ჰელიკობაქტერია – ჩუმი მტერი, რომელიც თქვენი კუჭის ჯანმრთელობას ანადგურებს
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე,
სპეციალურად www.sheniekimi.ge-სთვის
შესავალი
ჰელიკობაქტერ პილორი (Helicobacter pylori) მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ქრონიკული ბაქტერიული ინფექციის გამომწვევია, რომელიც აზიანებს კუჭის და თორმეტგოჯა ნაწლავის ლორწოვან გარსს. ის განსაკუთრებით ვრცელია დაბალი და საშუალო შემოსავლის მქონე ქვეყნებში და ხშირად ვითარდება ბავშვობაში.
საქართველოში ინფიცირების დონე ძალიან მაღალია – დაახლოებით 60–70% მოსახლეობის ორგანიზმში ფიქსირდება ეს ბაქტერია. თუმცა, ბევრმა ამის შესახებ არაფერი იცის, რადგან ინფექცია შესაძლოა წლების განმავლობაში უსიმპტომოდ მიმდინარეობდეს.
როგორ ვრცელდება ჰელიკობაქტერია?
- პირიდან პირის გზით – ერთ ჭიქას, კოვზს ან დაუბანელ ხელს შეუძლია გადაცემის გზა გახდეს
- დაბინძურებული წყლით ან საკვებით
- ოჯახური კონტაქტით – ერთ სახლში მცხოვრები ადამიანები ხშირად ერთად ინფიცირდებიან
- ჰიგიენის დაბალი დონე, განსაკუთრებით ბავშვებში
რა სიმპტომები და გართულებები შეიძლება გამოიწვიოს?
ჰელიკობაქტერია შეიძლება იყოს მთელი რიგი კუჭ-ნაწლავის და სისტემური დაავადებების გამომწვევი:
• ქრონიკული გასტრიტი და დუოდენიტი
• კუჭის ან თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლული
• კუჭის კიბო
• MALT ლიმფომა
• ფუნქციური დისპეფსია
• გაურკვეველი რკინადეფიციტური ანემია
• იდიოპათიური თრომბოციტოპენია
• კანის ქრონიკული ანთებითი დაავადებები (აკნე, როზაცეა, ქრონიკული ურტიკარია)
რა არის სუნთქვითი ტესტი და რატომ ითვლება “ოქროს სტანდარტად”?
ურეაზას სუნთქვითი ტესტი — არაინვაზიური, უსაფრთხო და ზუსტი მეთოდია, რომელიც აფიქსირებს ბაქტერიის მიერ გამოყოფილ ფერმენტს — ურეაზას. პროცედურის დროს პაციენტი სვამს შარდოვანას შემცველ ხსნარს, რის შემდეგაც ხდება ამიაკისა და ნახშირორჟანგის კონცენტრაციის გაზომვა ამოსუნთქულ ჰაერში.
• პროცედურა გრძელდება 15–20 წუთი
• არ არის მტკივნეული და პაციენტს არ აქვს შეზღუდვები მისი შემდეგ
• მიანიშნებს, არის თუ არა ბაქტერია ორგანიზმში
ვინ უნდა გაიკეთოს ეს ტესტი?
სუნთქვითი ტესტი რეკომენდებულია, თუ:
• გაქვთ კუჭის ან თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლული
• ატარებთ ატროფიული გასტრიტის ან დისპეფსიის დიაგნოზს
• ოჯახში გქონიათ კუჭის კიბოს ისტორია
• გაქვთ ქრონიკული რკინადეფიციტური ანემია ან თრომბოციტოპენია
• გაქვთ ქრონიკული კანის ანთებითი დაავადებები
• იღებთ არასტეროიდულ ანთების საწინააღმდეგო წამლებს ხანგრძლივად
• ოჯახის წევრს დაუდგინდა ჰელიკობაქტერია
როგორ მოვემზადოთ ტესტისთვის?
ტესტი ტარდება დილით, უზმოდ.
გაითვალისწინეთ:
- 4 კვირის განმავლობაში არ უნდა მიიღოთ ანტიბიოტიკები
- 14 დღით ადრე შეწყვიტეთ ანტაციდების და პროტონული ინჰიბიტორების მიღება
- 3 დღით ადრე მოერიდეთ ალკოჰოლს, პარკოსნებს და ღეჭვას
- 3 საათით ადრე არ მოწიოთ თამბაქო
- ტესტის დღეს კარგად გაიწმინდეთ კბილები და პირის ღრუ
შეიძლება თუ არა სუნთქვითი ტესტი ჩაანაცვლოს გასტროსკოპია?
არა. ორივე ტესტს აქვს განსხვავებული დანიშნულება:
• სუნთქვითი ტესტი განსაზღვრავს, არის თუ არა ბაქტერია
• გასტროსკოპია ვიზუალურად აფასებს ლორწოვან გარსს, აღებს ბიოფსიას და აფიქსირებს წყლულს ან სიმსივნეს
ორივე გამოსაკვლევი ხშირად გამოიყენება ერთად.
როგორია მკურნალობა?
ერადიკაციული თერაპია მოიცავს:
• 2 ანტიბიოტიკს (კლარითრომიცინი + ამოქსიცილინი ან მეტრონიდაზოლი)
• პროტონული ტუმბოს ინჰიბიტორს (ომეპრაზოლი ან პანტოპრაზოლი)
• ხანგრძლივობა: 10–14 დღე
• შემდეგი კონტროლი – სუნთქვითი ტესტით 4 კვირის შემდეგ
მკურნალობის შეწყვეტამ ან თვითნებურმა მიდგომამ შესაძლოა გამოიწვიოს ანტიბიოტიკებისადმი რეზისტენტობა.
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის კომენტარი:
„ჰელიკობაქტერია საქართველოში ერთ-ერთი ყველაზე დაუფასებელი საზოგადოებრივი საფრთხეა. მისი ადრეული აღმოჩენა და მკურნალობა შეიძლება იყოს ფატალური გართულებების – წყლულის, ანემიის ან კიბოს – თავიდან აცილების გასაღები.
დროა, ჰელიკობაქტერია აღვიქვათ სერიოზულ ინფექციად, და არა უბრალო უსიამოვნებად.“
წყაროები:
• WHO – Helicobacter pylori factsheet
• Maastricht VI Consensus Report
• NCDC – საქართველოში კუჭის კიბოს სტატისტიკა
• კლინიკა „ახალი სიცოცხლე“ – დოქტორი მაგდა ასათიანი
• National Cancer Institute (NCI)
• EHMSG Europe
გაიგეთ მეტი:
შენი ექიმი – სანდო ჯანმრთელობის გზამკვლევი: www.sheniekimi.ge
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე — დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე, WHO-ს ექსპერტი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი. მას აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება, როგორც საქართველოში, ისე საერთაშორისო დონეზე.
