პატარა ჯირკვლები, რომლებიც ტირიან — სამეცნიერო გარღვევა დიდ ბრიტანეთში
ავტორი: პროფესორი გიორგი ფხაკაძე
საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის ხელმძღვანელი
sheniekimi.ge | ოფიციალური სამედიცინო საინფორმაციო პლატფორმა
ლაბორატორიაში გაზრდილი ცრემლები
დიდ ბრიტანეთში, ჰიუბრეხტის ინსტიტუტის მკვლევრებმა წარმოუდგენელი შეძლეს — ლაბორატორიაში გაზარდეს პატარა, მაგრამ ფუნქციური ადამიანის ცრემლსადენი ჯირკვლები, რომლებიც რეალურ ცრემლებს გამოყოფენ!
ეს არ არის მოდელი ან მიკროსკოპული სტრუქტურა — ეს არის ცოცხალი ორგანოიდი, რომელიც რეაგირებს როგორც ჰორმონებზე, ისე ემოციებზე.
როგორ მუშაობს?
• გამოყენებულია ადამიანის ღეროვანი უჯრედები, რომლებიც 3D გარემოში ჩამოყალიბდნენ ცრემლსადენი ქსოვილად
• როდესაც მათ ჰორმონალური (მაგ. ადრენალინ-მსგავსი) სტიმულები მიაწოდეს:
• გამოყოფდნენ ცრემლებს ენზიმებითა და ცილებით, ზუსტად ისე, როგორც ბუნებრივი ცრემლები
• რეაგირებდნენ ემოციურ სიმულაციაზეც
რაში შეიძლება გამოგვადგეს?
- მშრალი თვალის სინდრომის მქონე ადამიანებისთვის
- შიოგრენის სინდრომი ან ოპერაციული ტრავმის შედეგად დაზიანებული ცრემლსადენი ჯირკვლების ჩანაცვლება
- ცხოველებზე კოსმეტიკური ტესტირების ალტერნატივა — ეს ორგანოიდები შეიძლება გამოყენებულ იქნას წამლების და კოსმეტიკის ტესტირებისთვის, რაც უფრო ეთიკურია
პროფესორ ფხაკაძის შეფასება
„ეს გარღვევა კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ რეგენერაციული მედიცინა აღარ არის მხოლოდ მომავალი — ეს უკვე აწმყოა. თვალის დაავადებების მკურნალობაში ბუნებრივი ცრემლის დაბრუნება არა მარტო კომფორტს, არამედ მხედველობის შენარჩუნებასაც ნიშნავს. მსგავსი ნაბიჯები ცხადყოფს, რომ მეცნიერება ემოციის დონეზეც აღწევს.“
ხშირად დასმული კითხვები
1. რა არის ცრემლსადენი ორგანოიდი?
→ ეს არის ლაბორატორიაში გაზრდილი პატარა ჯირკვალი, რომელიც იმეორებს ადამიანის ცრემლის ჯირკვლის ფუნქციას.
2. ტირიან რეალურად?
→ დიახ! რეაგირებენ ჰორმონებზე და გამოყოფენ სითხეს, რომელიც სტრუქტურით და შემადგენლობით წააგავს ნამდვილ ცრემლს.
3. როგორ გამოიყურება ეს ცრემლები?
→ მდიდარია ცილებითა და ფერმენტებით, რომლებიც იცავს თვალის ზედაპირს.
4. როდის იქნება ხელმისაწვდომი მკურნალობისთვის?
→ ჯერ კვლევის ფაზაშია. კლინიკური ცდების დაწყება შესაძლებელია რამდენიმე წელიწადში.
5. ჩასანერგია ადამიანში?
→ მომავლის მიზანი სწორედ ესაა — ფუნქციური ჩანაცვლება დაზიანებული ჯირკვლებისა.
6. გამოიყენება კოსმეტიკის ინდუსტრიაში?
→ დიახ. ეს არის არაცხოველური ტესტირების უპირატესობა — ადამიანის ქსოვილზე, ეთიკური და ზუსტი.
7. შეიძლება რომ ემოციებზე რეაგირებდეს?
→ ორგანოიდი რეაგირებს სტრესსა და ადრენალინზე — რაც ბუნებრივ ემოციურ მექანიზმებს იმეორებს.
8. სხვა ორგანოებიც შეიძლება ასე გავზარდოთ?
→ უკვე გაჩნდა ლაბორატორიული კანი, ღვიძლი, ნაწლავი და თირკმელი. ცრემლის ჯირკვალი კიდევ ერთი წარმატებული ნაბიჯია ამ გზაზე.
წყაროები
1. Van der Vaart J, et al. Functional human tear gland organoids grown from stem cells. Cell Stem Cell. 2025; doi:10.1016/j.stem.2025.06.004
2. Hubrecht Institute, UK. Press Release, July 2025
3. Dua HS et al. Tear film and ocular surface in health and disease. Surv Ophthalmol. 2022. doi:10.1016/j.survophthal.2022.01.002
4. WHO. Global burden of eye disease. Geneva: WHO; 2023.
5. Zhang Y, et al. Hormonal response of engineered lacrimal gland organoids. Nat Biomed Eng. 2024. doi:10.1038/s41551-024-00981-x
6. National Eye Institute. Dry Eye Statistics. 2024
7. OECD. Alternatives to animal testing. 2023
8. Science Pulse. Tiny Glands That Cry. 2025.
გადმოწერე აპლიკაცია “შენი ექიმი” – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
მიიღე სანდო და აქტუალური ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ – საქართველოდან და მთელი მსოფლიოდან.
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე — დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, დიპლომირებული მედიკოსი (MD), ჯანდაცვის მაგისტრი (MPH) და მედიცინის დოქტორი (PhD) — არის საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი, რომელსაც აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება როგორც საქართველოში, ისე საერთაშორისო დონეზე.
გადმოწერე აპლიკაცია „შენი ექიმი“ – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
მიიღე სანდო და აქტუალური ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ – საქართველოდან და მთელი მსოფლიოდან.
iPhone: https://apps.apple.com/fr/app/sheni/id6746877342?l=en-GB
Telegram არხი: https://t.me/SheniEkimi
შენი ექიმი – ცოდნა ჯანმრთელობისთვის.
