წონაში დაკლების შემდეგ, რატომ ბრუნდება კილოგრამები?
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე , საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტიტუტის ხელმძღვანელი
წონაში დაკლების სიხარული ხშირად იმედგაცრუებით სრულდება, რადგან წონის დაკლების შემდეგ ადამიანები კვლავ იმატებენ კილოგრამებს. მეცნიერებმა ამ ფენომენს „იო-იო ეფექტი“ უწოდეს. ახალი კვლევები მიუთითებს, რომ ორგანიზმის „მეხსიერებას“, რომელიც უჯრედულ დონეზე ინახება, შესაძლოა, მნიშვნელოვანი როლი ჰქონდეს წონის კვლავ მატებაში.
რატომ ხდება ასე?
წონის დაკლება ადამიანისთვის მხოლოდ გარეგნული ცვლილება არ არის. მას ორგანიზმის ფუნქციონირების სიღრმისეული ცვლილებები მოჰყვება, რაც ხშირად შეუმჩნეველი რჩება. მაგალითად:
1. უჯრედული მეხსიერება:
კვლევები აჩვენებს, რომ ცხიმოვანი უჯრედები „იმახსოვრებენ“ წინა მდგომარეობას. ეს უჯრედული მეხსიერება ხელს უწყობს წონის ზრდას მაშინ, როცა ორგანიზმი კალორიულობის შემცირებაზე რეაგირებს (1).
2. მეტაბოლიზმის შენელება:
წონის დაკლებისას ორგანიზმი ნაკლებ კალორიას წვავს, რაც მომავალში წონის შენარჩუნებას ურთულებს (2).
3. ჰორმონალური ცვლილებები:
მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ჰორმონების, მაგალითად, გრელინისა და ლეპტინის ბალანსი, რაც შიმშილისა და დანაყრების შეგრძნებაზე აისახება (3).
საქართველოში არსებული მდგომარეობა
საქართველოში სიმსუქნე და ჭარბი წონა ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული პრობლემაა. 2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობის 60%-ზე მეტი ჭარბი წონით იყო დატვირთული (4). ეს ტენდენცია განსაკუთრებით ახალგაზრდებში და მოზრდილებში იზრდება, რაც ჯანდაცვის სისტემაზე დიდ ზეწოლას ქმნის.
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე აღნიშნავს:
„ჩვენი ყოველდღიური ჩვევები და ცხოვრების წესი ხშირად არ უწყობს ხელს წონის კონტროლს. თუმცა, დაბალანსებული კვება, ფიზიკური აქტივობა და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სწორი მიდგომები ამ პრობლემის მართვას მნიშვნელოვნად გააუმჯობესებს.“
გამოსავალი – ჯანმრთელი წონის შენარჩუნება
წონის კონტროლი ინდივიდუალურ მიდგომას მოითხოვს. პროფესორი გიორგი ფხაკაძე რამდენიმე მნიშვნელოვან ნაბიჯს გამოყოფს:
1. ცნობიერი კვება და ფიზიკური აქტივობა:
„ჩვენ ხშირად ვიწყებთ დიეტას ან ვვარჯიშობთ მოტივაციის სიმძაფრეზე, მაგრამ ეს უნდა იყოს ცხოვრების წესი, არა – დროებითი გადაწყვეტილება.“
2. წონაზე რეგულარული მონიტორინგი:
„საკუთარი წონის კონტროლი და მისი მართვა პროცესში დაგვეხმარება. ხშირად მცირე ცვლილებებს დიდი გავლენა აქვს.“
3. მხარდაჭერა ჯანდაცვის სისტემიდან:
„სახელმწიფო პროგრამებმა უნდა შექმნან ინიციატივები, რომლებიც მოსახლეობას სწორი ინფორმაციისა და მხარდაჭერის მიღებაში დაეხმარება.“
მოვუწოდებთ საზოგადოებას აქტიურ მოქმედებაზე!
სიმსუქნე არა მხოლოდ ესთეტიკური, არამედ ჯანმრთელობის სერიოზული პრობლემაა, რომელიც ხელს უწყობს სხვადასხვა ქრონიკული დაავადების განვითარებას.
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე აღნიშნავს:
„დროა, თითოეულმა ჩვენგანმა პირადი პასუხისმგებლობა ავიღოთ. ჯანსაღი ცხოვრების წესი არა მხოლოდ პირად, არამედ საზოგადოებრივ დონეზეც მნიშვნელოვანია, რათა მომავალი თაობა ჯანსაღ გარემოში გაიზარდოს.“
წყაროები:
1. Cohen P, Spiegelman BM. Cell biology of obesity. Nature. Available from: https://bit.ly/4hsrAkA. Accessed January 28, 2025.
2. World Health Organization. Obesity and overweight. Available from: https://www.who.int/…/fact…/detail/obesity-and-overweight. Accessed January 28, 2025.
3. National Institutes of Health. Understanding metabolic adaptation after weight loss. Available from: https://www.nih.gov/research. Accessed January 28, 2025.
4. Georgian Ministry of Health. National Report on Non-Communicable Diseases. Available from: https://moh.gov.ge/ncd-report. Accessed January 28, 2025.
5. CDC. Obesity trends and statistics. Available from: https://www.cdc.gov/obesity/data. Accessed January 28, 2025.
6. European Commission. Obesity in Eastern Europe. Available from: https://europa.eu/health-obesity. Accessed January 28, 2025.
ბიოგრაფია
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე – საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი. ის არის ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) ექსპერტი, Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის დამოუკიდებელი ანგარიშვალდებულების პანელის ყოფილი წევრი. მას აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება როგორც საქართველოში, ისე საერთაშორისო დონეზე, ჯანდაცვის სფეროში, მათ შორის საავადმყოფოების მართვის, ხარისხის გაუმჯობესების, კომპეტენციის სტანდარტებისა და საერთაშორისო ჯანდაცვის პროექტების განხორციელებაში.
