სამშაბათი, ივნისი 18, 2024
მთავარიშენი ექიმიცხოვრება ფარისებრი ჯირკვლის ამოკვეთის შემდეგ

ცხოვრება ფარისებრი ჯირკვლის ამოკვეთის შემდეგ

ფარისებრი ჯირკვალი კისრის წინა მხარეს, მის ზედაპირთან მდებარე ორგანოა, რომელიც ორგანიზმში მიმდინარე თითქმის ყველა პროცესზე ახდენს გავლენას. მისი ჰორმონები არეგულირებენ მეტაბოლიზმს და, ამგვარად, მთელი სხეულის ნორმალურ ფუნქციობას. ადვილი მისახვედრია, რომ მის გარეშე სრულყოფილი ცხოვრება წარმოუდგენელია. თუმცა ზოგჯერ საჭირო ხდება ფარისებრი ჯირკვლის მთლიანად ან ნაწილობრივ ამოკვეთა. მხოლოდ ამერიკის შეერთებულ შტატებში თირეოიდექტომია ყოველწლიურად 150 000 ადამიანს უტარდება. ფარისებრი ჯირკვლის გარეშე სრულფასოვანი ცხოვრების შენარჩუნება კი ერთგვარი გამოწვევაა ექიმებისა და პაციენტებისთვის.

ფარისებრი ჯირკვლის გარეშე
თირეოიდექტომიის გრძელვადიანი ეფექტი იმაზეა დამოკიდებული, რა მოცულობის ქსოვილს ამოკვეთენ. ნაწილობრივი თირეოიდექტომიის დროს დარჩენილი წილი, როგორც წესი, მთელი ჯირკვლის ფუნქციას ითავსებს და შესაძლოა, ჩანაცვლებითი ჰორმონული თერაპია აღარც კი დაგვჭირდეს, სრული (ტოტალური) თირეოიდექტომიის დროს კი ორგანიზმში წარმოიშობა ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონების დეფიციტი (ჰიპოთირეოზი), რაც იწვევს წონის მატებას, დეპრესიას, სიცივის აუტანლობას, შემეცნებითი ფუნქციის დაქვეითებას, ძილის ხარისხის გაუარესებას, შეკრულობას, სისუსტეს, კუნთებისა და სახსრების ტკივილს, თმისა და ფრჩხილების მტვრევადობას, მენსტრუალური ციკლის მოშლას. ამ სიმპტომების თავიდან ასაცილებლად ოპერაციის შემდეგ იწყება  ჩანაცვლებითი თერაპია სინთეზური ჰორმონით – ლევოთიროქსინით, რომელიც  ჯირკვლის მიერ სინთეზირებული ჰორმონის იდენტურია და იმავე ფუნქციებს ასრულებს. ფარისებრი ჯირკვლის არარსებობისას მისი მიღება მთელი სიცოცხლეა საჭირო. ზოგჯერ ლევოთიროქსინით მკურნალობის ფონზე თავს იჩენს საპირისპირო ჩივილები,  მაგალითად, სითბოს აუტანლობა, წონის კლება. ამ დროს მედიკამენტის დოზის გადაჭარბებაა სავარაუდო. დოზას ექიმი არჩევს სისხლში თირეოიდმასტიმულირებელი ჰორმონის დონის მიხედვით. ეს არის ჰიპოფიზის, ტვინის ფუძესთან მდებარე ენდოკრინული ჯირკვლის, ჰორმონი, რომელიც ფარისებრი ჯირკვლის მუშაობას არეგულირებს.

სისხლის საკონტროლო ანალიზი თირეოიდექტომიის პირველ წელს რამდენჯერმე ტარდება მედიკამენტის სწორი დოზის შესარჩევად, მეორე წლიდან – უფრო და უფრო იშვიათად, იმ სიხშირით, როგორითაც ექიმი მიიჩნევს საჭიროდ. ოპერაციის მიზეზიდან გამომდინარე, ექიმი ადგენს თირეოტროპული ჰორმონის (TSH) სამიზნე დონესაც.

არსებობს მდგომარეობები, როდესაც წამლის დოზის შეცვლა და TSH-ის უფრო ხშირი კონტროლია საჭირო – ორსულობა, წონის მატება ან კლება, მენოპაუზა.

ცოტა რამ ლევოთიროქსინის შესახებ
პრეპარატი რამდენიმე სავაჭრო სახელწოდებით გამოდის. მიუხედავად იმისა, რომ ყველა მათგანის აქტიური კომპონენტი ლევოთიროქსინია, საწარმოო პროცესი, ფილტრები და საღებავები მათ შორის განსხვავებებსაც წარმოშობს, ამიტომ ენდოკრინოლოგები თირეოიდექტომიის შემდეგ პაციენტებს ურჩევენ, მიიღონ ერთი მწარმოებლის მიერ დამზადებული პრეპარატი, ხოლო თუ რაიმე მიზეზით  მწარმოებლის შეცვლა გახდა საჭირო, 6-8 კვირის შემდეგ უნდა გადამოწმდეს თირეოიდმასტიმულირებელი ჰორმონის დონე.

ლევოთიროქსინი მიიღება ყოველდღიურად ერთსა და იმავე დროს, მაგალითად, უზმოზე, ჭამამდე ერთი საათით ადრე.

ზოგიერთი საკვები, მედიკამენტი, ბიოლოგიურად აქტიური დანამატი და სამედიცინო მდგომარეობა ხელს უშლის ორგანიზმის მიერ მედიკამენტის ათვისებას.

საკვები უკავშირდება ლევოთიროქსინს, რითაც ამცირებს მის კონტაქტს ნაწლავებში არსებულ შეწოვის უბნებთან და გახსნის სიჩქარეს ან ცვლის კუჭის PH ბალანსს. განსაკუთრებულ სიფრთხილეს მოითხოვს:

* კალციუმი – კალციუმით მდიდარი საკვები (რძის ნაწარმი, ყველი, რძე, მწვანეფოთლოვანი ბოსტნეული) ამცირებს ლევოთიროქსინის აბსორბციას, თუ მიიღეთ პრეპარატის მიღებიდან 3 საათის განმავლობაში;

* ცხიმი – ცხიმით მდიდარი საკვები, როგორც წესი, აფერხებს წამლის შეწოვას. თუ კვების მკაცრ რეჟიმს იცავთ, ეს პრობლემას არ წარმოადგენს, მაგრამ როცა ცხიმით მდიდარი რაციონიდან ცხიმით ღარიბზე გადადიხართ, მედიკამენტის უფრო მეტი წილი შეიწოვება და ზედოზირება გემუქრებათ;

* ბოჭკო – ბოჭკოთი მდიდარი საკვებისა და თირეოიდული მედიკამენტების ურთიერთკავშირი ჯერ კიდევ შეუსწავლელია, თუმცა საკვებ რაციონში ბოჭკოს შემცველობის გაზრდისას სასურველია  გაკონტროლდეს  TSH-ის დონე;

* სტრუმოგენები (ბროკოლი, ფერადი კომბოსტო, მარწყვი და სხვა) –  სტრუმოგენები ნივთიერებებია, რომლებიც  მცენარეულ საკვებში მოიპოვება. ისინი ხელს უშლიან ორგანიზმის მიერ იოდის ათვისებას, ამრიგად, შესაძლოა ანტითირეოიდული ეფექტი ჰქონდეთ. ასეთი საკვების ზომიერი მიღება სასარგებლოა, მაგრამ მას უნდა ერიდონ თირეოიდული ჰორმონებით ჩანაცვლებით თერაპიაზე მყოფი პირები, რომლებსაც ფარისებრი ჯირკვალი მთლიანად ან დიდწილად ამოკვეთილი აქვთ. სტრუმოგენულ ეფექტს ამცირებს საკვების თერმული დამუშავება;

* სოია – ისიც ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონის შეწოვას უშლის ხელს.

ურთიერთქმედება სხვა მედიკამენტებთან

ზოგიერთი მედიკამენტი ურთიერთქმედებს ლევოთიროქსინთან და მის შეწოვაზე ახდენს გავლენას. ასეთებია:

* სეროტონინის უკუმიტაცების ინჰიბიტორები (სერტრალინი, ციტალოპრამი). მათ ხშირად გამოწერენ დეპრესიისა და გაღიზიანების დროს. ამ მედიკამენტების მიღებისას ლევოთიროქსინზე მოთხოვნა იმატებს და მისი დოზის მომატება ხდება საჭირო;

* პროტონული ტუმბოს ინჰიბიტორები, მაგალითად, ომეპრაზოლი, ლანსოპრაზოლი, რომლებსაც პეპტიკური წყლულოვანი დაავადებისა და მჟავა რეფლუქსის სამკურნალოდ იყენებენ;

* ტრიციკლური ანტიდეპრესანტები – ამიტრიპტილინი, დოქსეპინი. ისინი, სხვა მედიკამენტებისგან განსხვავებით, აძლიერებენ ლევოთიროქსინის ეფექტს;

* დიაბეტის სამკურნალო საშუალებები. როგორც ინსულინი, ისე ორალური ჰიპოგლიკემიური პრეპარატები ასუსტებს ლევოთიროქსინის ეფექტს, ხოლო დიაბეტის თანაარსებობისას ლევოთიროქსინი ზრდის ორგანიზმის მოთხოვნას ინსულინზე, ამიტომ საჭიროა სისხლში გლუკოზის დონისა და თშH-ის რეგულარული კონტროლი;

* კონტრაცეპტივები და ჩანაცვლებითი ჰორმონული თერაპია. ესტროგენი ზრდის იმ ცილის ოდენობას, რომელიც უკავშირდება თირეოიდულ ჰორმონს და მის ინაქტივირებას ახდენს. ქალებს, რომლებიც ესტროგენებს იღებენ, როგორც წესი, ლევოთიროქსინის უფრო დიდი დოზა სჭირდებათ;

* ქოლესტეროლის დონის დამაქვეითებელი მედიკამენტები – ქოლესტირამინი, ქოლესტიპოლი. ისინი შესაძლოა დაუკავშირდნენ თირეოიდულ ჰორმონებს და არააქტიური გახადონ, ამიტომ მათი მიღება რეკომენდებულია ლევოთიროქსინის დალევიდან მხოლოდ რამდენიმე საათის შემდეგ;

* ანტიკოაგულანტები (სისხლის გამათხელებლები) – ვარფარინი, ჰეპარინი. ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონებთან ერთად მიღებისას მათი მოქმედება ძლიერდება. შესაბამისად, ეს კომბინაცია ზრდის სისხლდენის რისკს;

* ანტაციდები – მათი მიღება რეკომენდებულია ლევოთიროქსინიდან 3-4 საათის შემდეგ.

საკვებ დანამატებთან
* კალციუმი – რეკომენდებულია ამ წამლებს შორის ინტერვალის დაცვა, არა უმცირეს სამსაათიანისა;

* რკინა – ლევოთიროქსინთან შეკავშირების უნარის გამო მიღება საჭიროა, სულ მცირე, ორსაათიანი შუალედით;

* ბიოტინი – ბიოტინი მედიკამენტის შეწოვაზე მნიშვნელოვან გავლენას არ ახდენს, თუმცა შეუძლია შეცვალოს TSH-ზე ანალიზის პასუხი;

* C ვიტამინი – როგორც წესი, ზრდის ჰორმონის შეწოვას და შესაძლოა, ჰიპერთირეოზის სიმპტომები გამოიწვიოს.

სამედიცინო მდგომარეობებთან

ლევოთიროქსინის შეწოვაზე გავლენას ახდენს:

* ლაქტოზის აუტანლობა;

* ცელიაკია;

* ატროფიული გასტრიტი;

* მალაბსორბციული (შეწოვის დაქვეითებით მიმდინარე) სინდრომები;

* ჰელიკობაქტერიული ინფექცია;

* პანკრეასისა და ღვიძლის დაავადებები.

ნაწლავთა ანთებითი დაავადების (მაგალითად, კრონის დაავადების ან წყლულოვანი კოლიტის) დროს ლევოთიროქსინის გელი ან თხევადი ფორმა ტაბლეტებზე უკეთ შეიწოვება.

გვერდითი მოვლენები
ალერგიული რეაქცია ლევოთიროქსინზე იშვიათია, თუმცა ალერგენებად შეიძლება მოგვევლინოს წამლის არააქტიური ინგრედიენტები, მაგალითად, ლაქტოზა ლაქტოზის აუტანლობის მქონე პირებთან, ან სიმინდის ფქვილი, რომელიც გლუტენის აუტანლობის მქონე პირებთან ჯვარედინ ალერგიულ რეაქციას იწვევს.

ჰიპოთირეოზის მიღმა
თირეოიდექტომიის შემდეგ ჰიპოთირეოზთან ერთად ზოგჯერ თავს იჩენს ჰიპოპარათირეოზიც – ფარისებრახლო ჯირკვლის ჰორმონების დეფიციტი ოპერაციის ამ ორგანოს დაზიანების ან, საჭიროების შემთხვევაში, ამოკვეთის გამო. ფარისებრახლო ჯირკვლები ფარისებრის უკან მდებარეობს და სისხლში კალციუმის ცვლას არეგულირებს. სისხლში კალციუმის შემცველობის დაქვეითებისას ვითარდება ისეთი სიმპტომები, როგორებიცაა  დაბუჟება, ჩხვლეტა, კრუნჩხვა. ჰიპოპარათირეოზის დიაგნოსტიკა გულისხმობს კალციუმის დაბალი და ფოსფორის მაღალი დონის ლაბორატორიულ დადგენას, ზოგჯერ – პარათჰორმონის დონის განსაზღვრასაც, მკურნალობა – კალციუმის დანამატებისა და D ვიტამინის მიღებას. თუ კალციუმისა და D ვიტამინის დონე მაინც დაბალი დარჩა, ინიშნება რეკომბინანტული პარათჰორმონი. პაციენტთა 75%-თან ჰიპოპარათირეოზის სიმპტომები ერთი წლის განმავლობაში ქრება.

თუ წამლის მიღება დაგავიწყდათ, მოგვიანებით ორმაგ დოზას ნუ მიიღებთ – მოსალოდნელია ზედოზირება, გულისრევა და ღებინება.

მათთვის, ვისაც ფარისებრი ჯირკვალი ამოკვეთეს, აუცილებელია თირეოიდული მედიკამენტების ყოველდღიური მიღება. განსაკუთრებით – ბავშვებისთვის, რომელთა ზრდა-განვითარებასა და ცენტრალური ნერვული სისტემის ჩამოყალიბებაში ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონები გადამწყვეტ როლს ასრულებს.

წყარო: ჟურნალი “ავერსი” 

მასალის გამოყენების პირობები
author avatar
Dr Giorgi Pkhakadze
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე, მედიცინის დოქტორი, საზოგადოებრივი ჯანდაცვის მაგისტრი, ფილოსოფიის მეცნიერებათა დოქტორი ანთროპოლოგიისა და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის საკითხებში. “შენი ექიმი"-ს დამფუძნებელი. #drpkhakadze #sheniekimi
მსგავსი სიახლეები
12 საუკეთესო კუნძული ევროპაში

12 საუკეთესო კუნძული ევროპაში

17 June, 2024
რას ნახავთ საბერძნეთის კურორტ სერიფოსზე

რას ნახავთ საბერძნეთის კურორტ სერიფოსზე

14 June, 2024
6 საუკეთესო გზა ბელგიაში სამოგზაუროდ თუ აქ მანქანას იქირავებთ

6 საუკეთესო გზა ბელგიაში სამოგზაუროდ თუ აქ მანქანას იქირავებთ

13 June, 2024
“ხალხო, არ შეცდეთ, არ წახვიდეთ, სასაკლაოა გახსნილი! მე-5 მსხვერპლია ჩემი შვილი” – ვინ არის ქართველი ემიგრანტი, რომელიც ბარიატრიული ოპერაციის შემდეგ გართულებებით გარდაიცვალა

“ხალხო, არ შეცდეთ, არ წახვიდეთ, სასაკლაოა გახსნილი! მე-5 მსხვერპლია ჩემი შვილი” – ვინ არის ქართველი ემიგრანტი, რომელიც ბარიატრიული ოპერაციის შემდეგ გართულებებით გარდაიცვალა

17 ივნისი 2024
რადიო „პოზიტივის“ დღის ამბები 17 ივნისს

რადიო „პოზიტივის“ დღის ამბები 17 ივნისს

17 ივნისი 2024
“ზაზამ მითხრა, ამ სახლში პატარას ვერაფერს ვერ იპოვით სიდედრის გარდაო….” – როგორ ეხუმრება სიდედრს ზაზა ფაჩულია?!

“ზაზამ მითხრა, ამ სახლში პატარას ვერაფერს ვერ იპოვით სიდედრის გარდაო….” – როგორ ეხუმრება სიდედრს ზაზა ფაჩულია?!

17 ივნისი 2024
შპალერი თუ საღებავი – რომელია უმჯობესი და რატომ

შპალერი თუ საღებავი – რომელია უმჯობესი და რატომ

ივნისი 17, 2024
პატარა ბაღის მოწყობის 10 ხერხი

პატარა ბაღის მოწყობის 10 ხერხი

ივნისი 17, 2024
როგორ გავახალისოთ ჩვენი სამზარეულო საზაფხულოდ

როგორ გავახალისოთ ჩვენი სამზარეულო საზაფხულოდ

ივნისი 17, 2024
„ბავშვი უნდა გააქციო სოფლად და ბუნებაში, უნდა ირბინოს, იხტუნოს“

„ბავშვი უნდა გააქციო სოფლად და ბუნებაში, უნდა ირბინოს, იხტუნოს“

ივნისი 17, 2024
მასწავლებლების ანაზღაურება იზრდება

მასწავლებლების ანაზღაურება იზრდება

ივნისი 17, 2024
დუხობორების სოფელი გორელოვკა – სულისთვის მებრძოლი ადამიანები

დუხობორების სოფელი გორელოვკა – სულისთვის მებრძოლი ადამიანები

ივნისი 17, 2024
“ბავშვმა არდადეგებზე კარგად უნდა დაისვენოს, მათ შორის, ეკრანისგან. წიგნის კითხვა კი სასიამოვნო პროცესი გავხადოთ და არ დავარქვათ მეცადინეობა”

“ბავშვმა არდადეგებზე კარგად უნდა დაისვენოს, მათ შორის, ეკრანისგან. წიგნის კითხვა კი სასიამოვნო პროცესი გავხადოთ და არ დავარქვათ მეცადინეობა”

17 ივნისი 2024
„არიან ადამიანები, ეპოქას რომ ქმნიან და არ არის აუცილებელი ეს ადამიანები იმპერიებს მართავდნენ… მე თუ მკითხავთ – ანა და ანას იდეა, უნდა დარჩეს მზიურის ამ შესანიშნავ კაფეში“ – გიორგი კეკელიძე

„არიან ადამიანები, ეპოქას რომ ქმნიან და არ არის აუცილებელი ეს ადამიანები იმპერიებს მართავდნენ… მე თუ მკითხავთ – ანა და ანას იდეა, უნდა დარჩეს მზიურის ამ შესანიშნავ კაფეში“ – გიორგი კეკელიძე

17 ივნისი 2024
სკოლის საბაზო საფეხური 1 წლით გაიზრდება, სრული ზოგადი განათლება კი კვლავ 12-წლიანი იქნება – რა ცვლილებები შედის კანონში ზოგადი განათლების შესახებ

სკოლის საბაზო საფეხური 1 წლით გაიზრდება, სრული ზოგადი განათლება კი კვლავ 12-წლიანი იქნება – რა ცვლილებები შედის კანონში ზოგადი განათლების შესახებ

17 ივნისი 2024
ისტორიული „სადგური“ – ახალი ტურისტული სივრცე ასურეთში

ისტორიული „სადგური“ – ახალი ტურისტული სივრცე ასურეთში

ივნისი 17, 2024
იაპონიაში საქართველოს დღეები დასრულდა

იაპონიაში საქართველოს დღეები დასრულდა

ივნისი 17, 2024
„რეკორდული მაჩვენებლებია როგორც ტურიზმის, ისე ავიაციის სექტორებში“

„რეკორდული მაჩვენებლებია როგორც ტურიზმის, ისე ავიაციის სექტორებში“

ივნისი 17, 2024
21 მარტის ასტროლოგიური პროგნოზი

21 მარტის ასტროლოგიური პროგნოზი

მარტი 21, 2024
საქართველოდან 11.4 მლნ აშშ დოლარის მოცვია ექსპორტირებული 

საქართველოდან 11.4 მლნ აშშ დოლარის მოცვია ექსპორტირებული 

ივნისი 17, 2024
ბალი უფრო სასარგებლოა თუ ალუბალი

ბალი უფრო სასარგებლოა თუ ალუბალი

ივნისი 17, 2024
რა არ უნდა მივირთვათ ვახშმად

რა არ უნდა მივირთვათ ვახშმად

ივნისი 17, 2024
ჯანმრთელი და ლამაზი ფრჩხილები რომ გქონდეთ

ჯანმრთელი და ლამაზი ფრჩხილები რომ გქონდეთ

ივნისი 17, 2024
რჩევები რომელიც ზაფხულში გამოგადგებათ

რჩევები რომელიც ზაფხულში გამოგადგებათ

ივნისი 17, 2024
როგორ შევარჩიოთ თვალის ჩრდილი თვალის ფერის მიხედვით

როგორ შევარჩიოთ თვალის ჩრდილი თვალის ფერის მიხედვით

ივნისი 17, 2024
რატომ არის ლონდონი საცხოვრებლად საუკეთესო ქალაქი

რატომ არის ლონდონი საცხოვრებლად საუკეთესო ქალაქი

17 ივნისი 2024
10 საოცრება რომში, რომელთა შესახებ ტურისტებმა ნაკლებად იციან

10 საოცრება რომში, რომელთა შესახებ ტურისტებმა ნაკლებად იციან

17 ივნისი 2024
მსოფლიოს 10 საუკეთესო საზაფხულო კურორტი

მსოფლიოს 10 საუკეთესო საზაფხულო კურორტი

17 ივნისი 2024
ქართველი გულშემატკივარი საქართველო-თურქეთის თამაშის პირდაპირ ტრანსლაციას ხვალ მიხეილ მესხის სტადიონზე უყურებს

ქართველი გულშემატკივარი საქართველო-თურქეთის თამაშის პირდაპირ ტრანსლაციას ხვალ მიხეილ მესხის სტადიონზე უყურებს

ივნისი 17, 2024
ბაგებში, სამხარაულის ბიუროსთან რკინაბეტონის კედელი მოეწყობა

ბაგებში, სამხარაულის ბიუროსთან რკინაბეტონის კედელი მოეწყობა

ივნისი 17, 2024
თბილისის  მერია ახალგაზრდულ საზაფხულო პროგრამებზე რეგისტრაციას აცხადებს

თბილისის მერია ახალგაზრდულ საზაფხულო პროგრამებზე რეგისტრაციას აცხადებს

ივნისი 17, 2024
- Advertisement -spot_img

ბოლო სიახლეები

Verified by MonsterInsights