გადანერგვის შემდეგ მიღებული ახალი ცხოვრება: გულში დამალული მეხსიერება.
ავტორი: პროფესორი გიორგი ფხაკაძე, საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტიტუტის ხელმძღვანელი
გულს იდუმალი ძალა აქვს – მისი ფიზიოლოგიური მნიშვნელობა ყველასთვის ცნობილია, მაგრამ რას უნდა ველოდოთ მაშინ, როდესაც სხვა ადამიანის გული ჩვენს სხეულში იწყებს მუშაობას? გულთან ერთად შეიძლება მეხსიერებაც ან პიროვნული თვისებები გადმოვიდეს?
ბოლო წლებში, გულისა და სხვა ორგანოების გადანერგვის შემდეგ, მრავალმა პაციენტმა აღნიშნა, რომ მათი ქცევა, გემოვნება და ზოგჯერ ხასიათიც შეიცვალა. ზოგი მათგანი ამბობს, რომ ახალი გული მათ ახალ მოგონებებსაც მოუტანა, რაც თითქოსდა დონორის ცხოვრების ნაწილად გრძნობს თავს.
საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის პერსპექტივა
გულსა და ადამიანის ქცევას შორის კავშირი დიდი ხანია, მეცნიერული კვლევებისა და დისკუსიების საგანია. ორგანოების გადანერგვა მკურნალობის მნიშვნელოვან საშუალებას წარმოადგენს და მრავალი სიცოცხლის გადარჩენაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებს. საქართველოში ეს პროცედურა ჯერ კიდევ განვითარების ეტაპზეა, მაგრამ მისი პოტენციალი უზარმაზარია.
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე აღნიშნავს:
“ორგანოების გადანერგვა არა მხოლოდ ფიზიკური გადარჩენაა, არამედ ადამიანის ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესების შანსიც. თუმცა, პაციენტების ფსიქოლოგიური ცვლილებების მიმართ სიფრთხილით უნდა მივუდგეთ. საჭიროა მეტი კვლევა იმის გასარკვევად, თუ რამდენად მნიშვნელოვანია დონორის პიროვნული თვისებები ამ პროცესში.”
მსოფლიოს და საქართველოს მონაცემები
მსოფლიოში ყოველწლიურად ასიათასობით ორგანოს გადანერგვა ხდება. მაგალითად, აშშ-ში 2024 წელს ჩატარდა 39,000-ზე მეტი ორგანოს გადანერგვა (1). თუმცა, ასეთი მაღალი მაჩვენებლების მიუხედავად, დონორების რაოდენობა მაინც არ არის საკმარისი. საქართველოში ორგანოს გადანერგვის სტატისტიკა დაბალია: 2023 წელს მხოლოდ 50-ზე ნაკლები ასეთი ოპერაცია განხორციელდა (2).
რა ამბობს მეცნიერება?
ცნობილია, რომ ორგანოები, განსაკუთრებით გული, შეიცავენ ნერვულ ქსოვილებს, რომლებიც მეტწილად დაკავშირებულია ტვინის ფუნქციებთან. ეს ქმნის საფუძველს ჰიპოთეზისთვის, რომ გულს შეუძლია, გარკვეული სახით, “მეხსიერება” შეინახოს.
კვლევებმა აჩვენა, რომ ზოგი პაციენტი გემოვნების ცვლილებას, ახალი ინტერესების გაჩენას ან უცნაურ მოგონებებს განიცდის, რაც მათი დონორების ცხოვრებას უკავშირდება (3). თუმცა, აღნიშნული ეფექტების მეცნიერული საფუძველი ჯერ კიდევ განხილვის პროცესშია.
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე კიდევ ერთხელ ხაზს უსვამს:
“მნიშვნელოვანია, პაციენტები და საზოგადოება ინფორმირებული იყვნენ შესაძლო ცვლილებების შესახებ. ორგანოს გადანერგვა რთული პროცესი და დიდი პასუხისმგებლობაა როგორც ექიმებისთვის, ისე პაციენტებისთვის.”
რა უნდა ვიცოდეთ საქართველოში?
ორგანოების გადანერგვა საქართველოში განვითარების საწყის ეტაპზეა და საჭიროა საზოგადოებრივი ცნობიერების ამაღლება. ეს მოიცავს როგორც დონორობის წახალისებას, ასევე პაციენტების ფიზიკური და ფსიქოლოგიური მხარდაჭერის სისტემის განვითარებას.
დასკვნა
გულის გადანერგვის პროცესი გაცილებით უფრო მეტია, ვიდრე ფიზიკური ოპერაცია. ეს არის გზა სიცოცხლის გადასარჩენად და იმავდროულად ადამიანის ფსიქოლოგიური და ემოციური სამყაროს გასაძლიერებლად.
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე, საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტიტუტის ხელმძღვანელი, აქტიურად მუშაობს საქართველოში ჯანდაცვის სისტემის გაუმჯობესებისთვის. მისი მიზანია, ქართველმა პაციენტებმა მიიღონ მაღალი ხარისხის მომსახურება, რომელიც ეყრდნობა თანამედროვე მეცნიერებას, ინოვაციებს და ჰუმანურობას.
References:
1. Organ Procurement and Transplantation Network. National Data. Available at: https://optn.transplant.hrsa.gov
2. საქართველოს ორგანოების გადანერგვის ცენტრი. 2023 წლის ანგარიში.
3. Pearsall P, Schwartz G, Russek L. Changes in Heart Transplant Recipients. Journal of Medicine and Health Research. 2020.
