საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ექსპერტი, ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის კონსულტანტი, ექიმი, აკრედიტაცია კანადას წარმომადგენელი საქართველოში გიორგი ფხაკაძე ამბობს, რომ კოვიდის KP.2 ზაფხულის “სეზონი” დაიწყო… (ვაქცინა/წამალი არ არის და არც ეძებოთ)“
როგორ გავუმკლავდეთ უმადობას ქიმიოთერაპიის დროს…
ქიმიოთერაპიამ შესაძლოა შეცვალოს თქვენი მადა. ამის მიზეზი, ძირითადად, თერაპიის ისეთი გვერდითი მოვლენებია, როგორიცაა: გულისრევა, პირის ღრუს პრობლემები (როცა ჭამა მტკივნეულია) ან გემოს შეგრძნების დაკარგვა. უმადობა შესაძლოა დაღლილობის შეგრძნებამაც გამოიწვიოს. ეს შეიძლება გაგრძელდეს რამდენიმე დღე ან კვირა, ზოგ შემთხვევაში, რამდენიმე თვეც.
მიუხედავად უმადობისა, ძალიან მნიშვნელოვანია, რომ თქვენ სრულფასოვნად იკვებოთ და მიიღოთ საჭირო კალორიები, ცილები და ვიტამინები. კარგი კვება დაგეხმარებათ გაუმკლავდეთ დაავადებას და ქიმიოთერაპიის სხვა გვერდით მოვლენებს. ცუდი კვება კი წონის კლებას, სისუსტეს და დაღლილობას გამოიწვევს.
როგორ გავუმკლავდეთ
იკვებეთ დღეში 5-6-ჯერ: ბევრი ადამიანისთვის უფრო მარტივია დღეში 5-6-ჯერ მცირე ულუფების მიღება, ვიდრე დღეში 3-ჯერ კვება.
მიირთვით ცილებითა და კალორიებით მდიდარი საკვები: ძროხის და ქათმის ხორცი, კვერცხი, ბარდა და ლობიო, ნაყინი, რძე და რძის პროდუქტები: ყველი, ხაჭო, არაჟანი, კარაქი, ნაყინი, იოგურტი, მაწონი, ნადუღი.
დააწესეთ კვების განრიგი: შეადგინეთ საათობრივი განრიგი და მიიღეთ საკვები ან წაიხემსეთ გაწერილ დროს და არა მაშინ, როცა მოგშივდებათ. შესაძლოა არ მოგშივდეთ, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ არ უნდა ჭამოთ.
თუ გიჭირთ მყარი საკვების მიღება, მიიღეთ თხევადი საკვები: კრემ-სუპები, რძე, ხილისა და ბოსტნეულის წვენები, რძის კოქტეილები, ხილისა და ბოსტნეულის პიურეები, იოგურტები და სხვა. ასევე, არსებობს საკვების სპეციალური თხევადი შემცვლელები, რომელიც აფთიაქში შეგიძლიათ შეიძინოთ.
გამოიყენეთ პლასტმასის დანა-ჩანგალი: ზოგიერთი პრეპარატი პირში რკინის გემოს ტოვებს, რის გამოც რკინის დანა-ჩანგლით კვება არასასიამოვნოა. ასეთ შემთხვევაში შეგიძლიათ გამოიყენოთ პლასტმასის ან ხის დანა-ჩანგალი და კოვზი. ასევე, უმჯობესია საჭმელი მინის ან კერამიკულ ქვაბში მოამზადოთ.
იყავით აქტიური: ხანმოკლე გასეირნება სადილამდე ან ვახშმამდე დადებითად იმოქმედებს თქვენს მადაზე.
ცვალეთ კვების პროცესის გარემო: არ ჭამოთ სულ ერთსა და იმავე ადგილას. მიირთვით ოჯახის წევრებთან ერთად, თუ მარტო ხართ, შეიძლება დაგეხმაროთ ტელევიზორის ან ფილმის ყურება.
ჭამეთ მეტი, როდესაც გშიათ: ისარგებლეთ იმ მომენტებით, როდესაც თავს უკეთ გრძნობთ, რომმეტი საკვები მიირთვათ. ბევრ ადამიანს უკეთესი მადა აქვს დილით, როდესაც ორგანიზმი დასვენებულია.
შეზღუდეთ სითხის მიღება კვების დროს: სითხეებმა, შეიძლება, სწრაფად დაგანაყროთ და ვეღარ შეძლოთ უფრო კალორიული საკვების მიღება. უმჯობესია სითხის დალევა ჭამამდე ნახევარისაათით ადრე ან მის შემდეგ.
კიდევ რა შეგიძლიათ გააკეთოთ?
მიირთვით ცივი საკვები. ცივი ან ოთახის ტემპერატურის საკვები შეიძლება იყოს უფრომიმზიდველი – ცივი სენდვიჩები, მაკარონის, ტუნას, ქათმის, კვერცხისა და ლორის სალათები კარგი არჩევანია.
ივარჯიშეთ. რეგულარული ვარჯიში დაგეხმარებათ მადის გაუმჯობესებაში. ჰკითხეთ ექიმს, არის თუარა ვარჯიში თქვენთვის უსაფრთხო.
თავად მოამზადეთ სმუზი. შეურიეთ ხილი და ბოსტნეული იოგურტს, ნაყინს ან რძეს, შეარჩიეთთქვენთვის ყველაზე სასურველი ინგრედიენტები.
კალორიების გაზრდა
ავადმყოფობის და მკურნალობის დროს კალორიები და პროტეინი ჩვეულებრივზე მეტირაოდენობითაა საჭირო. ეს რეკომენდაციები დაგეხმარებათ, გაზარდოთ თქვენს მიერმოხმარებული კალორიების რაოდენობა:
- მზა საჭმელს დაუმატეთ კარაქი ან ზეთი: კარტოფილს, პურს, ტოსტს, ცხელ ბურღულეულს, ბრინჯს, ბოსტნეულს და სუპებს.
- წაუსვით და მიირთვით არაქისის ან სხვა თხილის კარაქი, რომელიც შეიცავს ცილებს და ჯანსაღცხიმებს, ტოსტზე, პურზე, ვაშლის ან ბანანის ნაჭრებზე.
- სენდვიჩის დასამზადებლად გამოიყენეთ კრუასანი ან ორცხობილა.
- სალათებსა და სენდვიჩებს დაამატეთ დაჭრილი ავოკადო ან გუაკამოლე.
- საკვებს დაამატეთ მზესუმზირასი და გოგრის თესლი.
- მიირთვით ტორტი, ნამცხვარი, ჟელე ან პუდინგი ნაყინით ან ნაღებით.
- დალიეთ მაღალკალორიული სასმელები, როგორიცაა ხილის წვენი, ლიმონათი, ხილისარომატიზებული სასმელები, კაკაო, რძის კოქტეილი ან სმუზი.
მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთი რჩევის მიხედვით თქვენს რაციონში მეტი ცხიმი და შაქარია, ამან არ უნდა შეგაშფოთოთ, რადგან თქვენ კალორიებს ამატებთ, ვიდრე მადა არ დაგიბრუნდებათ. თუ გაქვთ კითხვები კვების რეჟიმის შეცვლასთან დაკავშირებით, ან გაქვთ თანმხლებიდაავადებები, რომლის დროსაც საჭიროებთ კვების მკაცრი რეჟიმის დაცვას, მაგ: დიაბეტი,მიმართეთ თქვენს კლინიკურ ონკოლოგს ან დიეტოლოგს.
მეტი ცილა
ცილა მნიშვნელოვანია თქვენი სხეულის ჯანმრთელობისა და აღდგენისთვის. გთავაზობთრამდენიმე რჩევას მეტი ცილის მისაღებად:
- დაუმატეთ ხორცი, თევზი, ყველი ან ლობიო კერძებსა და სუპებს.
- მიირთვით ხორციანი სალათები.
- მიირთვით ცილის მზა დანამატი.
თუ მკურნალობის დროს აღარ გსურთ, მიირთვათ წითელი ხორცი – საქონლის, ღორის ან ცხვრის, სცადეთ ის საკვები, რომელიც, ასევე, ცილის კარგი წყაროა: ყველი, ხაჭო, ლობიო, ოსპი, კვერცხი, თევზი, ფრინველის ხორცი, თხილი და თხილის კარაქი, მიწისთხილის კარაქი, რძე, რძიანიკოქტეილი, იოგურტი, კინოა.
სითხეები
- დალიეთ მინიმუმ 2 ლიტრი სითხე დღეში, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ექიმმა დაგინიშნათ სითხის მიღების შეზღუდვა.
- მიირთვით კალორიული სასმელები. თუ სასმელი თქვენთვის ძალიან ტკბილია, სცადეთარომატიზებული წყალი ან წყლით გაზავებული ხილის წვენი.
გახსოვდეთ, ყველა და ყველაფერი ინდივიდუალურია, შესაძლოა, თქვენ საერთოდ არ გქონდეთ უმადობა, ან კვებასთან დაკავშირებით გამოგივლინდეთ სულ რამდენიმე ჩივილი. ყველა ინდივიდი ერთსა და იმავე მკურნალობაზეც კი განსხვავებულად რეაგირებს. ამიტომ აუცილებლად გაესაუბრეთ თქვენს კლინიკურ ონკოლოგს ამ საკითხზე. თუ უმადობა ძალიან შემაწუხებელი იქნება თქვენთვის, კლინიკური ონკოლოგი იზრუნებს, რომ კონსილიუმის გუნდში შესაბამისი სპეციალისტები ჩაერთონ, რათა პრობლემა მაქსიმალურად შემსუბუქდეს.
მეტი ინფორმაციისთვის გაეცანით „კონსილიუმ მედულას“ მიერ მომზადებულ ქიმიოთერაპიის გზამკვლევს.
რატომ არის მნიშვნელოვანი შვილთან მჭიდრო ურთიერთობის ჩამოყალიბება?
ბავშვები ვითარდებიან, როცა თავს დაცულად გრძნობენ, როცა ისინი უყვართ და მათზე ზრუნავენ. ზოგიერთი მშობლისთვის შვილთან მჭიდრო კავშირის დამყარება მარტივი პროცესია. თუმცა, ბევრი ისეთი ადამიანისთვის, ვინც ბავშვობაში თავად არ გრძნობდა თავს დაცულად ან დაფასებულად, ეს შეიძლება რთული აღმოჩნდეს. კარგი ამბავი ის არის, რომ მშობლობის უნარების სწავლა შესაძლებელია. გააგრძელეთ კითხვა, რათა გაიგოთ, თუ რატომ არის თქვენი პატარასთან მჭიდრო კავშირის დამყარება გადამწყვეტი მნიშვნელობის მისი განვითარებისა და კეთილდღეობისთვის. ასევე ნახეთ რამდენიმე მარტივი ხერხი, რომლის ცდაც ყოველდღიურად შეგიძლიათ.
რატომ არის მნიშვნელოვანი შვილთან მჭიდრო ურთიერთობის ჩამოყალიბება?
თქვენი შვილის სიყვარულითა და ალერსით უზრუნველყოფა არის აუცილებელი წინაპირობა მისი ტვინის განვითარებისთვის, თავდაჯერებულობის გამომუშავებისთვის, იმისათვის რომ თქვენმა შვილმა მიაღწიოს წარმატებას და შეძლოს ცხოვრებაში ჯანსაღი ურთიერთობების დამყარება.
არ არსებობს მშობლის „ზედმეტი“ სიყვარული. ბავშვები არ “ფუჭდებიან” ალერსით ან ყურადღებით. ბავშვის საჭიროებებზე მშობლის პასუხი მათ თავს დაცულად აგრძნობინებს. როდესაც ჩვილებს რეგულარულად ტოვებენ მარტო, ისინი ამ დროს ფიქრობენ, რომ მიატოვეს. ამიტომ, ასეთი ბავშვები მშობლებზე უფრო მიჯაჭვულები ხდებიან და თავდაჯერებულობა აკლიათ.
როცა ამჩნევთ თქვენი შვილის საჭიროებებს და პასუხობთ მათ სიყვარულით, ეს ეხმარება თქვენს პატარას თავი კომფორტულად იგრძნოს. დაცულობის, სიმშვიდის და ურთიერთგაგების შეგრძნება ზრდის ნეიროპლასტიურობას, ტვინის უნარს შეიცვალოს და ადაპტირდეს. როდესაც ბავშვის გარემო სავსეა სიყვარულით, ის უკეთ არის მომზადებული სამყაროს გამოწვევებთან შესაგებებლად. ადრეული პოზიტიური კავშირი მშობელთან საფუძველს უქმნის ბავშვებს, რომ გაიზარდონ ბედნიერი, დამოუკიდებელი მოზარდები. მოსიყვარულე, უსაფრთხო ურთიერთობები გვეხმარება გამძლეობის ჩამოყალიბებაში, გვიყალიბებს გამოწვევებთან გამკლავებისა და სტრესის დაძლევის უნარებს.
როგორ დავამყაროთ მჭიდრო კავშირი შვილთან
მშობლობა ზოგჯერ ძალიან რთულია და იდეალური მშობელი არ არსებობს. მაგრამ თუ თქვენ შეძლებთ შეუქმნათ თქვენს შვილს მოსიყვარულე და მზრუნველი გარემო, და ხართ მუდმივი და საიმედო პერსონა მათ ცხოვრებაში, მაშინ თქვენ უკვე ეხმარებით მას ცხოვრების სწორად დაწყებაში. გთავაზობთ რამდენიმე გზას, რომელიც დაგეხმარებათ შვილთან ძლიერი კავშირის დამყარებაში შეხვედრის მომენტიდან.
- დააკვირდით, რას აკეთებს. როდესაც თქვენი ჩვილი ან მცირეწლოვანი შვილი ტირის, ხელით განიშნებთ რამეს ან ტიტინებს, სათანადოდ უპასუხეთ ჩახუტებით, მხედველობითი კონტაქტით ან სიტყვებით. ეს არა მხოლოდ აგრძნობინებს, რომ თქვენი ყურადღება მას ეკუთვნის, არამედ ხელს უწყობს თქვენი პატარას ტვინში ნეირო-კავშირების დამყარებას, რაც კომუნიკაციისა და სოციალური უნარების განვითარებაზეა პასუხისმგებელი.
- ითამაშეთ ერთად. მასთან თამაშით, თქვენ აჩვენებთ თქვენს შვილს, რომ ის თქვენთვის ძვირფასია და მასთან ყოფნა გეხალისებათ. ერთად თამაშის დროს დაუთმეთ ბავშვს სრული ყურადღება და ისიამოვნეთ სამყაროს მისი თვალით დანახვით. როდესაც მხიარული მომენტებით ტკბებით და ერთად იცინით, თქვენი სხეული გამოყოფს ენდორფინებს (ე.წ. “ბედნიერების ჰორმონს”), რაც თქვენი და თქვენი შვილის კარგად ყოფნის საწინდარია.
- ჩაეხუტეთ. თქვენს პატარასთან ჩახუტება და კანით კანთან კონტაქტი დაგეხმარებათ მასთან დაახლოებაში. ჩვილს ამშვიდებს მშობლის გულისცემა და ეჩვევა მის სუნს. როდესაც ბავშვი ცოტა იზრდება, ჩახუტება ეხმარება მას მოზღვავებულ ემოციებთან გამკლავებაში და სტრესის მართვაში. ეს იმიტომ ხდება, რომ როდესაც ბავშვს ჩავიხუტებთ, მისი ტვინი გამოყოფს ოქსიტოცინს – “კარგად ყოფნის” ნივთიერებას – და მცირდება კორტიზოლის, “სტრესის” ნივთიერების გამოყოფა.
- ესაუბრეთ. თქვენი მცირეწლოვანი ბავშვის სათქმელით დაინტერესება მას აჩვენებს, რომ თქვენ გაინტერესებთ მათ მოსაზრებები და გრძნობები. საუბარი შეიძლება პირველი დღიდანაც კი დაიწყოთ. ახალშობილთან ლაპარაკი და მისთვის სიმღერა აგრძნობინებს მას რომ თქვენ ახლოს ხართ და მასზე ზრუნავთ. როდესაც ჩვილი ხმებს გამოსცემს, უპასუხეთ სიტყვებით, რათა ისწავლონ, რომ საუბარი ორმხრივი პროცესია.
- უპასუხეთ მათ საჭიროებებს. საფენის გამოცვლა, საკვების მიცემა და დაძინებაში დახმარება აგრძნობინებს პატარას, რომ მისი საჭიროებები დაკმაყოფილდება და რომ შეუძლია უსაფრთხოდ იგრძნოს თავი. შვილზე ზრუნვა ასევე შესანიშნავი შეხსენებაა თქვენთვისაც, თუ რამდენად შეგიძლიათ თქვენი შვილის მხარდაჭერა.
და რაც ყველაზე მთავარია, ისიამოვნეთ შვილთან ყოფნით, გამოიყენეთ ერთად გატარებული დრო მაქსიმალურად ნაყოფიერად და იცოდეთ, რომ თქვენი სიყვარული და მის გვერდით ყოფნა უდიდეს როლს თამაშობს თქვენი შვილის განვითარებაში.
სამედიცინო ტალახი, თერმული გოგირდოვანი წყლები …
მინერალური გოგირდოვანი წყლის აბაზანებს;
ვულკანური წარმოშობის საკურნალო ტალახის აპლიკაციებს;
ფიზიოთერაპიას;
სამკურნალო, გამაჯანსაღებელ სხვადასხვა სახის მასაჟს: კლასიკური, მანუალური, ტაილანდური, ანტიცელულიტური;
ნევროლოგიური რეაბილიტაცია ბავშვთა და მოზარდთათვის.
ცენტრში მიმდინარეობს მკურნალობა და რეაბილიტაცია კარდიოლოგიური, პერიფერიული ნევროლოგიური, უროლოგიური, ენდოკრინოლოგიური, დერმატოლოგიური, პედიატრიული, გინეკოლოგიური, ძვალ სახსროვანი სისტემის დაავადებების.
თანამედროვე აპარატურით შეგიძლიათ ჩაიტაროთ ბიოქიმიური, კლინიკურ ლაბორატორიული, რენდგენოლოგიური და ექოსკოპიური გამოკვლევები. ეროვნული ცენტრი წარმოადგენს თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის და ივანე ჯავახიშვილი სასწავლო ბაზას. ასევე ფუნქციონირებს სამასაჟო სკოლა.
ცენტრში დანერგილია თანამედროვე მკურნალობის მეთოდი – ჟანგბადის კოკტეილით, ნაწლავების ღრმა გამორეცხვა-ჰიდროკოლონოთერაპია.
მხოლოდ ჩვენთან შეგიძლიათ ისარგებლოდ ბუნებრივი გოგირდოვანი მინერალური წყლის, მარგალიტის, ტალახის აბაზანებით და ტალახის აპლიკაციებით, გაიკეთოთ წყალქვეშა მასაჟი, მიიღოთ შარკოს, ცირკულარული და აღმავალი შხაპი, გაიკეთოთ ჰიდროკოლონოთერაპია (ნაწლავების ღრმა გამორეცხვა), ჟანგბადის კოქტეილი, ჩაიტაროთ ფიზიოთერაპიული პროცედურები, ასევე გთავაზობთ სხვადასახვა სახის მასაჟს: მანუალური, პლანტარული, ტაილანდური, ანტიცელულიტური თაფლით, ყავით შოკოლადით.
ფარმაცევტები ახალი რეგულაციების მოლოდინში
ფარმაცევტები ახალი რეგულაციების მოლოდინში;
რა პრობლემებს შეუქმნის ნორმატივების მიღება ფარმაცევტულკომპანიებს და მომხმარებლებს?
რამდენად შინაარსიანი და აქტიური ფარმაცევტული კომპანიების კონსულტაციები მთავრობასთან?
სტუმარი: ლევან გოგიბერიძე – Georgian Pharmacists Association • საქართველოს ფარმაცევტთა ასოციაცია-ის ხელმძღვანელი:
კვლევა – ტვინი იმაზე 10-ჯერ მეტ ინფორმაციას იტევდეს, ვიდრე ვვარაუდობდით
ტვინის მეხსიერების მოცულობა ბიტებით იზომება და ნეირონების კავშირზეა დამოკიდებული, რომელსაც სინაფსი ეწოდება. დიდი ხნის განმავლობაში ფიქრობდნენ, რომ ამ სტრუქტურების ზომების ვარიაცია და სიმძლავრე შეზღუდული იყო ისევე, როგორც ინფორმაციის ტევადობა.ახალი კვლევა ამ ვარაუდს ეჭვქვეშ აყენებს და საპირისპიროს ამტკიცებს — რომ ტვინს იმაზე დაახლოებით 10-ჯერ მეტი ინფორმაციის დატევა შეუძლია, ვიდრე აქამდე ვვარაუდობდით. მეცნიერებმა სინაფსების შესუსტება-გაძლიერება ვირთხის ტვინის ჰიპოკამპუსში შეისწავლეს, რათა სხვაობის მიხედვით დაედგინათ, რა ოდენობის მონაცემების შენახვაა იქ შესაძლებელი.
ადამიანის ტვინში 100 ტრილიონზე მეტი სინაფსია, რომლებიც ინფორმაციის გადატანას ქიმიური ნაერთების მეშვეობით უზრუნველყოფს. სწავლის პროცესში სპეციფიკურ კავშირებში მეხსიერების მოცულობა იზრდება, რათა ახალი მონაცემები დაიტიოს. ფაქტობრივად, ასეთი გაძლიერება და შესუსტება ნეირონების აქტიურობაზეა დამოკიდებული, რასაც სინაფსური პლასტიკურობა ეწოდება.
მისი შესწავლა სინაფსების ფიზიკურ მახასიათებლებზე დაკვირვებითაა შესაძლებელი. ზოგჯერ ნეირონი ამგვარი სტრუქტურების წყვილს იყენებს, ხოლო იმის გარკვევა, ორივე მათგანი ერთნაირად ძლიერდება ან სუსტდება თუ არა, პლასტიკურობის განსაზღვრაში გვეხმარება. რა თქმა უნდა, ეს მარტივი არაა, მაგრამ მეცნიერებმა ე.წ. ინფორმაციული თეორია მოიშველიეს, მათემატიკური მეთოდი, რომელიც საშუალებას გვაძლევს გავიგოთ, რა ოდენობის მონაცემები გადაიცემა სისტემაში, ამ შემთხვევაში სინაფსებში. რაც უფრო მეტი ბიტია მათში, მით უფრო მეტია ტევადობაც.
ამგვარად, ავტორები ვირთხის ჰიპოკამპუსში სინაფსების წყვილებს დააკვირდნენ, რომლებიც ერთი და იმავე ტიპისა და რაოდენობის სიგნალების საპასუხოდ აქტიურდებოდა. დადგინდა, რომ ისინი აბსოლუტურად ერთნაირად ძლიერდებოდა და სუსტდებოდა, ანუ ტვინი ამ პროცესების დარეგულირებისას მაღალ სიზუსტეს ავლენს.
დადგინდა, რომ ჰიპოკამპუსს 4.1-დან 4.6-მდე ბიტის დატევა შეუძლია, რაც ნიშნავს, რომ თითო სინაფსში 1 ბიტზე მეტი ინფორმაცია ინახება. ეს შედეგები ვირთხის ტვინის მცირე არეალის მიხედვით მიიღეს, ამიტომ უცნობია, როგორი მაჩვენებლები იქნება მთლიანობაში ან ადამიანის შემთხვევაში.
სისხლის II, III და IV ჯგუფების I ჯგუფად გარდაქმნა შესაძლებელი იქნება
ბრიტანეთის კოლუმბიის უნივერსიტეტის მკვლევართა ჯგუფმა აღწერა, როგორ შეძლეს ადამიანის ნაწლავში ბაქტერიებისგან მიღებული ფერმენტების გამოყენება AB, A და B სისხლიდან ანტიგენების მარკერების მოსაშორებლად. სისხლს ეფექტურად აქცევს O ჯგუფად. ინფორმაციას უცხოური მედია ავრცელებს.
არსებობს ოთხი ძირითადი ტიპის სისხლის ჯგუფი: AB, A, B და O. თითოეული მათგანი გამოირჩევა ანტიგენებით, ეს არის შაქრები, რომლებიც დევს სისხლის წითელ უჯრედებზე. A ტიპის სისხლს აქვს A ანტიგენები. B ტიპის სისხლს აქვს B ანტიგენები. ტიპი AB აქვს ორივე.
ქიმიის ამერიკული საზოგადოების 256-ე შეხვედრაზე მეცნიერებმა წარმოადგინეს კვლევა, რომლის ფარგლებშიც ისინი სისხლის ჯგუფის ცვლილების პროცესს ხსნიან.
მეცნიერებმა ადამიანის კუჭ-ნაწლავში აღმოაჩინეს ბაქტერია, რომელსაც სისხლის II, III და IV ჯგუფის უჯრედებიდან სპეციალური ანტიგენების “წაშლა” შეუძლიათ, რაც ნებისმიერ სისხლს I ჯგუფად აქცევს.
მეორე და მესამე ჯგუფის სისხლის ერთმანეთში გადასხმა არ შეიძლება, რადგან სისხლის მიმღები ორგანიზმი ანტისხეულების წარმოქმნას დაიწყებს, რომელიც გადმოსხმული სისხლის წითელ უჯრედებზე მისთვის უცხო ანტიგენს ამოიცნობს და მას შეებრძოლება.
A ჯგუფის მქონე ადამიანს არ შეუძლია მიიღოს B ჯგუფის სისხლი და პირიქით. ეს იმიტომ ხდება, რომ ორგანიზმი გამოიმუშავებს ანტისხეულებს სისხლის წითელ უჯრედებზე თავდასხმის მიზნით ანტიგენებით, რომლებიც არ ემთხვევა საკუთარ თავს. თუმცა, AB ტიპის სისხლის მქონე ადამიანებს შეუძლიათ მიიღონ ნებისმიერი ტიპის სისხლი, რადგან მათ სისხლის წითელ უჯრედებს აქვთ A და B ანტიგენები, ამიტომ მათი სხეული არ გამოიმუშავებს ანტისხეულებს. ამ ადამიანებს უწოდებენ “უნივერსალურ მიმღებებს.
ტიპი O-ს ხშირად უწოდებენ “უნივერსალურ დონორს”, რადგან ამ სისხლის წითელ უჯრედებს არ აქვთ ანტიგენები. ეს ტიპი, კონკრეტულად ტიპი O უარყოფითი (რომელიც არის ჭეშმარიტი „უნივერსალური დონორი“), ყველაზე ღირებულია, რადგან მისი ადმინისტრირება შესაძლებელია პრაქტიკულად ყველასთვის. ამიტომ მას ხშირად სამედიცინო ვერტმფრენებით ატარებენ.
მეოთხე ჯგუფის სისხლის მქონე ადამიანებს კი ნებისმიერი სისხლის მიღება შეუძლიათ, ისინი უნივერსალური რეციპიენტები არიან. მათი სისხლის უჯრედებზე მეორე და მესამე ჯგუფის სისხლისთვის დამახასიათებელი ორივე ტიპის ანტიგენი არსებობს, შესაბამისად ეს ანტიგენები ორგანიზმისთვის ნაცნობია და ის მათ განადგურებას არ შეეცდება.
სისხლის პირველი ჯგუფი ხშირად უნივერსალურ დონორად მოიხსენიება, რადგან მას წითელ უჯრედებზე ანტიგენები საერთოდ არ აქვს. პირველი ჯგუფის რეზუს უარყოფითი სისხლის გადასხმა ყველა ადამიანისთვის შეიძლება, რადგან ის რეციპიენტებში უარყოფით რეაქციას არ იწვევს.
მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ კუჭ-ნაწლავში არსებულ ბაქტერიებს ნაწლავებში არსებულ ცილებზე მიბმული შაქრების დაშლა განსაკუთრებით კარგად გამოსდით. ეს კი ძალიან ჰგავს სისხლის წითელი უჯრედებიდან შაქრის შემცველი ანტიგენების ჩამოცილების პროცესს.
მეტაგენომიკის გამოყენებით მეცნიერებმა ადამიანის ფეკალიებში არსებული მიკრობების კულტურა გამოაცალკევეს, შემდეგ კი მასში სისხლის წითელ უჯრედებზე არსებული ანტიგენების მსგავსი ცილები შეიყვანეს. მათ აღმოაჩინეს ფერმენტი, რომელიც სისხლის მეორე ჯგუფს ანტიგენებს განსაკუთრებულად დიდი ეფექტურობით აცლიდა. აქამდე მეცნიერებისთვის ცნობილი იყო ერთი ფერმენტი, რომელიც სისხლის მესამე ჯგუფის ანტიგენებზე წარმატებით მუშაობდა. ახლა კი მათ ეს ორი ფერმენტი გააერთიანეს, რითაც შეძლეს, რომ მეორე, მესამე და მეოთხე ჯგუფის სისხლს ანტიგენები სრულად მოაშორონ და ისინი პირველ ჯგუფად გადააკეთონ.
კვლევის ავტორების თქმით, პროცესი თეორიულად სრულად გამართულია, თუმცა ახალი მეთოდის გამოცდა ადამიანებში ჯერჯერობით არ მომხდარა.
რა სარგებლობა მოაქვს ბალნეოლოგიურ კურორტებზე დასვენებას?
ნასაკირალის იმ ტერიტორიებზე, რომელიც ისტორიულად ძიმითელ მემამულე მესუ გოგელიას ეკუთვნოდა გაშენდა ნასაკირალის სამკურნალო წყლების კურორტი. გადმოცემის თანახმად გლეხმა ნახა, რომ პირუტყვი ხარბას სვამდა მლაშე წყალს. მან წყალი გასასინჯად მიუტანა დვაბზუელ მღვდელ მჟავანაძეს, რომლმაც გაგზავნა წყალი შესაფასებლად ოდესის ლაბორატორიაში. კურორტის მოწყობა 1927-29 წლებში დაიწყო. 1970 წლისთვის კურორტი წელიწადში 3200 დამსვენებელს იღებდა.
ბუნებრივი სამკურნალო ფაქტორები: სუსტად სულფიდური, ქლორიდულ- ნატრიუმიანი მინერალური სუბთერმული და ჰიპოთერმული წყლები, საერთო მინერალიზაციით 3,8 – 7,8 გ/დმ3;
მკურნალობის სახეობები: მინერალური წყლის აბაზანები და მიღება (დალევა).
სამკურნალო ჩვენებები: საყრდენ-მამოძრავებელი, პერიფერიული ნერვული სიტემისა და გინეკოლოგიური პროფილის დაავადებები. კუჭის ქრონიკულ დაავადებებისას რეკომენდებულია წყლის სასმელად გამოყენება.
რა სარგებლობა მოაქვს ბალნეოლოგიურ კურორტებზე დასვენებას?
ბალნეოლოგიური კურორტის ძირითადი სამკურნალო ფაქტორია მინერალური წყაროს წყალი, რომელსაც სასმელად და აბაზანებისთვის იყენებენ. ნახშირმჟავა წყლის ცნობილი კურორტებია ბორჯომი, საირმე, ჯავა და სხვა. სასმელ მინერალურ წყალს იყენებენ საჭმლის მომნელებელი ორგანოების, ღვიძლის, თირკმელების და სხვა დაავადებათა სამკურნალოდ. აბაზანებით მკურნალობენ სახსრების, პერიფერიული ნერვული სისტემის, კანის, გინეკოლოგიურ დაავადებებს, აგრეთვე- გულ-სისხლძარღვთა სისტემის ზოგიერთ სნეულებას
კვლევა – კიბოს გამოწვევა შეუძლია მოლეკულურ ცვლილებებს, რომელთა გამოსწორებაც შესაძლებელია
მიუხედავად იმისა, რომ ცხოვრების განმავლობაში, რაიმე ფორმის კიბო ყოველ მეორე ადამიანს უვითარდება, ამ დაავადების შესახებ ბევრი რამ ჯერ მაინც არ ვიცით. თუმცა, გამუდმებული კვლევების წყალობით, კიბოს ბიოლოგიის შესახებ ჩვენი ცოდნა საკმაოდ იზრდება. ერთ-ერთმა ბოლო ასეთმა აღმოჩენამ შეიძლება სრულიად შეცვალოს ჩვენი წარმოდგენა კიბოს განვითარების შესახებ.
რა უნდა გავითვალისწინოთ სხვადასხვა სქესის ბავშვების აღზრდისას…
ადამიანის ფსიქიკა მუცლად ყოფნის პერიოდშივე იწყებს ჩამოყალიბებას. ყველა ჩვენგანი ზრდა-განვითარების ერთსა და იმავე ეტაპებს გადის, მაგრამ გენეტიკისა და გარემო ფაქტორების უნიკალური კომბინაცია უნიკალურ, განუმეორებელ ინდივიდს ქმნის.
სქესი პიროვნების განვითარების განმსაზღვრელი ერთ-ერთი ფაქტორია.
იმის შესახებ, რა განასხვავებთ გოგონებსა და ბიჭებს ერთმანეთისგან ადრეულ ბავშვობაში, ფსიქოლოგი, ფსიქოკონსულტანტი ანი მაისურაძე გვესაუბრა:
გოგონები და ბიჭები რამდენადმე განსხვავდებიან ერთმანეთისგან როგორც ფიზიკური, ისე შემეცნებითი და ემოციურ-სოციალური განვითარების კუთხით.
აღზრდისას სქესთან დაკავშირებულ თავისებურებათა გაუთვალისწინებლობა ხშირად იწვევს მცდარ მიდგომებს და საპირისპირო სქესისთვის დამახასიათებელი თვისებების ჩამოყალიბებას, რაც შემდგომში ბავშვს თანატოლებთან ურთიერთობას ურთულებს, რადგან ის ყოველთვის ვერ ხედავს განსხვავებას მამაკაცისთვის მისაღებ და ქალისთვის მისაღებ ქცევებს შორის.
იმის გასაგებად, რას უნდა მიექცეს ყურადღება ბავშვთან მუშაობისას, მნიშვნელოვანია სხვადასხვა სქესის ბავშვებს შორის არსებულ განსხვავებათა ცოდნა.
შეგვიძლია, განვიხილოთ ყველაზე თვალსაჩინო განსხვავებები, თუმცა ისიც უნდა გვახსოვდეს, რომ ბავშვის ინდივიდუალური მახასიათებლები შესაძლოა ზუსტად არ მოერგოს მისი სქესისთვის დამახასიათებელ ზოგად ნიშან-თვისებებს.
ფიზიკური აქტივობა
ბიჭებს უფრო ძლიერი მიდრეკილება აქვთ ფიზიკური აქტივობისკენ, რაც მუცლად ყოფნის პერიოდშივე შეინიშნება – კვლევების თანახმად, ბიჭები დედას უფრო ხშირად და ძლიერად ეხებიან ფეხებით, ვიდრე გოგონები. ეს აიხსნება ჰორმონ ტესტოსტერონით, რომელიც აუცილებელია მამრობითი სქესის ნაყოფის ჩამოსაყალიბებლად. ამავე მიზეზით ბიჭები უფრო მოუსვენრები არიან, აქტიურად მოძრაობენ, ხშირად ტრიალებენ საწოლში, უჭირთ ძილი, ეტლში დიდხანს ჯდომა, საბავშვო ბაღშიც გოგონებთან შედარებით უფრო იმპულსურები არიან, მათი უძრავად გაჩერება უფრო ძნელია, უფრო მეტად უყვართ აქტიური თამაშები. ბიჭების ნახატებიც კი უფრო მეტად დინამიკურია: ისინი ხატავენ მოძრავ მანქანებს, მფრინავ რაკეტებს, აფეთქებებს…
ბიჭისთვის ყველაზე დიდი სასჯელია მოძრაობის აკრძალვა (“დაჯექი და არ გაინძრე!”, “სანამ არ იმეცადინებ, აქედან ფეხს ვერ მოიცვლი”, “რაკი ცუდად მოიქეცი, გარეთ ვერ გახვალ!”). მშობლებმა უნდა იცოდნენ, რომ როდესაც ისინი აქტივობას უზღუდავენ ბიჭებს, ამით მხოლოდ ამძაფრებენ პრობლემას – იმატებს სტრესი და ბავშვს უფრო მეტად უძნელდება დავალებაზე კონცენტრირება.
ჭირვეულობა
ყველას შეგვიმჩნევია, რომ ბიჭები უფრო ხშირად და ხმამაღლა ტირიან, ვიდრე გოგონები, ითხოვენ უფრო მეტ ყურადღებას, უფრო ხშირად შავდებიან თამაშის დროს, უფრო ხშირად აქვთ კონფლიქტი თანატოლებთან.
მიზეზებს თუ ჩავეძიებით, ჯერ ერთი, ადრეულ ასაკში ბიჭებს უფრო უჭირთ ემოციური რეაქციების (ეჭვიანობა, უკმაყოფილება, შიში) შეკავება, უფრო ადვილად აღიზიანებთ წვრილმანები. ამას განაპირობებს ადრეულ ასაკში ბიჭის ტვინის იმ მიდამოების განუვითარებლობა, რომლებიც თვითკონტროლზეა პასუხისმგებელი. მეორე: ბიჭებში ჭარბობს მკვლევრის ინსტინქტი, ისინი აქტიურად დაძვრებიან ძნელად მისადგომ ადგილებში, მუდამ ეძებენ რაღაც ახალს, რაც ხშირად ტრავმებით სრულდება.
ქოთანზე დაჯდომა
ერთ-ერთი მთავარი კითხვა, რომელსაც ყველა მშობელი ეჯახება, ის არის, როგორ მიაჩვიონ ბავშვი ქოთანს. რა განსხვავებაა ამ კუთხით გოგონებსა და ბიჭებს შორის?
– გოგონები, საზოგადოდ, უფრო ადრე ეჩვევიან დამოუკიდებლობას. ქოთნის გამოყენებასაც ბიჭებზე ადრე სწავლობენ. უფრო ადვილად აკონტროლებენ ნაწლავებსა და შარდის ბუშტს და ტუალეტით სარგებლობასაც საშუალოდ 3-8 თვით ადრე იწყებენ. მაგალითად, 2.8 წლისთვის გოგონების უმეტესობა უკვე დამოუკიდებლად დადის ტუალეტში, მაშინ როდესაც ბიჭებს ეს უნარი სამი წლის შემდეგ უვითარდებათ. ბიჭებთან უფრო ხშირია ღამის ენურეზიც.
მეტყველება
გოგონები ბიჭებს მეტყველების განვითარებითაც უსწრებენ. ადრეულ ასაკში მათი ლექსიკა უფრო მდიდარია, შედარებით ადვილად სწავლობენ რთულ ენობრივ ფორმებს და კონსტრუქციებს.
განვითარების ეს თვისება შემეცნებით შესაძლებლობებს უკავშირდება – ქალებს უფრო აქტიური აქვთ მარცხენა ნახევარსფერო, რომელიც პასუხისმგებელია ვერბალურ აზროვნებაზე, სიტყვის წერილობითი და ზეპირი ფორმების გამოყენებაზე.
გოგონები უფრო ადრე იწყებენ თავისუფლად ლაპარაკს, ვიდრე ბიჭები. მათი მეტყველება უფრო ემოციური და ხატოვანია, შეიცავს უფრო რთულ სტრუქტურებს. ისინი უფრო ადვილად ამოიცნობენ თანამოსაუბრის განწყობას, სიტყვების შინაარსს უკავშირებენ ინტონაციას და ჟესტიკულაციას. ამ უნარების წყალობით გოგონები უფრო აქტიურად იცავენ თავს კამათის დროს, უფრო თამამად ურთიერთობენ უფროსებთან, რადგან ვერბალური კომუნიკაციის დროს მეტ თავდაჯერებას გრძნობენ.
სივრცითი აღმა
სივრცითი უნარ-ჩვევებით ბიჭები ადრეული ბავშვობიდანვე ჯობნიან გოგონებს და ეს განსხვავება მთელი სიცოცხლე ნარჩუნდება, რადგან ტვინის მარჯვენა ნახევარსფერო, რომელიც სივრცის აღქმაზეა პასუხისმგებელი, მამაკაცებს უკეთესად აქვთ განვითარებული. ამიტომ არის, რომ ბიჭებს ასე ძალიან უყვართ კონსტრუქტორების აწყობა, მატარებლებისა და თვითმფრინავების მოდელირება, ფაზლებით თამაში – სივრცეში ორიენტაცია, მოძრავი ობიექტების ტრაექტორიის პროგნოზირება მათთვის გაცილებით იოლია.
ტვინის ქერქის განსაზღვრული უბნების კარგი განვითარება აუმჯობესებს კოორდინაციასა და მხედველობას, ამიტომ ბიჭებს განსაკუთრებით კარგად გამოსდით დაჭერობანა, ბურთით თამაში (ფეხბურთი, კალათბურთი), სკოლაში ადვილად ეუფლებიან გეომეტრიასა და კომპიუტერულ მეცნიერებებს.
ემოციები
რატომ არიან გოგონები მეტად ემოციურები?
ეს ნაწილობრივ აღზრდითა და კულტურით არის განპირობებული – გოგონებს მეტად აძლევენ ემოციების გამოხატვის საშუალებას, უბიძგებენ თანაგრძნობისკენ, მზრუნველობისკენ. მაგრამ არის ბიოლოგიური განსხვავებებიც: ქალის ტვინის ლიმბური სისტემა და ჰიპოკამპი უფრო განვითარებულია, ამიტომ გოგონები უფრო ადრე სწავლობენ ტემბრისა და მოძრაობების მეშვეობით სხვისი გრძნობების ამოცნობას, უფრო ეადვილებათ ემოციური რეაქციების სიძლიერის რეგულირება. თანაც მათ არ უკრძალავენ შფოთვის, შიშის, სირცხვილის, დანაშაულის გრძნობის გამოხატვას, მაშინ როდესაც ბიჭებისთვის მხოლოდ ბრაზისა და აგრესიის გამომჟღავნება ითვლება მისაღებად.
საქმიდან საქმეზე
ქალისა და მამაკაცის ტვინის ანატომიური თავისებურებებიდან გამომდინარე, გოგონები უფრო სწრაფად გადაერთვებიან ერთი საქმიდან მეორეზე, ვიდრე ბიჭები.
ბავშვებს თუ ორი ან მეტი საქმის ერთდროულად კეთებას, ორი ან მეტი ამოცანის ერთდროულად გადაჭრას დაავალებთ, გოგონები უფრო ადვილად გაართმევენ თავს დავალებას, ვიდრე ბიჭები. კაცები მთელ ყურადღებას ერთი პრობლემისკენ მიმართავენ, ორ ან მეტ ამოცანაზე მისი გადანაწილება უჭირთ, ამიტომ რეკომენდებულია, მუშაობისას ბიჭები არ ააჩქაროთ, საქმიდან ყურადღება არ გადაატანინოთ – გადასაწყობად მათ დრო სჭირდებათ.
პრაქტიკული რჩევები
ბავშვის აღზრდისას მშობლებს ხელთ ორი ძლიერი ბერკეტი აქვთ: მაგალითი და ახსნა. შემთხვევათა თითქმის 98%-ში ბავშვი თავისი სქესის მშობელივით იქცევა, ქცევისა და კომუნიკაციის მისეულ ტიპს, გარემოზე მის შეხედულებებს ითვისებს. თუ მშობლის სიტყვა და საქმე ერთმანეთისგან განსხვავდება, ბავშვი კარგავს ნდობას უფროსების მიმართ, ამიტომ სასურველია, ზეპირ მითითებას შესაბამისი მაგალითი უმაგრებდეს საძირკველს.
• ბავშვზე დიდ გავლენას ახდენს გარემო. როგორც არ უნდა დაარიგოთ შვილი, თუ დაინახა, რომ გარშემო მყოფები აკეთებენ იმას, რასაც თქვენ უკრძალავთ, ამგვარ ქცევას ნორმად აღიქვამს.
• ყველა ბავშვს, განურჩევლად სქესისა, უყვარს მოძრავი თამაშები, თოჯინები და კონსტრუქტორები. არ აუკრძალოთ გოგონებს სირბილი და ხეებზე ცოცვა და ნუ წაართმევთ ბიჭებს ბარბის – ასე ეცნობიან ბავშვები თავიანთი სხეულის შესაძლებლობებს, სწავლობენ სოციალურ ურთიერთობებს და როლური სცენარების გათამაშებით გამოცდილებას აგროვებენ.
• იმისთვის, რომ უკეთ გაიგონ, რასაც ვუხსნით, უმჯობესია, გოგონებს მასალა სიტყვიერად მივაწოდოთ, ხოლო ბიჭებს – ვიზუალური ხატებით.
• ბიჭებისგან ნუ მოითხოვთ იდეალურ დისციპლინას, ატარეთ სპორტზე. რა თქმა უნდა, სპორტი გოგონებისთვისაც სასარგებლოა, მაგრამ მათ ნაკლები მიდრეკილება აქვთ სარისკო ქცევისა და კონკურენციისკენ.
• ორივე სქესის ბავშვებთან წაახალისეთ ინიციატივა და დამოუკიდებლობა.
• არ აუკრძალოთ ბიჭებს ტირილი, ასწავლეთ გრძნობების სიტყვებით გამოხატვა, მოთხოვნილებების დასაკმაყოფილებლად რეალური შედეგის მომტანი გზების ძიება.
• გაითვალისწინეთ, რომ გოგონები უფრო ადრე მწიფდებიან, ვიდრე ბიჭები, მაგრამ ასაკთან ერთად განსხვავებები იშლება და ბიჭები გოგონებს ეწევიან.
დაბოლოს, გახსოვდეთ, რომ მშობლის სიყვარული და მზრუნველობა, შვილის მოსმენისა და მისი მოთხოვნილებების გაგების უნარი ბავშვის ფიზიკური და გონებრივი განვითარებისთვის მკაცრ წესებსა და მშრალ მითითებებზე გაცილებით მნიშვნელოვანია.
წყარო: ჟურნალი “ავერსი”
