პლასტიკური დაბინძურების შემცირებისკენ მიმართული საერთაშორისო ხელშეკრულების მოსამზადებლად, საფრანგეთის პარლამენტის სამეცნიერო და ტექნოლოგიური არჩევანის შეფასების ოფისმა წარმოადგინა საჯარო მოსმენის დასკვნები პლასტმასის ზემოქმედების შესახებ ადამიანის ჯანმრთელობის სხვადასხვა ასპექტზე.
გაიზარდა პლასტმასის გლობალური წარმოება
ფილიპ ბოლომ, საფრანგეთის დემოკრატიული პარტიის წევრმა და პლასტმასის ჯანმრთელობაზე ზემოქმედების შესახებ საზოგადოებრივი მისიის მომხსენებელმა ისაუბრა სახელშეკრულებო მოლაპარაკებების ბოლო რაუნდზე, რომელიც გაიმართა 25 ნოემბრიდან 1 დეკემბრამდე სამხრეთ კორეაში, რომელსაც ესწრებოდნენ წამყვანი ფრანგები და მსოფლიო ექსპერტები პლასტმასის გავლენის შესახებ ადამიანის ჯანმრთელობაზე.
მოსმენამ ხაზი გაესვა პლასტმასის წარმოების მკვეთრ ზრდას. „ბოლო 20 წლის განმავლობაში ის გაორმაგდა და მოსალოდნელია, 2024 წელს 500 მილიონ ტონას გადააჭარბოს“, – თქვა ბოლომ. ეს არის დაახლოებით 60 კგ ადამიანზე. ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის პროგნოზების თანახმად, მისი ამჟამინდელი ტრაექტორიით, პლასტმასის წარმოება 2040 წლისთვის 750 მილიონ ტონას მიაღწევს და 2050 წლამდე 1 მილიარდ ტონას გადააჭარბებს, თქვა მან.
პლასტიკური ნარჩენების მინიმალური გადამუშავება
პლასტმასის დაახლოებით მესამედი (32%) გამოიყენება შესაფუთად. „აქედან გამომდინარე, პლასტმასის წარმოების უმეტესობა კვლავ ერთჯერადი მიზნებისთვისაა განკუთვნილი“, – თქვა მან. პლასტიკური ნარჩენები ზრდის მსგავს ტრაექტორიას მიჰყვება, რომლის მოცულობა 2020 წელს 360 მილიონი ტონიდან 2040 წლისთვის 617 მილიონ ტონამდე გაიზრდება, თუ ზომები არ იქნება მიღებული. ამ ნარჩენების ძალიან მცირე რაოდენობა გადამუშავდება, თუნდაც უმეტეს ქვეყნებში, რომლებიც ყველაზე განვითარებულნი არიან შეგროვების, დახარისხებისა და გადამუშავების თვალსაზრისით.
მაგალითად, საფრანგეთში, 2018 წელს, წარმოებული 3,6 მილიონი ტონა პლასტმასის ნარჩენიდან მხოლოდ 0,6 მილიონი ტონა იყო ჭეშმარიტად გადამუშავებული. ეს არის ერთ მეხუთედზე ნაკლები (17%). მსოფლიოში პლასტმასის ნარჩენების 10%-ზე ნაკლები რეციკლირებულია. 2020 წელს პლასტმასის ნარჩენები, რომლებიც გარემოში მოხვდნენ, შეადგენდა 81 მილიონ ტონას, ანუ მთლიანი რაოდენობის 22%-ს. “ნარჩენების გარდა, ეს იწვევს მიკროპლასტიკებითა და ნანოპლასტიკებით დაბინძურებას, რაც გამოწვეულია მათი ფრაგმენტაციის შედეგად. ყველა გარემო ზემოქმედებს: ზღვები, მდინარეები, ნიადაგი, ჰაერი და ცოცხალი ორგანიზმებიც კი”, – თქვა ბოლომ.
მეთოდოლოგიური გამოწვევები
თუმცა, პლასტმასის ზემოქმედების გაზომვა ჯანმრთელობაზე მეთოდოლოგიურ სირთულეებს პლასტმასის შემადგენლობის ზრდას იწვევს, ზომისა და ფორმის მრავალფეროვნების გამო. მიუხედავად ამისა, საფრანგეთის სტანდარტიზაციის ასოციაციამ (Association Française de Normalisation) ჩაატარა სამუშაოები წყალში მიკროპლასტმასის დამახასიათებელი სტანდარტის დადგენის მიზნით, რომელიც ემსახურება როგორც საერთაშორისო მითითებას.
”ასევე ძალიან რთულია იმის ცოდნა, თუ რას ვჭამთ”, – თქვა ბოლომ. „2019 წელს ჩატარებულმა კვლევამ დაადგინა, რომ საშუალოდ ადამიანი კვირაში 5 გრამ პლასტმასს შთანთქავს, რაც საკრედიტო ბარათის ტოლფასია. მას შემდეგ სხვა კვლევებმა შეცვალეს ეს შეფასება ქვევით, მაგრამ კონსენსუსი არ იქნა მიღწეული.
ბოლოდროინდელმა კვლევამ 109 ქვეყანაში, როგორც ინდუსტრიულ, ისე განვითარებად, აღმოაჩინა მნიშვნელოვანი ზემოქმედება, შეფასებული 500 მგ/დღეში, განსაკუთრებით სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნებში, სადაც ეს ძირითადად ზღვის პროდუქტების მოხმარებით იყო განპირობებული.
კვლევამ დაასკვნა, რომ პლასტმასის წყლის ბოთლები შეიცავს 240 000 ნაწილაკს ლიტრზე, რომელთა 90% ნანოპლასტიკაა. ამ ნანონაწილაკებს შეუძლიათ გაიარონ ნაწლავის ბარიერი, რათა შევიდნენ სისხლში და მიაღწიონ რამდენიმე ორგანოს, მათ შორის გულს, ტვინსა და პლაცენტას, ისევე როგორც ნაყოფს.
