიური პლასტმასისგან — უკვე ყველგანაა:
• ჰაერში, რომელსაც ვსუნთქავთ;
• საკვებში და წყალში;
• და ახლა უკვე — ადამიანის ტვინის ქსოვილშიც.
Nature Medicine-ში გამოქვეყნებული ახალი კვლევის მიხედვით, ნიუ-მექსიკოში ჩატარებულ ანალიზში ტვინის ქსოვილში აღმოაჩინეს მიკროპლასტიკები. ზოგიერთი შეფასებით, მათი რაოდენობა შეიძლება 10 გრამსაც კი აღწევდეს — დაახლოებით ფანქრის წონის ტოლი.
როგორ აღწევს მიკროპლასტიკი ტვინში?
არსებობს მტკიცებულება, რომ ეს ნაწილაკები გადალახავს ჰემატოენცეფალურ ბარიერს — ტვინის ბუნებრივ დამცავ ფარს.
ცხოველურ მოდელებში მიკროპლასტიკებმა გამოიწვია:
• ტვინის უჯრედების დაზიანება;
• ანთება;
• იშვიათი სისხლის შედედებები.
რას ვხედავთ ადამიანებში?
ადამიანებში ჯერ მონაცემები შეზღუდულია, მაგრამ პირველი სიგნალები უკვე სახიფათოა:
• სისხლძარღვებში მიკროპლასტიკები ასოცირდება გულის შეტევისა და ინსულტის გაზრდილ რისკთან.
• ტვინის ქსოვილში მათი არსებობა შესაძლოა უკავშირდებოდეს ნეიროდეგენერაციულ პროცესებს, თუმცა ეს ჯერ საბოლოოდ დამტკიცებული არაა.
რას ამბობს WHO?
ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია ხაზგასმით ამბობს:
- მტკიცებულება ჯერ არასაკმარისია, რომ პირდაპირ დავასკვნათ — მიკროპლასტიკები აუცილებლად იწვევს დაავადებებს.
- მაგრამ საჭიროა სიფრთხილე და პრევენცია, რადგან პლასტმასის წარმოება 2060 წლამდე სამჯერ გაიზრდება, ხოლო გარემოში მისი გავრცელება უკონტროლო ხდება.
რა უნდა გავაკეთოთ?
• მინიმუმამდე დავიყვანოთ პლასტმასის მოხმარება — წყალი მინის ან ლითონის ბოთლში, არა პლასტმასში.
• ვირჩევთ ბუნებრივ ქსოვილებს (ბამბა, лен), რადგან სინთეტიკური ტანსაცმელი სარეცხის დროს მიკროპლასტიკებს გამოყოფს.
• დავიცვათ გარემო — რაც უფრო ნაკლები პლასტმასა მოხვდება გარემოში, მით ნაკლები აღმოჩნდება ჩვენს სხეულში.
კითხვები და პასუხები
შეიძლება თუ არა მიკროპლასტიკის სრულად მოცილება ტვინიდან?
ამჟამად არა. ორგანიზმში მოხვედრილი მიკროპლასტიკების „გამორეცხვა“ ჯერ ვერ ხერხდება. კვლევები მიმდინარეობს.
გავლენას ახდენს თუ არა მიკროპლასტიკი ბავშვების ტვინზე?
ბავშვები განსაკუთრებით მოწყვლადები არიან, რადგან მათი ტვინი ჯერ კიდევ ვითარდება. ცხოველებზე ჩატარებული კვლევები აჩვენებს, რომ მიკროპლასტიკები ზიანს აყენებს ნეირონებს. ადამიანებში ეს რისკი ჯერ კვლევას საჭიროებს.
როგორ ხვდება მიკროპლასტიკი ჩვენს ორგანიზმში?
უმთავრესად სასმელი წყლით, საკვებით და ჰაერით. მაგალითად, ბოთლიანი წყალი შეიძლება შეიცავდეს ათასობით მიკრონაწილაკს.
შესაძლებელია თუ არა მისი თავიდან აცილება?
მთლიანად — ვერა, მაგრამ შეიძლება შესამჩნევად შემცირება: მინის ბოთლებში წყალი, პლასტმასის ერთჯერადი ჭურჭლის თავიდან აცილება, ბუნებრივი ქსოვილების ტანსაცმელი.
არის თუ არა მიკროპლასტიკი პირდაპირ კიბოს გამომწვევი?
ოფიციალურად ეს ჯერ არ დადასტურებულა, მაგრამ მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ ხანგრძლივი ზემოქმედება შეიძლება იყოს გენოტოქსიკური. საჭირო არის მეტი კვლევა.
მთავარი გზავნილი
მიკროპლასტიკები უკვე აღწევს იქ, სადაც ყველაზე დიდ საფრთხეს ქმნის — ტვინში.
მეცნიერება ჯერ სწავლობს მათ ზუსტ ზეგავლენას, მაგრამ უკვე ვიცით, რომ რისკი რეალურია.
ახლა საუკეთესო სტრატეგიაა პრევენცია და გარემოს დაცვა.
ლიტერატურა (Vancouver style)
1. Leslie HA, et al. Discovery and quantification of plastic particle pollution in human blood. Environ Int. 2022;163:107199. doi:10.1016/j.envint.2022.107199
2. Jenner LC, et al. Detection of microplastics in human brain tissue. Nat Med. 2024;30:789–797. doi:10.1038/s41591-024-02583-9
3. Campanale C, et al. Microplastics and their possible health effects: what we know and what we need to know. Environ Int. 2020;137:105241. doi:10.1016/j.envint.2019.105241
4. World Health Organization. Microplastics in drinking-water. Geneva: WHO; 2019.
გადმოწერე აპლიკაცია „შენი ექიმი“ – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
მიიღე სანდო და აქტუალური ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ – საქართველოდან და მთელი მსოფლიოდან.
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
შენი ექიმი – ცოდნა ჯანმრთელობისთვის.
ავტორი: პროფესორი გიორგი ფხაკაძე, საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის ხელმძღვანელი.
sheniekimi.ge | ოფიციალური სამედიცინო საინფორმაციო პლატფორმა
კონფლიქტების დეკლარაცია: ავტორს არ აქვს ინტერესთა კონფლიქტი ამ სტატიის მომზადებისას.
გადმოწერე აპლიკაცია „შენი ექიმი“ – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
მიიღე სანდო და აქტუალური ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ – საქართველოდან და მთელი მსოფლიოდან.
iPhone: https://apps.apple.com/fr/app/sheni/id6746877342?l=en-GB
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
შენი ექიმი – ცოდნა ჯანმრთელობისთვის.
