ყველა ტკბილი პროდუქტი ერთნაირად არ მოქმედებს — რატომ შეიძლება სასმელი შაქრები უფრო საშიში იყოს დიაბეტის მხრივ?
ახალი მეცნიერული მონაცემები მიუთითებს, რომ შაქრიანი სასმელები მეტაბოლურ ჯანმრთელობაზე უარყოფითად მოქმედებს და შესაძლოა, ჭარბ რისკებს შეიცავდეს მეორე ტიპის დიაბეტის განვითარების თვალსაზრისით.
ბოლოდროინდელმა კვლევამ, რომელშიც მონაწილეობდა ნახევარზე მეტი მილიონი ადამიანი მსოფლიოს სხვადასხვა რეგიონიდან, გამოავლინა, რომ ყველა შაქარი არ არის თანაბრად მავნე. ტკბილი სასმელები — მათ შორის გაზიანი, სპორტული და ხილის წვენები — გაცილებით უფრო მაღალი რისკის მატარებელია, ვიდრე ტკბილი საკვები.
კვლევის მიხედვით, ყოველი დამატებითი პორცია შაქრიანი სასმლის დღიური მოხმარებისას, მეორე ტიპის დიაბეტის რისკი იზრდება საშუალოდ 25%-ით, მაშინ როცა ხილის წვენების შემთხვევაში ეს ზრდა დაახლოებით 5%-ს შეადგენს. ეს კავშირები დაფიქსირდა მაშინაც კი, როცა კონტროლდებოდა სხეულის მასისა და ყოველდღიური კალორიის მიღების ფაქტორები.
ყველა შაქარი ერთნაირი არ არის: შაქრის წყაროების შედარება
ბრიგამ იანგის უნივერსიტეტის კვების სპეციალისტი კარენ დელა კორტე აღნიშნავს, რომ მნიშვნელოვანია შაქრის წყაროს გათვალისწინება. მისი თქმით, ეს არის პირველი სისტემური კვლევა, რომელიც ადასტურებს შაქრის ტიპებს შორის განსხვავებულ გავლენას ჯანმრთელობაზე.
კვლევაში გაანალიზდა შაქრის სხვადასხვა ფორმა, მათ შორის:
-
ფრუქტოზა
-
საქაროზა
-
დამატებული შაქარი
-
თავისუფალი შაქარი (თაფლში ან წვენებში)
-
საერთო შაქრის რაოდენობა
მკვლევრებმა დაადგინეს, რომ საქაროზასა და საერთო შაქარს უფრო დაბალი კავშირი ჰქონდა დიაბეტის რისკთან, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ შაქარი ყოველთვის არ იწვევს დაავადებას, არამედ მისი მიღების ფორმა და კონტექსტი გადამწყვეტია.
რატომ არის სასმელი შაქრები უფრო პრობლემური?
შაქრით გამდიდრებული სასმელები, როგორიცაა ლიმონათები, კოლა და ენერგეტიკული სასმელები, შეიცავს სწრაფად ასათვისებელ, იზოლირებულ შაქარს. მათი მეშვეობით ორგანიზმში გლუკოზის დონე სწრაფად იზრდება, რასაც შეუძლია ინსულინის რეზისტენტობა და მეტაბოლური დარღვევები გამოიწვიოს.
ხილის წვენებიც, მიუხედავად იმისა, რომ ბუნებრივ წყაროდ ითვლება, შეიცავს იმავე ფრუქტოზას, რომელიც ფიზიოლოგიურად მსგავს ეფექტს იწვევს. გარდა ამისა, წვენებში ბოჭკოს ნაკლებობა ხელს უწყობს სისხლში შაქრის სწრაფ მატებას.
მიუხედავად ამისა, მთლიანი ხილი, ბოჭკოსა და ფიტონუტრიენტების წყალობით, ჯანმრთელობისთვის უფრო სასარგებლოა — ეს კომპონენტები შაქრის ათვისების პროცესს ანელებენ და უზრუნველყოფენ გლუკოზის უფრო სტაბილურ დონეს სისხლში.
შაქრის მოხმარება და წონის ზრდა
სხვა კვლევებმა, მათ შორის 2023 წლის ანალიზმაც, აჩვენა, რომ შაქრის მაღალი მიღება მჭიდროდ არის დაკავშირებული წონის მატებასთან. თუმცა, მათი დასკვნებით, რისკი არ მოდის მხოლოდ შაქრის რაოდენობიდან, არამედ მისი გავლენით სხეულის მასის ინდექსზე, რაც, თავის მხრივ, დიაბეტის განვითარებას უწყობს ხელს.
როგორ მივიღოთ შაქარი ჯანმრთელი გზით?
კვლევის ავტორები გვირჩევენ, რომ დაბალანსებული რაციონის შექმნისას გავითვალისწინოთ შაქრის მიღების წყარო და საკვები კონტექსტი:
-
ამჯობინეთ მთლიანი ხილი წვენების ნაცვლად
-
მოერიდეთ დამატებული შაქრის მქონე სასმელებს
-
მიირთვით ტკბილეული ისეთ საკვებთან ერთად, რომელიც შეიცავს ცილებს, ცხიმებსა და ბოჭკოს, რაც ამცირებს შაქრის ზემოქმედებას
დასკვნით ნაწილში მკვლევრები ხაზს უსვამენ: „ყველა შაქრის სრული აკრძალვის ნაცვლად, ყურადღება უნდა გამახვილდეს იმაზე, როგორ, რასთან ერთად და რა ფორმით მივიღებთ მას“.
საბოლოო რეკომენდაცია
თუ გსურთ შეამციროთ დიაბეტის რისკი და დაიცვათ თქვენი მეტაბოლური სისტემა, შეამცირეთ ტკბილი სასმელების მოხმარება და მიანიჭეთ უპირატესობა საკვებში ბუნებრივად შემავალ შაქრებს, თანაც ისეთი ფორმით, რომელიც ბოჭკოს, ცილასა და სხვა სასარგებლო ნივთიერებებსაც შეიცავს.
კვლევის ავტორთა განცხადებით, „ყველანაირი დამატებული შაქრის გმობის“ ნაცვლად, რაციონის სამომავლო სახელმძღვანელოებმა უნდა გაითვალისწინოს ის კონტექსტი, რომელშიც შაქარს მოვიხმართ.
საკვები ნივთიერებებით მდიდარი საკვების თანხლების გარეშე, ზოგიერთი ტიპის ტკბილეული შეიძლება სხვებზე მეტად სახიფათო იყოს.
კვლევა Advances in Nutrition-ში გამოქვეყნდა.
