მიკროპლასტიკები გულის ქსოვილებში – როგორ მოქმედებს ეს ჩვენი ჯანმრთელობისთვის?
(სტატია გამოქვეყნებულია პროფესორ გიორგი ფხაკაძის, საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარის მიერ)
ბოლო კვლევები, რომლებმაც საერთაშორისო საზოგადოება აიძულა დაფიქრებულიყო, მოიცავს ლეიდენის უნივერსიტეტის ბიოლოგის, მეირუ ვანის ხელმძღვანელობით ჩატარებულ ექსპერიმენტს. ამ კვლევის ფარგლებში გაირკვა, რომ ნანოპლასტიკები გროვდება ქათმის ემბრიონის გულის ქსოვილებში. მკვლევრებმა აღმოაჩინეს, რომ პოლისტიროლის ნანონაწილაკები, სისხლძარღვებში შეყვანის შემდეგ, აღწევენ ქსოვილების ბარიერებს და გროვდებიან გულში, ღვიძლში და თირკმელებში.
ეს აღმოჩენა განსაკუთრებით საგანგაშოა, რადგან ნანოპლასტიკები აღმოჩნდა აგრეთვე გულში არსებული “ავასკულარული” ბალიშების ქსოვილებში, რომლებიც სისხლძარღვების გარეშეა. ეს მიანიშნებს, რომ ნანონაწილაკები ქსოვილებში ხვრელების გავლით აღწევენ, რაც ახალი მიგნებაა მეცნიერებისთვის.
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პრიზმა
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის განცხადებით:
“ეს კვლევა კიდევ ერთხელ გვახსენებს, თუ რა საფრთხეებს შეიცავს პლასტმასის მიკრო და ნანონაწილაკები. მათი აგრეგაცია გულის ქსოვილებში შესაძლოა იყოს მომავალი თაობის ჯანმრთელობისთვის მნიშვნელოვანი რისკი. განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ჩვენ, საქართველოში, ჯერ კიდევ არ გვაქვს მკაცრად რეგულირებული გარემოსდაცვითი პოლიტიკა და პლასტმასის დაბინძურების საკითხი დღემდე აქტუალურია.”
მიკროპლასტიკების გავლენა ადამიანის ჯანმრთელობაზე უკვე დაკავშირებულია გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების რისკის ზრდასთან, როგორიცაა გულის შეტევა და ინსულტი. მიუხედავად იმისა, რომ ეს კვლევა ჩატარდა ქათმის ემბრიონებზე, შედეგები პირდაპირ მიგვანიშნებს იმაზე, რომ მსგავსი ეფექტი შესაძლებელია ადამიანებშიც.
ნანოპლასტიკების მსოფლიო და რეგიონული კონტექსტი
გლობალური მონაცემებით, ყოველწლიურად 300 მილიონ ტონაზე მეტი პლასტმასა იწარმოება, საიდანაც მხოლოდ 9% გადამუშავდება (1). დანარჩენი ნარჩენები ან იყრება, ან ხვდება ბუნებრივ გარემოში, იშლება მიკრონაწილაკებად და ბოლოს აღწევს ჩვენს საკვებში, წყალმომარაგებასა და ჰაერში (2).
საქართველოშიც, სამწუხაროდ, ანალოგიური პრობლემაა აქტუალური. დასავლეთ საქართველოში ჩატარებული კვლევით აღმოჩნდა, რომ შავ ზღვაში არსებული პლასტიკური ნარჩენების კონცენტრაცია ერთ-ერთი ყველაზე მაღალია რეგიონში (3). ეს მიანიშნებს, რომ მიკროპლასტიკების რისკი საქართველოში არა მხოლოდ გლობალური, არამედ ლოკალური პრობლემაცაა.
პროფესორის რეკომენდაციები
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის თქმით:
“ჩვენ, როგორც საზოგადოებამ, დაუყოვნებლივ უნდა მივიღოთ ზომები პლასტმასის გამოყენების შემცირების მიმართულებით. აუცილებელია, რომ გაძლიერდეს რეგულაციები, შემცირდეს ერთჯერადი პლასტმასის მოხმარება და განვითარდეს რეციკლირების სისტემა. გარდა ამისა, საჭიროა მეცნიერების მხარდაჭერა, რათა საქართველოში ჩატარდეს დამატებითი კვლევები ნანოპლასტიკების გავლენაზე, რათა უფრო ზუსტად განვსაზღვროთ ადგილობრივი რისკები.”
როგორ დავიცვათ ჯანმრთელობა?
მიუხედავად იმისა, რომ ინდივიდუალურად ნანოპლასტიკების თავიდან აცილება რთულია, მოსახლეობამ შეიძლება რამდენიმე ნაბიჯი გადადგას:
• შეამცირეთ ერთჯერადი პლასტმასის მოხმარება და გამოიყენეთ მრავალჯერადი ნივთები;
• აირჩიეთ შუშის ან ლითონის ჭურჭელი პლასტმასის ნაცვლად;
• მოერიდეთ გადამუშავების გარეშე წყლების მიღებას და გადამუშავებული პროდუქტების მიკვლევადობას ყურადღება მიაქციეთ;
• გააძლიერეთ ოჯახური და საზოგადოებრივი განათლება ნარჩენების მართვაზე.
დასკვნა
პროფესორ გიორგი ფხაკაძე, როგორც საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე, განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებს გარემოსდაცვით და ჯანდაცვის საკითხების გადაკვეთას. მისი ხელმძღვანელობით PHIG აგრძელებს კვლევებისა და პროექტების განხორციელებას, რომლებიც მიზნად ისახავს საქართველოს მოსახლეობის ჯანმრთელობის დაცვისა და ხარისხის გაუმჯობესებას.
გამოყენებული ლიტერატურა:
1. Plastic Pollution. United Nations Environment Programme. ხელმისაწვდომია: https://www.unep.org
2. Microplastics in Human Health – WHO Report. ხელმისაწვდომია: https://www.who.int
3. Plastic Waste in the Black Sea – Regional Assessment. ხელმისაწვდომია: https://www.blacksearegion.org
4. Wang M, et al. Nanoplastics in Chicken Embryo Hearts. ხელმისაწვდომია: https://www.sciencedirect.com
5. Microplastic Risk in Food Supply Chain – FAO Report. ხელმისაწვდომია: https://www.fao.org
