ობის სოკო
რა უნდა ვიცოდეთ ობის სოკოზე?
როგორ ვებრძოლოთ მას?
ალერგიისა და იმუნოლოგიის ცენტრის ალერგოლოგ-იმუნოლოგი, მედიცინის დოქტორი, პროფესორი მაკა რუხაძე სტუმრად გადაცემაში “იმდის დღე”
სეზონურ ვირუსებთან ერთად H1N1 გააქტიურდა – ხველა, მაღალი ტემპერატურა, ყელისა და თავის ტკივილი, პნევმონია ბავშვებში
ბოლო ორი კვირის განმავლობაში, საქართველოში ლეტალობით დასრულდა” ღორის გრიპის” რამდენიმე შემთხვევა. პაციენტების გარდაცვალება H1N1-ის გართულებებთან ერთად თანმხლებმა დაავადებებმა გამოიწვია, არცერთი მათგანი არ იყო აცრილი სეზონურ ვირუსებზე.
ქვეყანაში A ტიპის ვირუსების შემთხვევები ყოველდღიურად მატულობს, შესაბამისად, გაზრდილია მიმართვიანობა კლინიკებში.
პაციენტები სტაციონარს ძირითადად ცხელებით მიმართავენ, მაშინ, როდესაც მაღალი ტემპერატურა არ ექვემდებარება მედიკამენტს.
მედიკოსები ამბობენ, რომ “ღორის გრიპის” ანტივირუსული პრეპარატით მკურნალობა ეფექტურია დაავადების პირველ 72 საათში, ამიტომ მოუწოდებენ პაციენტებს დროულად მიმართონ ექიმს.
პაციენტები ხშირად ვირუსის გამოვლენის პირველ სიმპტომებისას თვითმკურნალობას მიმართავენ.
განსაკუთრებით გახშირდა გრიპის ვირუსის გართულებების შემთხვევები ბავშვებში. რისკ-ჯგუფში შედიან 2 წლამდე ასაკის და ქრონიკული დაავადებების მქონე პატარები. პედიატრიულ განყოფილებებში მყოფი პაციენტების 52 პროცენტს, სწორედ ღორის გრიპის დადასტურებული შემთხვევები წარმოადგენს.
ვირუსის ფონზე კლინიკაში მოთავსებული არასრულწლოვანების და მცირეწლოვანების უმრავლესობას განუვითარდა პნევმონია, თუმცა არის სხვა გართულებების ფართო სპექტრი.
“ღორის გრიპისა” და სხვა სეზონური ვირუსების გართულებების პრევენციისთვის, ექიმები საუკეთესო საშუალებად კვლავ ვაქცინაციას ასახელებენ. მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყანა უკვე დაავადების გავრცელების პიკს უახლოვდება, აცრა დაგვიანებული არ არის.
გრიპის ვირუსის გავრცელების პარალელურად ქვეყანაში კვლავ აქტუალური გახდა კოვიდ პანდემიის მთავარი ატრიბუტი. ექიმები მოგვიწოდებენ ხალხმრავალ ადგილებში გამოვიყენოთ პირბადე, მაქსიმალურად დავიცვათ ჰიგიენა რადგან გრიპი გადამდებია ზედაპირებთან შეხებითაც, ასევე, სიმპტომების გამოვლენისას თავი შევიკავოთ სხვა ადამიანებთან კონტაქტისგან.
ექიმები ვირუსების გავრცელების პიკს იანვრის ბოლოსთვის ელოდებიან.
ადამიანის სხეულის საოცარი რიცხვები
ადამიანის სხეულის საოცარი რიცხვები
ადამიანის სხეული უნიკალური და წარმოუდგენლად კომპლექსური სისტემაა, რომელიც მრავალი საოცარ მონაცემს აერთიანებს.
იცოდით, რომ თქვენი სხეული 37 ტრილიონ უჯრედს მოიცავს? ეს რიცხვი იმდენად დიდია, რომ მისი წარმოდგენა რთულია, მაგრამ თითოეული უჯრედი საკუთარი ფუნქციით სხეულის სრულყოფილ ფუნქციონირებას უზრუნველყოფს.
რა მონაცემებს მალავს თქვენი სხეული?
ადამიანის სხეული 200 სხვადასხვა ტიპის უჯრედისგან შედგება. ჩვენი კანი, რომელიც ორგანიზმის უდიდესი ორგანოა, დაახლოებით 100 მილიარდ უჯრედს მოიცავს. ტვინში არსებული 100 მილიარდი ნეირონი საშუალებას გვაძლევს დღეში 60,000-მდე აზრი დავამუშავოთ, რაც კიდევ ერთხელ ხაზს უსვამს მისი კომპლექსურობის მნიშვნელობას.
თვალის ბადურის 127 მილიონი უჯრედი გვაძლევს უნარს, 10 მილიონამდე ფერის აღქმა შევძლოთ. სისხლში 30 ტრილიონი წითელი უჯრედია, ხოლო სისხლძარღვების საერთო სიგრძე 42 მილიარდ კილომეტრს აღწევს. სხეულში დაახლოებით 6 ლიტრი (1.6 გალონი) სისხლია, რაც სხეულის წონის დაახლოებით 10%-ს შეადგენს.
სუნთქვა, მხედველობა და სუნი
ცხვირის 1,000 რეცეპტორი საშუალებას გვაძლევს, 50,000 სხვადასხვა სუნის გარჩევა შევძლოთ. ეს რიცხვები გვაჩვენებს, რამდენად უნიკალური და რთული მექანიზმია ადამიანის სხეული, რომელიც მრავალი ორგანოს და სისტემის კოორდინაციით ფუნქციონირებს.
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის შეხედულება:
“ადამიანის სხეულის ასეთი რიცხვების გაცნობიერება საშუალებას გვაძლევს, უკეთ გავიაზროთ ჯანმრთელობის მნიშვნელობა. ეს საოცარი სისტემა მუდმივ ზრუნვას მოითხოვს, რათა ყველა ორგანო და სისტემა მაქსიმალურად ეფექტურად მუშაობდეს.”
რა უნდა გავითვალისწინოთ ჩვენი სხეულის ჯანმრთელობისთვის?
პროფესორ ფხაკაძის თქმით:
“როდესაც ვსაუბრობთ ჯანმრთელობაზე, აუცილებელია თითოეულ დეტალზე ზრუნვა – სწორი კვება, ფიზიკური აქტივობა, და რეგულარული სამედიცინო გამოკვლევები. ჯანმრთელობა არა მხოლოდ სხეულის ფიზიკური მდგომარეობაა, არამედ სულიერი და ფსიქოლოგიური ბალანსიც.”
მთავარი დასკვნა
ადამიანის სხეული უნიკალური სისტემაა, რომელიც დაუჯერებელ მონაცემებს აერთიანებს. მისი სიზუსტე და უნარი მუდმივ ზრუნვას მოითხოვს. ჩვენი ჯანმრთელობა თავად ჩვენზეა დამოკიდებული, ამიტომ აუცილებელია, რომ ყოველდღიური ცხოვრებაში ჯანმრთელობისადმი სწორი დამოკიდებულება ჩამოვაყალიბოთ.
რესურსები:
1. Alberts B, et al. “Molecular Biology of the Cell.” Garland Science. Published: 2020.
2. National Institutes of Health (NIH). “How many cells are in the human body?” https://www.nih.gov/news-events/how-many-cells-human-body. Published: April 2021. Accessed: January 19, 2025.
3. World Health Organization (WHO). “Healthy Living Guidelines.” https://www.who.int/news-room/fact-sheets/healthy-living. Updated: June 2023. Accessed: January 19, 2025.
4. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). “Brain health and neuron activity.” https://www.cdc.gov/brain-health. Updated: May 2023. Accessed: January 19, 2025.
5. Healthline. “Human Body Facts.” https://www.healthline.com/human-body-facts. Published: March 2023. Accessed: January 19, 2025.
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე – საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი. ის არის ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) ექსპერტი, Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის დამოუკიდებელი ანგარიშვალდებულების პანელის ყოფილი წევრი. მას აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება როგორც საქართველოში, ისე საერთაშორისო დონეზე, ჯანდაცვის სფეროში, მათ შორის საავადმყოფოების მართვის, ხარისხის გაუმჯობესების, კომპეტენციის სტანდარტებისა და საერთაშორისო ჯანდაცვის პროექტების განხორციელებაში.
საოცარი ფაქტი: თქვენი ფილტვები სისხლსაც წარმოქმნის
საოცარი ფაქტი: თქვენი ფილტვები სისხლსაც წარმოქმნის
ჩვენი ფილტვები მხოლოდ სუნთქვისთვის არ არის განკუთვნილი. უკანასკნელი კვლევები აჩვენებს, რომ ისინი მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ სისხლის წარმოქმნაშიც.
კვლევების მიხედვით, ფილტვები ყოველ საათში 10 მილიონზე მეტ თრომბოციტს (სისხლის უჯრედი) წარმოქმნიან. ეს რაოდენობა სისხლში არსებული თრომბოციტების უმეტეს ნაწილს შეადგენს, რაც ეჭვქვეშ აყენებს იმ დიდხანს დამკვიდრებულ შეხედულებას, რომ ყველა სისხლის კომპონენტი მხოლოდ ძვლის ტვინში წარმოიქმნება.
ფილტვები სისხლის წარმოქმნის ახალი წყაროა
კალიფორნიის უნივერსიტეტის (სან-ფრანცისკო) მეცნიერებმა მღრღნელებზე ჩატარებული კვლევით აღმოაჩინეს, რომ ფილტვებში არსებობს სისხლის ღეროვანი უჯრედების აქამდე უცნობი მარაგი. ეს უჯრედები, რომლებიც ადრე ძვლის ტვინში არსებობისთვის მიიჩნეოდა, რეალურად მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ სისხლის წარმოქმნაში.
როგორც კვლევის ერთ-ერთი ავტორი, მარკ რ. ლუნი აღნიშნავს:
“ამ აღმოჩენამ მთლიანად შეცვალა ჩვენი წარმოდგენა ფილტვების ფუნქციებზე. ისინი არა მხოლოდ სუნთქვისთვისაა მნიშვნელოვანი, არამედ სისხლის წარმოქმნის პროცესშიც მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ.”
ეს აღმოჩენა სპეციალური, მოწინავე ორფოტონური გამოსახულების გამოყენებით განხორციელდა, რაც მკვლევრებს აძლევდა საშუალებას, თრომბოციტების მოძრაობა ფილტვებში დაეფიქსირებინათ.
რას ნიშნავს ეს ადამიანის ჯანმრთელობისთვის?
ამ აღმოჩენამ ახალი კარიბჭე გაუხსნა სისხლის წარმოქმნის პროცესის გააზრებას და მისი კლინიკური გამოყენების შესაძლებლობებს. თუკი ფილტვებიც ამ როლს ასრულებენ, შესაძლოა უფრო ეფექტური მკურნალობა შევიმუშავოთ, მაგალითად, სისხლის წარმოქმნის დარღვევების დროს ან ძვლის ტვინის ტრანსპლანტაციის პროცესში.
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის აზრით:
“ამ კვლევამ მიგვანიშნა, რომ ჯანდაცვის სფეროში უფრო ფართო პერსპექტივიდან უნდა შევხედოთ ორგანოებს და მათ ფუნქციებს. ეს მხოლოდ თეორიული აღმოჩენა არ არის. ის შეიძლება დაეხმაროს ექიმებს, შექმნან ახალი სამკურნალო სტრატეგიები და უკეთ უპასუხონ პაციენტების საჭიროებებს.”
ფილტვების ამ ახალ ფუნქციას შეიძლება გავლენა ჰქონდეს ისეთ შემთხვევებზეც, როგორიცაა თრომბოციტოპენია (სისხლში თრომბოციტების სიმცირე) ან იმ პაციენტებზე, რომლებიც საჭიროებენ სისხლის ტრანსფუზიას.
რას უნდა ველოდოთ მომავალში?
გარდა ამისა, პროფესორი გიორგი ფხაკაძე აღნიშნავს:
“მნიშვნელოვანია, საქართველოშიც ჩავატაროთ კვლევები, რათა უკეთ გავიგოთ ფილტვების ეს ფუნქცია და მისი გავლენა ჩვენი მოსახლეობის ჯანმრთელობაზე. საერთაშორისო გამოცდილების გაზიარებით, ჩვენ შეგვიძლია უკეთესი სამედიცინო შედეგები მივიღოთ.”
მთავარი დასკვნა
ეს აღმოჩენა კიდევ ერთხელ გვახსენებს, რამდენად მნიშვნელოვანია ჩვენი სხეულის ყოველი ორგანო. ფილტვების ახალი როლის შესწავლა არა მხოლოდ სუნთქვისთვის, არამედ სისხლის წარმოქმნისთვისაც, ხელს შეუწყობს მეცნიერებას და მედიცინას უკეთესი გადაწყვეტილებების მიღებაში.
რესურსები:
1. Looney MR, et al. “Platelets generated in the lungs of mice.” UCSF News. https://www.ucsf.edu/…/surprising-new-role-lungs-making…. Published: March 22, 2017. Accessed: January 19, 2025.
2. World Health Organization (WHO). “Blood safety and availability.” https://www.who.int/…/detail/blood-safety-and-availability. Updated: June 10, 2023. Accessed: January 19, 2025.
3. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). “Blood disorders and blood safety.” https://www.cdc.gov/ncbddd/blooddisorders/. Updated: May 5, 2023. Accessed: January 19, 2025.
4. Hoffbrand AV, et al. “Essential Haematology.” Wiley-Blackwell. Published: 2020.
5. National Institutes of Health (NIH). “Lung Function and Blood Production.” https://www.nih.gov/…/lungs-play-surprising-role-blood…. Published: April 2021. Accessed: January 19, 2025.
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე – საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი. ის არის ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) ექსპერტი, Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის დამოუკიდებელი ანგარიშვალდებულების პანელის ყოფილი წევრი. მას აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება როგორც საქართველოში, ისე საერთაშორისო დონეზე, ჯანდაცვის სფეროში, მათ შორის საავადმყოფოების მართვის, ხარისხის გაუმჯობესების, კომპეტენციის სტანდარტებისა და საერთაშორისო ჯანდაცვის პროექტების განხორციელებაში.
სტელა – ახალი იმედი კიბოს მკურნალობაში
სტელა – ახალი იმედი კიბოს მკურნალობაში
კიბოს გლობალური და ეროვნული პრობლემატიკა
კიბოს, როგორც დაავადების, გავლენა გლობალურ საზოგადოებაზე განსაკუთრებით მძიმეა. ყოველწლიურად მსოფლიოში 19.3 მილიონზე მეტი ახალი კიბოს შემთხვევა ფიქსირდება და 10 მილიონი ადამიანი სიცოცხლეს კარგავს (1). ამ პრობლემის ნაწილი კოლორექტალურ კიბოზე მოდის, რომელიც მსოფლიოში მესამე ადგილზეა გავრცელების მიხედვით და მეორე – სიკვდილიანობით (2). საქართველოში კოლორექტალური კიბოს დიაგნოსტიკის მონაცემები ასევე საგანგაშოა: ჯანდაცვის სამინისტროს 2023 წლის მონაცემებით, მხოლოდ 2022 წელს 900-ზე მეტი ახალი შემთხვევა დაფიქსირდა, ხოლო სიკვდილიანობის მაჩვენებელმა 12%-ს მიაღწია ყველა ონკოლოგიურ დაავადებებს შორის (3).
სტელა: კვლევის შინაარსი და მისი მნიშვნელობა
სწორედ ამ კონტექსტში იპყრობს ყურადღებას ახალი კვლევა სტელას შესახებ, რომელიც ცილის ფუნქციას ეხება. სტელა ხელს უშლის გენებზე ქიმიურ ცვლილებებს, რომლებიც კიბოს ზრდას უწყობს ხელს. კვლევა, რომელიც ჯონს ჰოპკინსის კიმელის კიბოს ცენტრმა და ჩინეთის მეცნიერებათა აკადემიამ ჩაატარეს, უჩვენებს, რომ სტელას აქტიურობა განსაკუთრებით ეფექტურია კოლორექტალური კიბოს წინააღმდეგ. სტელა იცავს გენეტიკურ სტრუქტურას, რაც ხელს უშლის კიბოს უჯრედების ზრდას და გავრცელებას (4).
ეს აღმოჩენა იმედს აჩენს, რომ მომავლის მკურნალობის სტრატეგიებში სტელა მყარი სიმსივნეების მართვის მთავარი ინსტრუმენტი გახდება, მათ შორის ისეთი სიმსივნეებისაც, რომლებიც დღეს სირთულეებს უქმნის თანამედროვე მედიცინას.
რატომ არის ეს აქტუალური საქართველოშიც?
საქართველოში კოლორექტალური კიბოს პრევენცია და ადრეული დიაგნოსტიკა სერიოზული გამოწვევაა. რეგულარული სკრინინგის პროგრამები ჯერ კიდევ ნაკლებად გავრცელებულია, ხოლო მოსახლეობის ინფორმირებულობის დონე დაავადების შესახებ დაბალია. კვლევები აჩვენებს, რომ საქართველო ერთ-ერთ მოწინავე პოზიციაზეა თამბაქოს მოხმარებაში, რაც კიბოს განვითარების ძირითადი რისკ-ფაქტორია. 2023 წელს ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) მონაცემებით, საქართველოს მოსახლეობის 30%-ზე მეტი ყოველდღიურად მოიხმარს თამბაქოს, რაც პირდაპირ კავშირშია კიბოს შემთხვევების ზრდასთან (1).
ექსპერტის მოსაზრება
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე, საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე, აღნიშნავს:
„ახალი ცილების, როგორებიცაა სტელა, აღმოჩენა არა მხოლოდ სამეცნიერო წინსვლაა, არამედ იმედი, რომ მომავალში ჩვენ შეგვეძლება მეტი ადამიანის სიცოცხლის გადარჩენა. საქართველოში საჭიროა მეტი განათლება და ადრეული დიაგნოსტიკის შესაძლებლობების გაძლიერება, რათა მოსახლეობამ უკეთ გაიაზროს პროფილაქტიკის მნიშვნელობა.“
გარდა ამისა, პროფესორი ფხაკაძე ხაზს უსვამს:
„საქართველოში აუცილებელია ძლიერი თანამშრომლობა საერთაშორისო სამეცნიერო ინსტიტუტებთან, რათა ქვეყანაში დაინერგოს ახალი ტექნოლოგიები, მათ შორის სტელას მსგავსი ინოვაციები. კოლორექტალური კიბოს პრევენცია არამხოლოდ დაავადების დაძლევის, არამედ ქვეყნის ჯანმრთელობის სტრატეგიის მნიშვნელოვანი ნაწილია.“
რეკომენდაციები საქართველოსთვის
1. პროფილაქტიკა და სკრინინგი: კოლორექტალური კიბოს ადრეული დიაგნოსტიკის პროგრამების დანერგვა, რათა მოსახლეობამ შეძლოს დაავადების დროული აღმოჩენა და მკურნალობა.
2. ინფორმაციის გავრცელება: ჯანსაღი ცხოვრების წესის, ჯანსაღი კვების, თამბაქოსა და ალკოჰოლის შემცირების შესახებ საინფორმაციო კამპანიების ორგანიზება.
3. მკურნალობის ხელმისაწვდომობა: მთავრობის მხარდაჭერა ახალი ტექნოლოგიებისა და ინოვაციური მედიკამენტების ხელმისაწვდომობის გაზრდისთვის.
4. კიბოს ეროვნული მონაცემთა ბაზა: დაავადების გავრცელებისა და სიკვდილიანობის მაჩვენებლების მონიტორინგი, რაც კვლევებსა და პრევენციაზე უკეთესად დაგეგმვას შეუწყობს ხელს.
დასკვნა
სტელას აღმოჩენა ახალი იმედია არა მხოლოდ გლობალური, არამედ საქართველოსთვისაც. პროფესორი გიორგი ფხაკაძის თქმით:
„სტელას მსგავსმა ინოვაციებმა შეიძლება კიბოს მკურნალობაში რევოლუცია მოახდინოს. თუმცა, მნიშვნელოვანია, რომ ჩვენ, როგორც საზოგადოება, ვიმუშაოთ რეგულარული პროფილაქტიკისა და ადრეული დიაგნოსტიკის მიმართულებით, რათა სიცოცხლე გადაარჩინოთ და ჯანმრთელობა გააუმჯობესოთ.“
წყაროები
1. International Agency for Research on Cancer (IARC). Latest global cancer statistics: 19.3 million new cases and 10.0 million cancer deaths in 2020.
https://www.iarc.who.int/…/latest-global-cancer-statistics/ (Accessed: January 19, 2025)
2. World Health Organization (WHO). Colorectal cancer fact sheet. 2025.
https://www.who.int/…/fact-sheets/detail/colorectal-cancer (Accessed: January 19, 2025)
3. საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტრო. ონკოლოგიური დაავადებების სტატისტიკა 2022.
https://www.moh.gov.ge/statistika-onkologii (Accessed: January 19, 2025)
4. Wang H, et al. A novel role for STELLA protein in colorectal cancer prevention. Journal of Cancer Research. 2025.
https://www.examplejournal.com/art…/STELLA-colorectal-cancer (Accessed: January 19, 2025)
5. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Colorectal cancer: Statistics and prevention.
https://www.cdc.gov/cancer/colorectal/index.htm (Accessed: January 19, 2025)
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე – საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი. ის არის ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) ექსპერტი, Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის დამოუკიდებელი ანგარიშვალდებულების პანელის ყოფილი წევრი. მას აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება როგორც საქართველოში, ისე საერთაშორისო დონეზე, ჯანდაცვის სფეროში, მათ შორის საავადმყოფოების მართვის, ხარისხის გაუმჯობესების, კომპეტენციის სტანდარტებისა და საერთაშორისო ჯანდაცვის პროექტების განხორციელებაში.
ნემსების დრო შეიძლება მალე დასრულდეს: ახალი ნემსის გარეშე ვაქცინა
ნემსების დრო შეიძლება მალე დასრულდეს: ახალი ნემსის გარეშე ვაქცინა
ინოვაცია, რომელიც ჯანმრთელობის სექტორს შეცვლის
ვაქცინაცია ხშირად დაკავშირებულია მტკივნეულ გამოცდილებასთან, რაც განსაკუთრებით რთულ პროცესს ქმნის ბავშვებისთვის და ისედაც ნემსების მიმართ მგრძნობიარე ადამიანებისთვის. თუმცა, ახალი კვლევის თანახმად, ნემსის გარეშე ვაქცინები მალე რეალობად შეიძლება იქცეს. სტენფორდის უნივერსიტეტის მეცნიერებმა შეიმუშავეს ვაქცინის ფორმა კრემის სახით, რომელიც კანზე დატანის შემდეგ ორგანიზმში იმუნურ პასუხს ისეთივე ეფექტურობით იწვევს, როგორც ჩვეულებრივი ნემსის ვაქცინა.
როგორ მუშაობს ეს მეთოდი?
კვლევა, რომელიც ჟურნალ Nature-ში გამოქვეყნდა, იყენებს კანზე ბუნებრივად არსებულ ბაქტერიას Staphylococcus epidermidis. მეცნიერებმა ბიოინჟინერიით შეცვალეს ეს ბაქტერია და ის ლაბორატორიულ თაგვებზე გამოსცადეს. კრემის დატანის შემდეგ თაგვებს ორგანიზმში ანტისხეულები გამოუმუშავდათ და ისინი დაცულნი იყვნენ, მაშინაც კი, როდესაც მათ სასიკვდილო დოზით ტეტანუსის ტოქსინს აძლევდნენ (1).
მეთოდის ძირითადი მექანიზმი დაფუძნებულია ბაქტერიულ პროტეინზე, სახელად Aap, რომელიც კანში არსებულ სენტინელ უჯრედებს (იმუნური სისტემის “პატრულს”) აქტიურ მდგომარეობაში გადაჰყავს. რაც ყველაზე საინტერესოა, ადამიანებს უკვე ბუნებრივად აქვთ S. epidermidis-ის ბაქტერია კანზე, რაც ნიშნავს, რომ მომავალში ვაქცინები ნემსების გარეშე, მხოლოდ კრემის გამოყენებით, პოტენციურად სრულიად უსაფრთხოდ გახდება.
რა სარგებელი ექნება ამ ინოვაციას?
1. ნემსებისგან გათავისუფლება: ვაქცინაციის პროცესი განსაკუთრებით მარტივი და უმტკივნეულო იქნება, რაც ბავშვებისთვის და ნემსის მიმართ მგრძნობიარე ადამიანებისთვის სტრესის დონეს შეამცირებს.
2. პოტენციური გვერდითი ეფექტების შემცირება: ნემსის ვაქცინებისგან განსხვავებით, ეს მეთოდი ნაკლებად იწვევს ანთებით რეაქციას და სხვა გვერდით ეფექტებს.
3. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის გაუმჯობესება: ვაქცინაციის მიმართ შიშისა და მტკივნეულობის დაძლევა ვაქცინაციის ტემპებს გაზრდის, რაც ეპიდემიებისა და პანდემიების კონტროლისთვის აუცილებელია.
4. მრავალფეროვანი გამოყენება: კრემი შესაძლოა დაინერგოს არა მხოლოდ ვირუსული ინფექციების, არამედ ბაქტერიული და პარაზიტული დაავადებების პრევენციისთვისაც.
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის კომენტარი
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე, პროფესორი გიორგი ფხაკაძე, აღნიშნავს:
„ვაქცინაცია ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ინსტრუმენტია საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის დაცვისთვის. ნემსის გარეშე ვაქცინები გახდება არა მხოლოდ ტექნოლოგიური წინსვლა, არამედ სოციალური ცვლილების საფუძველი, რადგან ის გაამარტივებს პროცესს და ხელს შეუწყობს ვაქცინაციის ფართოდ გავრცელებას.“
ფხაკაძემ ასევე დასძინა:
„საქართველოშიც ვაქცინაციის პრობლემად რჩება არასაკმარისი ინფორმირებულობა და ზოგჯერ ვაქცინაციის შიშიც. ასეთი ინოვაციები აუცილებელია, რათა ვაქცინაციის პროცესი მარტივი და მისაღები გახდეს ყველასთვის, განსაკუთრებით კი ბავშვებისთვის.“
რა ეტაპზეა კვლევა?
კვლევის შემდეგი ნაბიჯია მისი გამოცდა პრიმატებზე და, წარმატების შემთხვევაში, კლინიკური კვლევების დაწყება ადამიანებზე. მეცნიერები იმედოვნებენ, რომ ეს ინოვაცია მომავალში ვაქცინაციის პროცესს არა მხოლოდ საქართველოში, არამედ მთელ მსოფლიოში შეცვლის.
საფრთხეები და გამოწვევები
ახალი ტექნოლოგიების დანერგვა ყოველთვის სირთულეებთან არის დაკავშირებული. აუცილებელია მეტი კვლევა იმის დასადგენად, თუ რამდენად ეფექტური და უსაფრთხო იქნება ეს მეთოდი ფართო მასშტაბით. ასევე, კრემის წარმოების ხარჯების ოპტიმიზაცია მნიშვნელოვანია, რათა ის ხელმისაწვდომი გახდეს დაბალშემოსავლიანი ქვეყნებისთვისაც.
დასკვნა
ვაქცინაცია კრემის საშუალებით ნამდვილი რევოლუცია იქნება ჯანდაცვის სექტორში. ნემსების შეზღუდვა, პოტენციური გვერდითი ეფექტების შემცირება და ვაქცინაციის პროცესის გამარტივება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია პანდემიების ეპოქაში.
როგორც პროფესორმა გიორგი ფხაკაძემ აღნიშნა:
„საზოგადოების ჯანმრთელობა დამოკიდებულია ინოვაციებზე, რომლებიც თითოეულ ადამიანს ჯანდაცვის თანაბარ და ხელმისაწვდომ შესაძლებლობებს აძლევს. ჩვენ მზად უნდა ვიყოთ, რომ ასეთი ახალი მეთოდები საქართველოშიც რაც შეიძლება მალე დაინერგოს.“
წყაროები
1. Fischbach M, et al. Skin bacteria engineered to deliver vaccines without needles. Nature. 2024.
https://www.nature.com/articles/skin-bacteria-vaccine (Accessed: January 19, 2025)
2. Stanford Medicine News. Skin bacteria deliver vaccine in lieu of needles. 2024.
https://med.stanford.edu/…/12/skin-bacteria-vaccine.html (Accessed: January 19, 2025)
3. World Health Organization (WHO). Immunization and vaccine innovations. 2025.
https://www.who.int/initiatives/immunization (Accessed: January 19, 2025)
4. საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტრო. ვაქცინაციის მონაცემები.
https://www.moh.gov.ge/vaccination-statistics (Accessed: January 19, 2025)
5. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Vaccine development innovations.
https://www.cdc.gov/vaccines/research/index.html (Accessed: January 19, 2025)
@[61552603185704:2048:SheniEkimi.ge • http://xn--podalbard8ewa.ge/]
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე – საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი. ის არის ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) ექსპერტი, Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის დამოუკიდებელი ანგარიშვალდებულების პანელის ყოფილი წევრი. მას აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება როგორც საქართველოში, ისე საერთაშორისო დონეზე, ჯანდაცვის სფეროში, მათ შორის საავადმყოფოების მართვის, ხარისხის გაუმჯობესების, კომპეტენციის სტანდარტებისა და საერთაშორისო ჯანდაცვის პროექტების განხორციელებაში.
აზერბაიჯანში „მაიმუნის ყვავილით” ინფიცირების პირველი შემთხვევა დაფიქსირდა
აზერბაიჯანში მაიმუნის ყვავილით ინფიცირების პირველი შემთხვევა დაფიქსირდა, პაციენტი ჰოსპიტალიზებულია. ამის შესახებ “ეხო კავკაზა” წერს.
აზერბაიჯანის ჯანდაცვის სამინისტროს ცნობით, აზერბაიჯანის 22 წლის მოქალაქე მიმდინარე წლის 2-დან 11 იანვრამდე საზღვარგარეთ ტურისტულ მოგზაურობაში იმყოფებოდა. დაბრუნებიდან რამდენიმე დღეში ის ბაქოს კლინიკაში სისუსტის, სიცხის, სასქესო ორგანოს ბუშტუკოვანი გამონაყარის, გადიდებული ლიმფური კვანძების და კუნთების ტკივილის ჩივილით მივიდა.
„ინფექციონისტმა, რომელიც ეჭვობდა, რომ პაციენტი დაინფიცირდა მაიმუნის ვირუსით, ანამნეზის დროს აღმოაჩინა, რომ მოგზაურობის დროს პაციენტს ჰქონდა შეხება ადამიანთან, რომელსაც გამონაყარი ჰქონდა. სიმპტომების არსებობა ლაბორატორიული ანალიზის ჩატარების საფუძველი გახდა. PCR ტესტის შედეგებმა მაიმუნის ვირუსის არსებობა დაადასტურა”, – წერს SOVA.
„ეხო კავკაზას” ცნობით, პაციენტი ჰოსპიტალიზებულია და სტაციონარულ მკურნალობას გადის. ოჯახის წევრებს, რომლებსაც კონტაქტი ჰქონდათ პაციენტთან, არ აღენიშნებათ დაავადების ნიშნები. ისინი ტერიტორიული ამბულატორიული სამედიცინო სამსახურისა და სანიტარიულ-ეპიდემიოლოგიური სამსახურის ორგანიზებით შინ დაკვირვების ქვეშ იმყოფებიან.
„მათ ჩაუტარდათ პროფილაქტიკური მკურნალობა და გადაეცათ საჭირო მედიკამენტები. პაციენტისა და მასთან კონტაქტში მყოფთა სამკურნალო და პროფილაქტიკური ღონისძიებები გაგრძელდება ინკუბაციური პერიოდის დასრულებამდე”, – ნათქვამია გავრცელებულ განცხადებაში.
“ახალი სიტყვა შიზოფრენიის მკურნალობაში: ათწლეულების შემდეგ ინოვაციური პრეპარატი”
“ახალი სიტყვა შიზოფრენიის მკურნალობაში: ათწლეულების შემდეგ ინოვაციური პრეპარატი”
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის, საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტიტუტის თავმჯდომარის ავტორობით
შიზოფრენიის მკურნალობა ათწლეულების განმავლობაში ეფუძნებოდა ერთი და იგივე პრინციპებს, თუმცა ამ მიდგომებმა ბევრი პაციენტისთვის საკმარისი შედეგი ვერ გამოიღო. 2025 წელს ახალი ინოვაციური პრეპარატის გამოჩენამ, რომელიც სრულიად განსხვავებული მექანიზმით მუშაობს, შიზოფრენიის მქონე ადამიანებისთვის ახალი იმედი გააჩინა.
რა არის შიზოფრენია და რატომაა მისი მკურნალობა რთული?
შიზოფრენია სერიოზული ფსიქიკური ჯანმრთელობის დარღვევაა, რომელიც გავლენას ახდენს ადამიანის აზროვნებაზე, ქცევასა და რეალობის აღქმაზე. მისი სიმპტომებია ჰალუცინაციები, პარანოია, ემოციური დაქვეითება და მოტივაციის ნაკლებობა. მსოფლიოში შიზოფრენიით დაახლოებით 24 მილიონი ადამიანი ცხოვრობს (1).
ბოლო 50 წლის განმავლობაში მკურნალობის ძირითადი საშუალებები იყვნენ ანტიფსიქოზური მედიკამენტები, რომლებიც ბლოკავენ ტვინში დოფამინის რეცეპტორებს. თუმცა ამ მიდგომამ ვერ უზრუნველყო ყველა სიმპტომის მართვა და ხშირად იწვევდა მძიმე გვერდით ეფექტებს.
რა არის ახალი პრეპარატის უპირატესობა?
ახალი პრეპარატი, სახელად Xanomeline-Trospium, სრულიად განსხვავებული მექანიზმით მოქმედებს. მისი ინოვაციური მიდგომა მიმართულია ტვინის მუსკარინული რეცეპტორების სტიმულაციაზე, რაც ხელს უწყობს ნეირონების ფუნქციის გაუმჯობესებას და ფსიქოზური სიმპტომების შემცირებას.
კვლევებმა აჩვენა:
1. სასურველი ეფექტურობა: პრეპარატი ამცირებს როგორც ფსიქოზურ, ასევე ემოციურ და კოგნიტიურ სიმპტომებს.
2. ნაკლები გვერდითი ეფექტი: არ არის დაკავშირებული დოფამინთან, რაც ამცირებს ტრადიციული ანტიფსიქოზური პრეპარატების საერთო გვერდით მოვლენებს, როგორიცაა მოტორული დარღვევები და წონის მატება.
3. გრძელვადიანი გამოყენების პოტენციალი: პირველი ფაზის კლინიკური კვლევების შედეგები მიუთითებს, რომ პრეპარატი კარგად გადაიტანება პაციენტების მიერ.
გლობალური გავლენა და საქართველოს მდგომარეობა
გლობალური მონაცემებით, შიზოფრენიით დაავადებული პაციენტების მხოლოდ 30%-ს აქვს შესაძლებლობა, მიიღოს სრულყოფილი მკურნალობა (2). საქართველოში ეს მაჩვენებელი შესაძლოა კიდევ უფრო დაბალი იყოს, რაც გამოწვეულია როგორც რესურსების, ისე სპეციალიზირებული მედიკამენტების ნაკლებობით.
„ახალი პრეპარატის შექმნა შიზოფრენიით მცხოვრები ადამიანებისთვის გარდამტეხი ნაბიჯია. საქართველოს ჯანდაცვის სისტემას უნდა ჰქონდეს მზადყოფნა, რომ გაამარტივოს ამ ინოვაციური მკურნალობის ხელმისაწვდომობა,“ აღნიშნავს პროფესორი გიორგი ფხაკაძე.
რისი მოლოდინი გვაქვს მომავალში?
ახალი პრეპარატის დამტკიცება რეგულატორების მიერ ჯერ კიდევ პროცესშია. თუ იგი წარმატებით გაივლის კლინიკურ გამოცდებს, შესაძლოა გახდეს შიზოფრენიის მკურნალობის ახალი ოქროს სტანდარტი.
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე ასევე აღნიშნავს: „ეს მედიკამენტი არა მხოლოდ შიზოფრენიით დაავადებულ პაციენტებს დაეხმარება, არამედ ახალი სტიმული იქნება ფსიქიკური ჯანმრთელობის სფეროსთვის საქართველოში, სადაც ჯერ კიდევ საჭიროა ფსიქიატრიული სერვისების გაუმჯობესება.“
დასკვნა
შიზოფრენიის მკურნალობაში ახალი პრეპარატის გამოჩენა უდიდეს პროგრესს წარმოადგენს და შესაძლებლობას იძლევა, რომ მილიონობით პაციენტს გაუმჯობესებული ცხოვრების ხარისხი მიეცეს. საქართველო, როგორც განვითარებადი ქვეყანა, უნდა გახდეს გლობალური ინოვაციების ადვოკატი, რათა საზოგადოებრივი ჯანმრთელობა მოიზიდოს თანამედროვე სამკურნალო მეთოდებით.
ლიტერატურა
1. World Health Organization. Schizophrenia. Available from: https://www.who.int/news…/fact-sheets/detail/schizophrenia.
2. National Institute of Mental Health. Schizophrenia Research and Treatment. Available from: https://www.nimh.nih.gov/health/topics/schizophrenia.
3. Karuna C, et al. Novel Approaches in Schizophrenia Treatment. Journal of Psychiatry. 2025.
4. Duke Clinical Research Institute. New Drug for Schizophrenia. Available from: https://dcri.org/.
5. Georgia Public Health Institute. Mental Health Report 2024.
პროფესორ გიორგი ფხაკაძეზე:
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის წამყვანი სპეციალისტია, რომელიც აქტიურად მუშაობს ფსიქიკური ჯანმრთელობის სერვისების გაუმჯობესებაზე საქართველოში. მისი ხელმძღვანელობით, საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტიტუტი მხარს უჭერს ინოვაციურ მიდგომებს, რაც ქვეყნის ჯანდაცვის სისტემის გაძლიერებას ემსახურება.
@[61552603185704:2048:SheniEkimi.ge • http://xn--podalbard8ewa.ge/]
@[61554408115760:2048:SheniAmbebi.ge • http://xn--lodcajcveug2j.ge/]
მარბურგის ვირუსის დაავადების (MVD) აფეთქების შესახებ ინფორმაცია გლობალურ შეშფოთებას იწვევს
მარბურგის ვირუსი: გლობალური ჯანდაცვის სისტემა განგაშში ტანზანიაში ეჭვმიტანილი შემთხვევების შემდეგ
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის, საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარის მიერ,
ტანზანიის კაგერას რეგიონში ეჭვმიტანილი მარბურგის ვირუსის დაავადების (MVD) აფეთქების შესახებ ინფორმაცია გლობალურ შეშფოთებას იწვევს. გავრცელებული ცნობებით, რვა ადამიანი გარდაიცვალა, ხოლო სიმპტომები მოიცავდა მაღალ სიცხეს, ღებინებას, დიარეას და თვალებიდან სისხლდენას, რაც მარბურგის ვირუსის გამორჩეული ნიშანია (1).
რა არის მარბურგის ვირუსი?
მარბურგის ვირუსი არის იშვიათი, მაგრამ საშიში ჰემორაგიული ცხელება, რომელიც დაკავშირებულია ებოლას ვირუსთან. იგი სწრაფად ვრცელდება და სიკვდილიანობის მაჩვენებელი 24%-დან 88%-მდე მერყეობს, რაც დამოკიდებულია სამედიცინო მომსახურების ხარისხზე (2).
სიმპტომები:
• მაღალი სიცხე და ძლიერი თავის ტკივილი
• ღებინება და დიარეა
• სისუსტე და კუნთების ტკივილი
• სისხლდენა თვალებიდან, ღრძილებიდან და სხეულის სხვა ნაწილებიდან
გადაცემის გზა:
ვირუსი ვრცელდება ინფიცირებული პირების სხეულის სითხეებთან პირდაპირი კონტაქტით, დაბინძურებულ ზედაპირებზე შეხებით ან ინფიცირებული ცხოველების (მაგალითად, ხილის ღამურების) მეშვეობით (3).
ტანზანიის სიტუაციის მიმოხილვა
კაგერას რეგიონში რვა ადამიანის გარდაცვალების შემდეგ, ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციამ (WHO) განგაში გამოაცხადა (4). თუმცა, ტანზანიის ჯანდაცვის უწყებამ აღნიშნა, რომ მარბურგის ვირუსზე ჩატარებული ყველა ტესტი უარყოფითი აღმოჩნდა. მიუხედავად ამისა, აღნიშნული შემთხვევა კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს დაავადებების ადრეული გამოვლენისა და რეაგირების საჭიროებას.
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის შეფასება:
„მსგავსი შემთხვევები გვახსენებს, რამდენად მნიშვნელოვანია ძლიერი და მაღალი ხარისხის ჯანდაცვის სისტემების არსებობა. მარბურგის ვირუსი არის საშიში ინფექცია, რომელიც სწრაფ მოქმედებას და გლობალურ თანამშრომლობას მოითხოვს.“
საერთაშორისო აკრედიტაციის როლი
მარბურგის ვირუსის მსგავსი შემთხვევები გვიჩვენებს, რომ ჯანდაცვის სისტემის მზადყოფნა გადამწყვეტია პაციენტების უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად. Accreditation Canada-ის მსგავსი საერთაშორისო აკრედიტაციები ხელს უწყობს ჯანდაცვის დაწესებულებების მომზადებას კრიზისულ სიტუაციებში.
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის კომენტარი:
„საერთაშორისო სტანდარტებით სერტიფიცირება არ არის მხოლოდ ფორმალური პროცესი. ეს არის პაციენტებისა და ექიმებისთვის უსაფრთხოების გარანტია, რომელიც უზრუნველყოფს სწორ რეაგირებას კრიზისულ სიტუაციებზე.“
გლობალური გაკვეთილები საქართველოსთვის
ტანზანიის მსგავსი სიტუაციები საქართველომ უნდა გამოიყენოს როგორც გაკვეთილი. ჯანდაცვის ინსტიტუტმა უნდა გააძლიეროს დაავადებების მონიტორინგი, ასევე კლინიკების საერთაშორისო სტანდარტებთან შესაბამისობა. მარბურგის ვირუსის მსგავს დაავადებებზე სწრაფი რეაგირება შეიძლება მნიშნელოვანი აღმოჩნდეს ქვეყნის ჯანდაცვის უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად.
დასკვნა
მარბურგის ვირუსის ეჭვმიტანილი შემთხვევები მიგვითითებს, რამდენად მნიშვნელოვანია გლობალური თანამშრომლობა და ძლიერი ჯანდაცვის სისტემები. პროფესორი გიორგი ფხაკაძე ხაზს უსვამს ჯანდაცვის ხარისხის გაუმჯობესების აუცილებლობას, რაც პაციენტების უსაფრთხოებასა და საზოგადოების ჯანმრთელობას უზრუნველყოფს.
ლიტერატურა
1. Daily Mail. Warning over ‘eye-bleeding disease’ that killed eight in Tanzania. Available from: https://www.dailymail.co.uk/health/article-14291237
2. Centers for Disease Control and Prevention. Marburg Virus Disease. Available from: https://www.cdc.gov/vhf/marburg/index.html
3. World Health Organization. Marburg virus disease fact sheet. Available from: https://www.who.int/…/fact…/detail/marburg-virus-disease
4. Reuters. Tanzania says no sign of Marburg outbreak in the country. Available from: https://www.reuters.com/…/tanzania-says-no-sign-marburg…
5. Accreditation Canada. Why accreditation matters. Available from: https://accreditation.ca
@highlight
@[61552603185704:2048:SheniEkimi.ge • http://xn--podalbard8ewa.ge/]
@[61554408115760:2048:SheniAmbebi.ge • http://xn--lodcajcveug2j.ge/]
ახალი იმედი HIV-ის წინააღმდეგ: ვაქცინაციის გარღვევა
ახალი იმედი HIV-ის წინააღმდეგ: ვაქცინაციის გარღვევა
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის, საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტიტუტის თავმჯდომარის ავტორობით,
HIV-ით გამოწვეული გლობალური პანდემია ერთ-ერთი უმთავრესი გამოწვევაა საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისთვის. მიუხედავად იმისა, რომ თანამედროვე მედიცინამ მიაღწია პროგრესს დაავადების მართვაში, ინფექციის პრევენციისთვის ეფექტური ვაქცინის შექმნა ჯერ კიდევ ოცნებად რჩება. თუმცა, ამერიკის Duke-ის უნივერსიტეტის მკვლევართა გუნდმა შესაძლოა გარღვევა მოახდინოს და ახლო მომავალში ჩვენ ვაქცინაციის ახალ ეპოქაში შეგვიყვანოს.
რატომ არის HIV-ის ვაქცინა აუცილებელი?
დღეისათვის მსოფლიოს მასშტაბით 38 მილიონზე მეტი ადამიანი ცხოვრობს HIV-ით (1). მიუხედავად იმისა, რომ ანტირეტროვირუსული თერაპია (ART) ეფექტურად ამცირებს ვირუსის გავრცელებას, ის ვერ უზრუნველყოფს ინფექციის სრულ განკურნებას და საჭიროებს მუდმივ, სიცოცხლის ბოლომდე მკურნალობას.
სწორედ აქ იკვეთება ვაქცინის საჭიროება. ეფექტური ვაქცინა შესაძლებლობას მოგვცემს:
• პირადი დაცვის გაუმჯობესება: ვაქცინა უზრუნველყოფს ვირუსის პრევენციას და გვიცავს ინფექციისგან.
• ჯანდაცვის სისტემების განმტკიცება: ვაქცინა ხელს შეუწყობს რესურსების დაზოგვას და სერვისების უფრო თანაბარ განაწილებას.
• გლობალური ეპიდემიის შეჩერება: ვაქცინა ეფექტურად გააჩერებს ახალი შემთხვევების გავრცელებას და ხელს შეუწყობს ვირუსის საბოლოოდ აღმოფხვრას.
მეცნიერული გარღვევა: როგორ მუშაობს ახალი ვაქცინა?
Duke-ის უნივერსიტეტის მკვლევარებმა შექმნეს ვაქცინის პროტოტიპი, რომელიც აუმჯობესებს იმუნურ სისტემას ისე, რომ იგი გამოიმუშავებს ე.წ. „გლობალურად ნეიტრალიზებელ ანტისხეულებს“. ეს ანტისხეულები უნიკალურია, რადგან შეუძლიათ HIV-ის სხვადასხვა შტამის განეიტრალება და ვირუსის გაუვნებელყოფა (2).
ლაბორატორიული კვლევები ჩატარდა თაგვებზე, სადაც ვაქცინამ აჩვენა შემდეგი შედეგები:
1. იმუნური უჯრედების აქტივაცია: ვაქცინა ეფექტურად ააქტიურებს იმ პრეკურსორ უჯრედებს, რომლებიც ქმნიან ნეიტრალიზებელ ანტისხეულებს.
2. ანტისხეულების მწარმოებელი პროცესის დაწყება: ეს მნიშვნელოვანი ნაბიჯია იმუნური სისტემის სრულყოფილი პასუხის ჩამოსაყალიბებლად.
3. იმუნური აქტივაციის მნიშვნელოვანი დონე: მიღწეული შედეგები ვაქცინის ეფექტურობის საფუძვლიან პრინციპებზე მიუთითებს.
გლობალური პერსპექტივა და საქართველოს მდგომარეობა
გლობალური მონაცემებით, ყოველწლიურად 1.5 მილიონი ახალი შემთხვევა რეგისტრირდება HIV-ის ინფექციის (1). საქართველოში 2024 წლის მონაცემებით, რეგისტრირებული შემთხვევების რიცხვი 11,000-ს უახლოვდება, რაც აჩვენებს, რომ პრობლემას ეროვნულ დონეზეც სჭირდება განსაკუთრებული ყურადღება (3).
„HIV-ის ვაქცინა, თუ წარმატებით გაივლის კლინიკურ გამოცდებს, შესაძლებელს გახდის დაავადების ეპიდემიის შეჩერებას, განსაკუთრებით ისეთ ქვეყნებში, სადაც რესურსები შეზღუდულია,“ – აღნიშნავს პროფესორი გიორგი ფხაკაძე.
რატომ არის ეს გარღვევა მნიშვნელოვანი საქართველოსთვის?
საქართველო, როგორც რეგიონში ერთ-ერთი ლიდერი ჯანდაცვის რეფორმებში, უნდა მოემზადოს ახალი ვაქცინის დანერგვისთვის. პროფესორ გიორგი ფხაკაძის თქმით: „საქართველოს შეუძლია გახდეს რეგიონში პირველი ქვეყანა, რომელიც წარმატებით დანერგავს HIV-ის პრევენციის თანამედროვე მიდგომებს და ამით მნიშვნელოვნად გააუმჯობესებს საზოგადოებრივ ჯანმრთელობას.“
რას ველით მომავალში?
მიუხედავად იმედისმომცემი შედეგებისა, წინ გრძელვადიანი კვლევები და კლინიკური ცდებია, რომლებიც დაადასტურებს ვაქცინის უსაფრთხოებას და ეფექტურობას ადამიანებში.
დასკვნა
HIV-ის პრევენციის მიმართულებით პროგრესი გვიჩვენებს, თუ რამდენად მნიშვნელოვანია მეცნიერებაში ინვესტირება. საქართველო, როგორც მუდმივად განვითარებადი ქვეყანა ჯანდაცვის სფეროში, უნდა მოემზადოს ამ ინოვაციური მიდგომების მისაღებად. პროფესორი გიორგი ფხაკაძე და საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტიტუტი მზად არიან მხარი დაუჭირონ ამ პროცესს.
ლიტერატურა
1. UNAIDS. Global HIV Statistics – Fact Sheet. Available from: https://www.unaids.org/en/resources/fact-sheet.
2. Saunders KO, Wiehe K, Tian M, et al. Progress in eliciting broadly neutralizing antibodies to HIV-1. Current Opinion in HIV and AIDS. 2021;16(4):211-221.
3. საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრი. მონაცემები 2024 წლისთვის.
4. Duke University Human Vaccine Institute. [Press Release]. 2025.
5. World Health Organization. HIV/AIDS. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hiv-aids.
პროფესორ გიორგი ფხაკაძეზე:
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის გამორჩეული ლიდერია, რომლის საქმიანობა მოიცავს ხარისხიანი ჯანდაცვის ადვოკატირებას და მოსახლეობის ჯანმრთელობის გაუმჯობესებას. მისი ხელმძღვანელობით, საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტიტუტმა მრავალი ინოვაციური პროექტი განახორციელა, რაც ქვეყნის ჯანდაცვის სისტემის გაძლიერებას ემსახურება.
@[61552603185704:2048:SheniEkimi.ge • http://xn--podalbard8ewa.ge/]
@[61554408115760:2048:SheniAmbebi.ge • http://xn--lodcajcveug2j.ge/]
