დოფამინის „საათი“ – ბიპოლარული აშლილობის ახალი გაგება
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე, საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტიტუტის ხელმძღვანელი
ბიპოლარული აშლილობა ერთ-ერთი ყველაზე რთული ფსიქიკური მდგომარეობაა, რომელიც მილიონობით ადამიანს აწუხებს. ეს აშლილობა ხასიათდება უეცარი განწყობის ცვალებადობით – ეიფორიიდან (მანიაკალური ფაზა) დეპრესიამდე, რაც პაციენტების ყოველდღიურ ცხოვრებას მნიშვნელოვნად ართულებს.
ახალი კვლევების მიხედვით, ბიპოლარული აშლილობის მართვაში დოფამინს, ტვინში არსებულ ერთ-ერთ მთავარ ნეიროტრანსმიტერს, შესაძლოა გადამწყვეტი როლი ჰქონდეს. მეცნიერებმა აღმოაჩინეს, რომ დოფამინის „ბიოლოგიური საათი“ განაპირობებს განწყობის ცვალებადობას, და ამ რიტმის დაბალანსებით შესაძლებელი ხდება ბიპოლარული აშლილობის მართვა უფრო ეფექტურად.
დოფამინის როლი ბიპოლარულ აშლილობაში
დოფამინი ტვინის „სასიამოვნო ჰორმონია“, რომელიც ენერგიას, მოტივაციასა და ემოციებს არეგულირებს. თუმცა, ბიპოლარული აშლილობის მქონე პირებში დოფამინის მექანიზმი დარღვეულია, რაც განწყობის უეცარი ცვლილებების მიზეზი ხდება.
მანიაკალური ფაზა – როდესაც დოფამინის დონე ძალიან მაღალია, ადამიანი ხდება ჰიპერაქტიური, იმპულსური და ეიფორიული.
დეპრესიული ფაზა – დოფამინის დაბალი დონე იწვევს ენერგიის ნაკლებობას, უიმედობის გრძნობას და დეპრესიას.
ახალი კვლევები აჩვენებს, რომ დოფამინის „ბიოლოგიური საათი“ შეიძლება იყოს გასაღები ამ ციკლების რეგულირებაში.
რას ნიშნავს ეს ბიპოლარული აშლილობის მკურნალობისთვის?
ამ აღმოჩენამ შესაძლოა სრულიად შეცვალოს ბიპოლარული აშლილობის მართვის მეთოდები.
შესაძლებელი გახდება მკურნალობის უფრო ზუსტი მიდგომები, რომლებიც დოფამინის რიტმის გაწონასწორებაზე იქნება ორიენტირებული.
ახალი თაობის მედიკამენტები შესაძლოა უშუალოდ იმოქმედონ დოფამინის რეგულაციაზე და შეამცირონ მკვეთრი განწყობის ცვლილებები.
პერსონალიზებული თერაპია – თითოეულ პაციენტს შესაძლოა განესაზღვროს მკურნალობა მისი ბიოლოგიური საათის მიხედვით.
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე აღნიშნავს:
“ბიპოლარული აშლილობის მკურნალობა ყოველთვის რთული იყო, რადგან ჩვენ ზუსტად არ ვიცოდით, რამ განაპირობებდა განწყობის ცვლილებებს. დოფამინის ბიოლოგიური საათის აღმოჩენა ახალი იმედია პაციენტებისთვის – ეს შესაძლებლობას გვაძლევს, უფრო მიზანმიმართულად ვიმოქმედოთ და მკურნალობა ინდივიდუალურად შევურჩიოთ თითოეულ პაციენტს.”
საქართველოს პერსპექტივა – ბიპოლარული აშლილობის მართვის გაუმჯობესება
საქართველოში ფსიქიკური ჯანმრთელობა კვლავ თვალსაჩინო გამოწვევაა.
სტიგმა და ინფორმაციის ნაკლებობა – ბევრი ადამიანი არ მიმართავს ექიმს, რადგან ბიპოლარული აშლილობა ჯერ კიდევ არასწორად აღიქმება საზოგადოებაში.
მკურნალობის შეზღუდული ხელმისაწვდომობა – სპეციალიზებული სერვისები და თანამედროვე თერაპიული მიდგომები ბევრისთვის ხელმისაწვდომი არ არის.
მედიკამენტებისა და თერაპიის პერსონალიზაცია – აუცილებელია, რომ მკურნალობა არ იყოს უნივერსალური, არამედ მორგებული თითოეულ პაციენტზე.
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე აცხადებს:
“საქართველოში ფსიქიკური ჯანმრთელობა უნდა გახდეს ეროვნული პრიორიტეტი. აუცილებელია:”
საზოგადოებრივი ცნობიერების ამაღლება – ბიპოლარული აშლილობა არ არის სირცხვილი, ეს არის სამედიცინო მდგომარეობა, რომელიც მართვადია.
სხვადასხვა თერაპიული მიდგომების ხელმისაწვდომობის გაზრდა – მეტი დაფინანსება და სპეციალისტების მომზადება.
მედიკამენტებისა და ახალი თაობის მკურნალობის დანერგვა – განსაკუთრებით დოფამინის რეგულაციაზე ორიენტირებული თერაპიების ხელმისაწვდომობა.
როგორ შევინარჩუნოთ ბალანსი? – პრაქტიკული რჩევები
მიუხედავად იმისა, რომ ბიპოლარული აშლილობის მკურნალობა საჭიროებს სპეციალისტის ჩართულობას, არსებობს რამდენიმე პრაქტიკული რჩევა, რომელიც ტვინის ბალანსს ხელს შეუწყობს:
სტაბილური ძილი – უძილობა დოფამინის ციკლს არღვევს, რაც განწყობის ცვალებადობას აძლიერებს.
ჯანსაღი კვება – ბუნებრივი საკვები და ომეგა-3 ცხიმოვანი მჟავები (თევზი, თხილეული) ხელს უწყობს ნეიროტრანსმიტერების ბალანსს.
ფიზიკური აქტივობა – რეგულარული ვარჯიში ბუნებრივად ზრდის დოფამინის დონეს და ხელს უწყობს სტაბილურ განწყობას.
სტრესის მართვა – მედიტაცია, სუნთქვითი ვარჯიშები და თერაპია მნიშვნელოვნად აუმჯობესებს ემოციურ მდგრადობას.
დასკვნა
დოფამინის „ბიოლოგიური საათის“ აღმოჩენა შესაძლოა ბიპოლარული აშლილობის მკურნალობის ახალი ეპოქის დასაწყისი იყოს.
მეცნიერება გვაძლევს ახალ შესაძლებლობებს, რომ მკურნალობა გახდეს უფრო ზუსტი და ეფექტური.
საქართველოში ფსიქიკური ჯანმრთელობის საკითხი პრიორიტეტი უნდა გახდეს, რათა პაციენტებმა დროული და ხარისხიანი დახმარება მიიღონ.
ბიპოლარული აშლილობა მართვადია, თუ მასთან სწორად ვიმუშავებთ და საზოგადოებაში განათლებას გავაძლიერებთ.
წყაროები:
• World Health Organization (WHO)
• National Institute of Mental Health (NIMH)
• Neuroscience Research Institutes
• American Psychiatric Association (APA)
• Georgian Ministry of Health
პროფესორის ბიოგრაფია
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე – საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი. WHO-ს ექსპერტი, Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი. მას აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება ჯანდაცვის სექტორში, როგორც საქართველოში, ასევე საერთაშორისო დონეზე.
