„აბსოლუტურად მოკლებულია საფუძველს ყოველგვარი გაცხადება, რომლითაც ცდილობენ, რაიმე ფორმით რეპუტაცია შეულახონ ან პანიკა დათესონ მოსახლეობაში, თითქოს ჯანმრთელობის დაცვის, მათთვის გარანტირებულ უფლებას რაიმე საფრთხე ემუქრება”, – ასე გამოეხმაურა ჯანდაცვის მინისტრი კონკრეტული ჯგუფების განცხადებას, რომლითაც ისინი საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამასთან დაკავშირებულ ე.წ. საფრთხეებზე საუბრობენ.
მიხეილ სარჯველაძემ აღნიშნული განცხადებები სამინისტროსა და საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამის დისკრედიტაციის მცდელობად შეაფასა და აღნიშნა, რომ საქართველოს ჯანდაცვა კვლავაც განაგრძობს შემდგომ განვითარებას. “ასეთი ტიპის განცხადებები ზოგიერთი ექსპერტისგან, ზოგიერთ შემთხვევაში ჟურნალისტებისგან, მომრავლდა ბოლო ხანებში მართლაც. იმდენად დაუსაბუთებელია ასეთი განცხადებები, ეს არ იქნებოდა საყურადღებო, რომ არა ერთი ფაქტორი – ჯანდაცვაზეა საუბარი, ადამიანების სიცოცხლეს და ჯანმრთელობას ეხება. შესაბამისად, უნდა აღინიშნოს, რომ ეს არის მტკნარი ტყუილი. არავითარი ნიშანი არ არსებობს საიმისოდ, რომ რაიმე შეფერხება შეიძლება არსებობდეს ჯანდაცვის სისტემის გამართულად ფუნქციონირების თვალსაზრისით. ყველაფერი რაც დაგეგმილია, ბუნებრივია ხორციელდება გეგმის გათვალისწინებით. საქართველოს ჯანდაცვა რა თქმა უნდა კვლავაც განაგრძობს შემდგომ განვითარებას”, – განაცხადა მიხეილ სარჯველაძემ.
ადამიანის ორგანიზმის ნორმალური ბიოლოგიური მაჩვენებლების ცოდნა მნიშვნელოვანია ჯანმრთელობის სწორად მართვისა და შესაძლო პრობლემების დროულად გამოვლენისათვის.
თეთრი სისხლის უჯრედები (WBC – White Blood Cells): 4000-11000/μL
თრომბოციტები (Platelets): 150,000-400,000/μL
წითელი სისხლის უჯრედები (RBC – Red Blood Cells): 4.60-6 მილიონი/μL
ძვლებისა და მეტაბოლიზმის მაჩვენებლები
კალციუმი (Calcium): 8.6-10.3 mg/dL
ვიტამინი D3 (Vitamin D3): 20-50 ng/mL
ვიტამინი B12 (Vitamin B12): 200-900 pg/mL
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის კომენტარი
“ადამიანის ჯანმრთელობა დამოკიდებულია მრავალფეროვან ბიოლოგიურ მაჩვენებლებზე, რომლებიც ერთმანეთთან კავშირშია. მნიშვნელოვანია რეგულარულად ჩაიტაროთ სამედიცინო შემოწმება და საჭიროების შემთხვევაში ექიმთან კონსულტაცია, რათა დარწმუნდეთ, რომ თქვენი ორგანიზმი ფუნქციონირებს ნორმალურად.”
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი; WHO-ს ექსპერტი; Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი. მას აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება ჯანდაცვის სექტორში, როგორც საქართველოში, ასევე – საერთაშორისო დონეზე.
გაუზიარეთ ეს ინფორმაცია თქვენს ახლობლებს, რათა ყველამ იცოდეს ჯანმრთელობის მნიშვნელოვანი მაჩვენებლები!
“გრიპი სერიოზული დაავადებაა, რომელსაც არ უნდა შევხედოთ როგორც უბრალო გაციებას. ყოველწლიურად, გრიპის ვირუსი მილიონობით ადამიანს აზიანებს და ბევრი ჰოსპიტალიზაციას საჭიროებს. ვაქცინაცია, პირადი ჰიგიენის დაცვა და სიმპტომების შემთხვევაში სახლში დარჩენა არის ის ძირითადი პრინციპები, რომლებიც საზოგადოებას გრიპისგან დაიცავს.”
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი; WHO-ს ექსპერტი; Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი. მას აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება ჯანდაცვის სექტორში, როგორც საქართველოში, ასევე – საერთაშორისო დონეზე.
გაუზიარეთ ეს ინფორმაცია, რათა გრიპის სეზონმა უფრო ნაკლები საფრთხე შეუქმნას საზოგადოებას!
ნანონაწილაკოვანი ვაქცინა – COVID-19-ის ვარიანტებისა და მომავალი კორონავირუსების წინააღმდეგ!
MIT-ისა და Caltech-ის მეცნიერებმა შეიმუშავეს ინოვაციური ნანონაწილაკოვანი ვაქცინა, რომელსაც პოტენციალი აქვს დაიცვას არა მხოლოდ არსებული COVID-19 შტამებისგან, არამედ მომავალი კორონავირუსული პანდემიებისგანაც!
ეს ახალი მიდგომა ფოკუსირებულია ვირუსის ისეთ უბნებზე, რომლებიც ნაკლებად განიცდიან მუტაციას, რაც უფრო ფართო და ძლიერ იმუნურ პასუხს უზრუნველყოფს.
როგორ მუშაობს ეს ინოვაციური ვაქცინა?
მეცნიერებმა შექმნეს “მოზაიკის” ნანონაწილაკები, რომლებიც ერთდროულად შეიცავენ სხვადასხვა კორონავირუსის სპაიკ-ცილების ფრაგმენტებს.
რა უპირატესობა აქვს?
ვაქცინა ავითარებს იმუნურ სისტემას, რომ მან ამოიცნოს და ებრძოლოს არა მხოლოდ ერთ ვირუსს, არამედ სხვადასხვა ტიპის კორონავირუსებს.
ფოკუსირებულია სპაიკ-ცილის იმ მონაკვეთებზე, რომლებიც ნაკლებად მუტირებს, რაც ვაქცინის ხანგრძლივ ეფექტურობას უზრუნველყოფს.
ეს მიდგომა სავარაუდოდ უკეთეს დაცვას უზრუნველყოფს მომავალი პანდემიების წინააღმდეგაც.
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ის არის, რომ ეს ვაქცინა შეიძლება იყოს ეფექტური არა მხოლოდ SARS-CoV-2-ის წინააღმდეგ, არამედ სხვა ახლო მონათესავე კორონავირუსების – ე.წ. არბოვირუსების წინააღმდეგაც.
რატომ არის ეს ვაქცინა მნიშვნელოვანი?
ტრადიციულ COVID-19 ვაქცინებთან შედარებით, ეს ახალი ვაქცინა:
შესაძლოა, უფრო მდგრადი იყოს ახალი შტამების მიმართ.
გაძლიერებულ იმუნურ პასუხს იწვევს მრავალფეროვანი ვირუსული ნაწილაკების გამო.
საშუალებას მოგვცემს, მოვემზადოთ მომავალი კორონავირუსული ეპიდემიებისთვის.
COVID-19 კვლავ ვითარდება, ახალი შტამები რეგულარულად ჩნდება, ამიტომ მეცნიერების ახალი მიდგომები სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია ვირუსთან ბრძოლის გრძელვადიანი სტრატეგიისთვის.
რა შეიძლება გაკეთდეს საქართველოში?
კვლევებისა და ინოვაციური ტექნოლოგიების მხარდაჭერა, რათა საქართველო მომზადებული შეხვდეს მომავალ პანდემიებს.
ახალი ვაქცინების მიღებისა და შეფასების პროცესის ოპტიმიზაცია.
საზოგადოების ინფორმირება და იმუნიზაციის პოპულარიზაცია, რათა დავიცვათ მოსახლეობა ახალი ვირუსებისგან.
„ვირუსები მუდმივად იცვლება, ამიტომ ვაქცინები უნდა განვითარდეს უფრო სწრაფად და ეფექტურად. ეს ახალი მიდგომა გვიჩვენებს, როგორ შეიძლება მეცნიერებამ მომავალი ეპიდემიების თავიდან აცილებაში დაგვეხმაროს. COVID-19 არ იქნება ბოლო პანდემია, ამიტომ მზად უნდა ვიყოთ!“
დამატებითი ინფორმაციისთვის:
შენი მედიცინა – ჯანმრთელობა და კვების რეკომენდაციები: shenimedicina.ge
შენი ექიმი – ბუნებრივი მკურნალობა და ჰოლისტიკური ჯანმრთელობა: sheniekimi.ge
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე
“საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის” თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი; WHO-ს ექსპერტი; Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი. მას აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება ჯანდაცვის სექტორში, როგორც საქართველოში, ასევე – საერთაშორისო დონეზე.
გააზიარეთ ეს ინფორმაცია, რათა მეტი ადამიანი გაეცნოს მომავლის ვაქცინების შესაძლებლობებს!
ვაშინგტონში ყივანახველას პირველი სიკვდილი 10 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში – როგორ დავიცვათ ბავშვები?
ვაშინგტონის შტატში დაფიქსირდა ყივანახველას (პერტუსის) გამო პირველი სიკვდილი ბოლო ათწლეულის განმავლობაში.
გარდაცვლილი იყო სკოლის ასაკის ბავშვი, რომელიც არ იყო ვაქცინირებული – ეს ტრაგიკული შემთხვევა კიდევ ერთხელ ცხადყოფს ვაქცინაციის მნიშვნელობას დაავადების პრევენციაში.
დაავადება კვლავ აქტიურად ვრცელდება! 2023 წელს ვაშინგტონის შტატში 575 ახალი შემთხვევა დადასტურდა, რაც საგანგაშო სიგნალია საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის.
რა არის ყივანახველა და რატომ არის ის სახიფათო?
ყივანახველა (პერტუსი) – სასუნთქი გზების ინფექციური დაავადებაა, რომელიც განსაკუთრებით საშიშია ჩვილებისთვის, ორსულებისთვის და ქრონიკული დაავადებების მქონე ადამიანებისთვის.
დაავადება სწრაფად ვრცელდება ჰაერ-წვეთოვანი გზით და შეიძლება გამოიწვიოს მძიმე, ხანგრძლივი ხველა, სუნთქვის გაძნელება და გართულებები, მათ შორის პნევმონია და თირკმლის უკმარისობა.
ჩვილებში ყივანახველა შეიძლება ფატალურად დასრულდეს, რადგან მათი სასუნთქი გზები ჯერ კიდევ განუვითარებელია და დაავადება სერიოზულ რესპირატორულ დისტრესს იწვევს.
ყივანახველა უკან ბრუნდება – რა არის მთავარი მიზეზი?
ვაქცინაციის შემცირებული მაჩვენებლები – ბოლო წლებში ვაქცინაციისადმი სკეპტიციზმი გაიზარდა, რაც ხელს უწყობს დაავადების გავრცელებას.
კოლექტიური იმუნიტეტის დასუსტება – თუ მოსახლეობის დიდი ნაწილი არ არის ვაქცინირებული, ინფექციას შეუძლია სწრაფად გავრცელდეს, რაც ზრდის ეპიდემიის რისკს.
მშობლების დაუდევრობა – ბევრ ქვეყანაში მშობლები ვერ აცნობიერებენ ვაქცინაციის მნიშვნელობას და ამჯობინებენ აცრების გადადებას ან საერთოდ უარს ამბობენ მათზე.
როგორ დავიცვათ ბავშვები და ჩვენი ოჯახი?
ვაქცინაცია – ყველაზე ეფექტური დაცვა!
ჩვილებმა უნდა მიიღონ DTaP ვაქცინა 2, 4, 6 და 15-18 თვის ასაკში, ხოლო შემდეგ 4-6 წლის ასაკში.
მოზარდებმა უნდა მიიღონ Tdap ვაქცინა 11-12 წლის ასაკში.
მოზრდილებმა და ორსულებმა უნდა მიიღონ Tdap ვაქცინა, რათა დაიცვან თავიანთი ჩვილები დაბადების შემდეგ.
დაავადების სიმპტომების ადრეული ამოცნობა!
თუ ბავშვი განიცდის ხანგრძლივ ხველას, ღამით ხველით იღვიძებს ან უჭირს სუნთქვა, სასწრაფოდ მიმართეთ ექიმს!
ინფიცირებული ადამიანების იზოლაცია!
ყივანახველა ადვილად გადადის, ამიტომ ინფიცირებულმა ბავშვებმა და მოზრდილებმა უნდა მოერიდონ კონტაქტს დაუცველ ჯგუფებთან (ჩვილებთან, ორსულებთან, ხანდაზმულებთან).
ჰიგიენის დაცვა!
ხელების ხშირი დაბანა, ხველისას ხელის ჩაგდება ან ცხვირსახოცის გამოყენება და ნიღბის ტარება ხალხმრავალ ადგილებში დაავადების გავრცელების პრევენციაში დაგეხმარებათ.
*“ყივანახველა სერიოზული დაავადებაა, რომლის თავიდან აცილება შესაძლებელია ვაქცინაციის გზით. ის არ არის უბრალოდ „გაციების მსგავსი დაავადება“, არამედ შესაძლოა მძიმე გართულებებით დასრულდეს, განსაკუთრებით ჩვილებში და დაუცველ მოსახლეობაში.
ეს ტრაგიკული შემთხვევა კიდევ ერთხელ გვახსენებს, რომ ვაქცინაცია საერთო დაცვის მექანიზმია. მშობლებს მოვუწოდებ, რომ დროულად აცრან თავიანთი შვილები და თვითონაც დაიცვან თავი. ჩვენ არ შეგვიძლია ინფექციური დაავადებების უგულებელყოფა – მხოლოდ კოლექტიური იმუნიტეტი გვიცავს ეპიდემიებისგან!”*
• სტატია იუწყება ვაშინგტონის შტატში ყივანახველას გამო პირველი სიკვდილის შესახებ ბოლო ათწლეულზე მეტი ხნის განმავლობაში, რაც ხაზს უსვამს ვაქცინაციის მნიშვნელობას.
• ვებგვერდი უზრუნველყოფს ინფორმაციას ყივანახველას სიმპტომების, გავრცელებისა და პრევენციის შესახებ, მათ შორის ვაქცინაციის რეკომენდაციებს.
3. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Pertussis Vaccination: Summary of Who and When to Vaccinate. CDC [Internet]. 2021 Sep 22 [cited 2025 Feb 9]; Available from: https://www.cdc.gov/pertussis/vaccines.html
• CDC-ის ვებგვერდი უზრუნველყოფს დეტალურ ინფორმაციას ყივანახველას ვაქცინაციის რეკომენდაციებზე სხვადასხვა ასაკობრივი ჯგუფებისთვის.
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი; WHO-ს ექსპერტი; Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი. მას აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება ჯანდაცვის სექტორში, როგორც საქართველოში, ასევე – საერთაშორისო დონეზე.
გაუზიარეთ ეს ინფორმაცია, რათა უფრო მეტმა ადამიანმა გაიგოს ყივანახველას პრევენციისა და ვაქცინაციის მნიშვნელობა!
გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების მქონე პაციენტებში მეორადი პრევენციის მედიკამენტების ნაკლებობა – გლობალური ჯანდაცვის გამოწვევა!
ახალი მონაცემები აჩვენებს, რომ გლობალურად გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების (CVD) მქონე პაციენტები მეორადი პრევენციის მედიკამენტებს სათანადოდ არ იღებენ!
დაბალი და საშუალო შემოსავლის მქონე ქვეყნებში (LMIC, LIC) მედიკამენტების ხელმისაწვდომობა მნიშვნელოვნად დაბალია, რაც ზრდის ნაადრევი სიკვდილიანობის რისკს.
PURE კვლევის ძირითადი მიგნებები (JACC, 2025):
მაღალი შემოსავლის მქონე ქვეყნებში (HICs)
მკურნალობის დაფარვა შემცირდა 88.8%-დან 77.3%-მდე (საწყისი მონაცემებიდან მე-5 ვიზიტამდე).
ზედა საშუალო შემოსავლის მქონე ქვეყნებში (UMICs)
მკურნალობის დონე 55%-დან 61.1%-მდე გაიზარდა, თუმცა კვლავ არასაკმარისია.
ქვედა საშუალო შემოსავლის ქვეყნებში (LMICs)
მხოლოდ 29.5% იღებდა საჭირო მედიკამენტებს კვლევის დასაწყისში, ხოლო ეს მაჩვენებელი 13.4%-მდე შემცირდა!
დაბალი შემოსავლის ქვეყნებში (LICs)
მდგომარეობა მცირე გაუმჯობესდა – 20.8%-დან 27.5%-მდე, თუმცა კვლავ კრიტიკულად დაბალია.
რატომ არის ეს პრობლემა?
მეორადი პრევენციის მედიკამენტები, როგორიცაა ასპირინი, სტატინები და ბეტა-ბლოკატორები, ამცირებს ინსულტისა და ინფარქტის განმეორების რისკს.
თუმცა, მათი ნაკლებობა იწვევს ნაადრევ სიკვდილიანობას, განსაკუთრებით დაბალი შემოსავლის მქონე ქვეყნებში.
LMIC და LIC ქვეყნებში CVD-ის მართვის რესურსების შეზღუდულობა და ფინანსური ხელმისაწვდომობის პრობლემა ამძიმებს მდგომარეობას.
*“ეს მონაცემები კიდევ ერთხელ აჩვენებს, რომ ჯანდაცვაში არსებული უთანასწორობა პირდაპირ აისახება სიცოცხლის ხანგრძლივობასა და ხარისხზე.
გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები არის წამყვანი მკვლელი მსოფლიოში, მაგრამ ჩვენ გვაქვს ეფექტური, დაბალფასიანი მედიკამენტები, რომლებიც ამცირებენ სიკვდილიანობას.
საჭიროა გლობალური ქმედებები, რომ ეს მედიკამენტები ყველასთვის ხელმისაწვდომი გახდეს, განსაკუთრებით იმ ქვეყნებში, სადაც მათი მიღება შეზღუდულია.”*
წყაროები (Vancouver Style References):
1. Joseph P, et al. Secondary Prevention Medication Trends in Patients With Cardiovascular Disease in 17 Countries Across Income Levels. JACC [Internet]. 2025;85(5):436-447. Available from: https://bit.ly/4aNGKyW
• კვლევა აჩვენებს, რომ მეორადი პრევენციის მედიკამენტების გამოყენება მნიშვნელოვნად განსხვავდება სხვადასხვა შემოსავლის მქონე ქვეყნებში.
• WHO ხაზს უსვამს, რომ მეორადი პრევენციის მედიკამენტები აუცილებელია გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების მართვისთვის, განსაკუთრებით დაბალი და საშუალო შემოსავლის მქონე ქვეყნებში.
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი; WHO-ს ექსპერტი; Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი. მას აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება ჯანდაცვის სექტორში, როგორც საქართველოში, ასევე – საერთაშორისო დონეზე.
გაუზიარეთ ეს ინფორმაცია, რათა ავიცილოთ თავიდან ნაადრევი სიკვდილიანობა და ხელი შევუწყოთ ჯანსაღი პოლიტიკის განვითარებას!
„რეგულარული სირბილი არა მხოლოდ ორგანიზმს ამაგრებს, არამედ ბიოლოგიურად გვაყოვნებს დაბერებას! თუ გსურთ გულ-სისხლძარღვთა ჯანმრთელობა, ძლიერი იმუნიტეტი და ახალგაზრდობა, ნუ გამოტოვებთ ფიზიკურ აქტივობას!“
დამატებითი ინფორმაციისთვის:შენი მედიცინა – ჯანმრთელობა და კვების რეკომენდაციები: shenimedicina.ge
შენი ექიმი – ბუნებრივი მკურნალობა და ჰოლისტიკური ჯანმრთელობა: sheniekimi.ge
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე
“საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის” თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი; WHO-ს ექსპერტი; Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი. მას აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება ჯანდაცვის სექტორში, როგორც საქართველოში, ასევე – საერთაშორისო დონეზე.
გააზიარეთ ეს ინფორმაცია და წაახალისეთ მეტი ადამიანი, რომ იმოძრაონ და იზრუნონ თავიანთ ჯანმრთელობაზე!
ფტორის გავლენა ბავშვების IQ-ზე – კვლევა საგანგაშო შედეგებს აჩვენებს!
2025 წლის იანვარში JAMA Pediatrics-ში გამოქვეყნებულმა სისტემურმა მიმოხილვამ და მეტაანალიზმა (Fluoride Exposure and Children’s IQ Scores) დაადასტურა, რომ მაღალი ფტორის კონცენტრაცია წყალში შეიძლება ასოცირებული იყოს ბავშვების ინტელექტის შემცირებასთან.
რა აჩვენა კვლევამ?
კვლევაში გაანალიზდა 74 საერთაშორისო კვლევა, რომელიც ჩატარდა 1989-2023 წლებში და შეისწავლა ფტორის ზემოქმედება ბავშვების ინტელექტზე.
ძირითადი დასკვნები:
მაღალი ფტორის დონე უკავშირდება დაბალ IQ-ს – კვლევამ აჩვენა, რომ შარდში ფტორის 1 mg/L მატებაზე IQ-ის საშუალოდ 1.63 ქულით შემცირება ფიქსირდებოდა.
უმეტესობა კვლევების ჩატარებულია იმ რეგიონებში, სადაც სასმელ წყალში ფტორის კონცენტრაცია 1.5 mg/L-ს აჭარბებდა – რაც მეტია, ვიდრე ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) რეკომენდირებული ლიმიტი.
კავშირი არსებობს, მაგრამ მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი (Causation) არ დასტურდება – მკვლევარები ამბობენ, რომ ფტორის დონის ცვალებადობა და კვლევის დიზაინის შეზღუდვები შედეგებზე გავლენას ახდენს.
მიუხედავად იმისა, რომ კვლევა პირდაპირ არ ამტკიცებს, რომ ფტორი იწვევს IQ-ის შემცირებას, ის მაინც ხაზს უსვამს შესაძლო რისკებს, განსაკუთრებით იმ რეგიონებში, სადაც ფტორის დონე სასმელ წყალში მაღალია.
რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი?
ფტორის ზემოქმედება ფართოდ არის შესწავლილი, თუმცა კვლევების ნაწილი განგაშის ზარს რეკავს:
ზედმეტი ფტორი შესაძლოა ნერვულ სისტემაზე მოქმედებდეს, განსაკუთრებით ბავშვებში.
IQ-ის შემცირება დაკავშირებულია ფტორის ხანგრძლივ და მაღალი დონის ზემოქმედებასთან.
WHO-ს რეკომენდაციის გადაჭარბება (1.5 mg/L-ზე მეტი) შესაძლოა არ იყოს უსაფრთხო ნეიროგანვითარებისთვის.
საქართველოში სასმელი წყლის ფტორის შემცველობის შეფასება და კონტროლი აუცილებელია, რათა თავიდან ავირიდოთ შესაძლო ჯანმრთელობის რისკები.
როგორ დავიცვათ ბავშვები მაღალი ფტორის ზემოქმედებისგან?
წყლის რეგულარული მონიტორინგი – მნიშვნელოვანია, რომ სასმელი წყლის ფტორის დონე მუდმივად მოწმდებოდეს, განსაკუთრებით რეგიონებში, სადაც მისი ბუნებრივი შემცველობა მაღალია.
ალტერნატიული წყაროების გამოყენება – თუ სასმელ წყალში ფტორის დონე მაღალია, ოჯახებს შეუძლიათ გამოიყენონ დაბალი ფტორის შემცველი ბოთლის წყალი ან წყლის ფილტრაციის სისტემები.
ფტორიდის შემცველი პროდუქტების შეზღუდვა ბავშვებში – ფტორიანი კბილის პასტის გადაჭარბებული გამოყენება და ფტორით გაჯერებული საკვები პროდუქტების ხშირი მიღება შესაძლოა დამატებითი რისკი იყოს.
მშობლების ინფორმირება და ჯანდაცვის სისტემის ჩართულობა – აუცილებელია, რომ მშობლებმა იცოდნენ ფტორის ზემოქმედების შესაძლო ეფექტების შესახებ და საჭიროების შემთხვევაში მიმართონ სპეციალისტს.
რა შეიძლება გაკეთდეს საქართველოში?
სასმელი წყლის ფტორის შემცველობის რეგულარული ტესტირება.
ჯანმრთელობის ეროვნული პროგრამების გაძლიერება, რომელიც მიზნად ისახავს ფტორის დონის კონტროლს.
საჯარო განათლების გაძლიერება, რათა მოსახლეობამ იცოდეს ფტორის შესაძლო ზემოქმედების შესახებ.
მოსახლეობის ინფორმირება, რომ ფტორის დაბალი და უსაფრთხო დონის შენარჩუნება მნიშვნელოვანია ბავშვების ნეიროგანვითარებისთვის.
„ფტორი მნიშვნელოვანია კბილების ჯანმრთელობისთვის, მაგრამ მისი ჭარბი რაოდენობა შესაძლოა გავლენას ახდენდეს ტვინის ფუნქციაზე. სასმელი წყლის ხარისხის რეგულარულმა შემოწმებამ და მოსახლეობის ინფორმირებამ შეიძლება თავიდან აგვაცილოს შესაძლო გართულებები და უზრუნველყოს ბავშვების ჯანმრთელობა.“
დამატებითი ინფორმაციისთვის:
შენი მედიცინა – ჯანმრთელობა და კვების რეკომენდაციები: shenimedicina.ge
შენი ექიმი – ბუნებრივი მკურნალობა და ჰოლისტიკური ჯანმრთელობა: sheniekimi.ge
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე
“საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის” თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი; WHO-ს ექსპერტი; Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი. მას აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება ჯანდაცვის სექტორში, როგორც საქართველოში, ასევე – საერთაშორისო დონეზე.
გააზიარეთ ეს ინფორმაცია, რათა ოჯახებმა და მშობლებმა მიიღონ სწორი გადაწყვეტილებები ბავშვების ჯანმრთელობის დასაცავად!
1. Green R, Lanphear BP, Hornung R, et al. Fluoride Exposure and Children’s IQ Scores: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Pediatrics. 2025 Jan 6;179(1):e2828425. Available from: https://jamanetwork.com/…/jamapediatrics/fullarticle/2828425
იყავით კეთილი საკუთარი თავის მიმართ – სტრესი და შფოთვა თქვენს ჯანმრთელობაზე ზემოქმედებს! სტრესი და შფოთვა არამარტო ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე მოქმედებს, არამედ პირდაპირ ზემოქმედებს ფიზიკურ ჯანმრთელობაზეც. ორგანიზმი სტრესზე რეაგირებს, რაც შეიძლება გამოიხატოს გულის ცემის აჩქარებით, თავის ტკივილით, მჟავიანობის მომატებით, უძილობითა და სხვა სიმპტომებით.
საკუთარი თავის პატივისცემა და დასვენება აუცილებელია, რათა ჯანმრთელობა შევინარჩუნოთ.
ხანგრძლივი სტრესის დროს ორგანიზმში იზრდება კორტიზოლისა და ადრენალინის დონე, რაც სხვადასხვა ჯანმრთელობის პრობლემას იწვევს:
გულის დაავადებები
სტრესი ზრდის არტერიულ წნევას და აჩქარებს გულის ცემას, რაც გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების რისკს ზრდის.
ხანგრძლივი სტრესი ასოცირდება მიოკარდიუმის ინფარქტსა და არითმიებთან.
თავის ტკივილი და მიგრენა
სტრესი იწვევს კუნთების სპაზმს და ტვინის სისხლძარღვების შევიწროებას, რაც თავის ტკივილსა და შაკიკის განვითარებას უწყობს ხელს.
მომნელებელი სისტემის პრობლემები
სტრესული მდგომარეობისას ორგანიზმი უფრო მეტ კუჭის მჟავას გამოიმუშავებს, რაც მჟავიანობის მომატებასა და გულძმარვას იწვევს.
ქრონიკული სტრესი შესაძლოა გამწვავდეს გასტრიტად ან კუჭის წყლულად.
უძილობა და დაღლილობასტრესის დროს იზრდება კორტიზოლის დონე, რაც ძილის ხარისხს აუარესებს.
ხანგრძლივი უძილობა ასოცირდება იმუნიტეტის დაქვეითებასთან და გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების რისკთან.
კანის პრობლემები
სტრესი ზრდის ანთებით პროცესებს ორგანიზმში, რაც იწვევს აკნეს, ეგზემას და კანის გამოშრობას.
შფოთვითი მდგომარეობა კანის დაბერების პროცესსაც აჩქარებს.
როგორ შევამციროთ სტრესი და დავიცვათ ჯანმრთელობა?
დასვენება აუცილებელია – იპოვეთ დრო განტვირთვისთვის!
ღრმად ისუნთქეთ – 5-10 ღრმა ჩასუნთქვა ნერვულ სისტემას ამშვიდებს და გულისცემას არეგულირებს.
გააკეთეთ ფიზიკური აქტივობა – 30 წუთიანი სეირნობა ან იოგა მნიშვნელოვნად ამცირებს სტრესს.
გაითვალისწინეთ ძილის რეჟიმი – 7-8 საათიანი მშვიდი ძილი ორგანიზმის აღდგენას ეხმარება.
სწორი კვება – საკმარისი ომეგა-3, მაგნიუმი და ანტიოქსიდანტები იცავს ორგანიზმს სტრესის უარყოფითი ეფექტებისგან.
დაუთმეთ დრო საკუთარ თავს – განიტვირთეთ, მოუსმინეთ მუსიკას, იკითხეთ წიგნი ან გაატარეთ დრო ახლობლებთან.
არ დაგავიწყდეთ – დასვენება აუცილებელია, ეს არის თქვენი ჯანმრთელობის საწინდარი!
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის კომენტარი
„სტრესი თანამედროვე ცხოვრების განუყოფელი ნაწილია, მაგრამ ჩვენ უნდა ვისწავლოთ მისი მართვა. დასვენება და საკუთარი ჯანმრთელობის მიმართ ყურადღება უნდა იყოს პრიორიტეტი. გახსოვდეთ – ჯანმრთელობა ყველაზე მნიშვნელოვანია!“
დამატებითი ინფორმაციისთვის:
შენი მედიცინა – ჯანმრთელობა და კვების რეკომენდაციები: shenimedicina.ge
შენი ექიმი – ბუნებრივი მკურნალობა და ჰოლისტიკური ჯანმრთელობა: sheniekimi.ge
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე
“საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის” თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი; WHO-ს ექსპერტი; Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი და გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი. მას აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება ჯანდაცვის სექტორში, როგორც საქართველოში, ასევე – საერთაშორისო დონეზე.
გააზიარეთ ეს ინფორმაცია და იზრუნეთ თქვენს ჯანმრთელობაზე!
რობოტული ქირურგია სწრაფად ხდება ერთ-ერთი ყველაზე მოწინავე და ეფექტური მეთოდი ქირურგიული ჩარევების დროს.
ეს ტექნოლოგია გულისხმობს ქირურგის მიერ სპეციალური რობოტული სისტემის მართვას, რომელიც უზრუნველყოფს ოპერაციების მაღალ სიზუსტეს და მინიმალურ ინვაზიურობას.
ამ სტატიაში განვიხილავთ, რატომ ხდება რობოტული ქირურგია თანამედროვე ქირურგიული მკურნალობის შეუცვლელი ნაწილი და როგორ უზრუნველყოფს იგი პაციენტების ჯანმრთელობისა და კომფორტის გაუმჯობესებას.
რა არის რობოტული ქირურგია?
რობოტული ქირურგია არის პროცედურა, სადაც ქირურგი მართავს სპეციალურ რობოტულ ხელსაწყოებს ოპერაციის დროს.
ყველაზე გავრცელებული სისტემა ამ სფეროში არის “da Vinci” (აშშ) და „Toumai“ (ჩინეთი) რობოტული სისტემა, რომელიც აღჭურვილია მაღალი სიზუსტით და მრავალმხრივი ფუნქციებით.
ქირურგს შეუძლია უფრო ზუსტი და კონტროლირებადი მოძრაობები განახორციელოს, რაც ხელს უწყობს ოპერაციის ეფექტურობასა და პაციენტის გამოჯანმრთელებას.
რა არის რობოტული ქირურგიის უპირატესობები?
1. მაღალი სიზუსტე – რობოტული სისტემები საშუალებას აძლევს ქირურგს იმუშაოს უმაღლესი სიზუსტით. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია რთულ ოპერაციებში, სადაც მინიმალური დაშვება არის კრიტიკული.
2. მინიმალური ინვაზიურობა – ღია ოპერაციები ხშირად მოითხოვს დიდ ჭრილობებს, რაც ზრდის ტკივილს და შეხორცების პერიოდს. რობოტული ქირურგია, პირიქით, უზრუნველყოფს მცირე ჭრილობებს, რაც ამცირებს პაციენტის ტკივილს და ინფექციის რისკს.
3. სწრაფი გამოჯანმრთელება – მცირე ზომის ჭრილობები ნიშნავს, რომ პაციენტებს ნაკლები დრო სჭირდებათ საავადმყოფოში ყოფნისთვის და მათ შეუძლიათ სწრაფად დაუბრუნდნენ ცხოვრების ჩვეულ რიტმს.
4. ნაკლები სისხლის დანაკარგი – რობოტული ქირურგიის დროს ნაკლები სისხლის დაკარგვა ხდება, რაც ამცირებს ანემიისა და სხვა გართულებების რისკს. ტკივილის სიმცირე კი ხელს უწყობს პოსტოპერაციულ სწრაფ აღდგენას.
5. ადამიანური შეცდომისგან დაცვა – მაგალითად ქირურგის ხელის ტრემორი (კანკალი)
როგორ მიმდინარეობს პროცედურა?
რობოტული ქირურგიის დროს ქირურგი ზის სპეციალურ მართვის კონსოლთან და უყურებს ოპერაციის არეს 3D მაღალი გარჩევადობის ეკრანზე. რობოტი იმეორებს ქირურგის თითოეულ მოძრაობას სიზუსტით, რომელიც ადამიანის ხელისთვის მიუწვდომელია. ეს ტექნოლოგია განსაკუთრებით სასარგებლოა რთული ოპერაციების დროს, სადაც სიზუსტე გადამწყვეტია –მაგალითად, უროლოგიური ოპერაციების დროს.
პაციენტისთვის რობოტული ქირურგიის სარგებელი
• ხანმოკლე საავადმყოფოში ყოფნის პერიოდი – პაციენტებს, რომლებსაც უტარდებათ რობოტული ქირურგია, ხშირად 2-3 დღეში შეუძლიათ დაბრუნდნენ სახლში.
• სწრაფი რეაბილიტაცია – პაციენტები სწრაფად უბრუნდებიან ყოველდღიურ აქტივობებს, რაც ხელს უწყობს ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესებას.
• ესთეტიკური უპირატესობები – მცირე ზომის ჭრილობების გამო ნაკლებად აღინიშნება ნაწიბურები, რაც ესთეტიკური თვალსაზრისითაც არის მნიშვნელოვანი.
დასკვნა
რობოტული ქირურგია წარმოადგენს თანამედროვე მედიცინის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ტექნოლოგიურ მიღწევას. მისი სიზუსტე, უსაფრთხოება და პაციენტისთვის სასარგებლო შედეგები ამტკიცებს, რომ ეს მეთოდი მომავლის ქირურგიის მნიშვნელოვანი ნაწილია. რობოტული სისტემების გამოყენება ექიმებს საშუალებას აძლევს, რომ ოპერაციები ჩაატარონ უფრო მაღალ დონეზე, რაც ზრდის წარმატების შანსებს და ამცირებს გართულებების რისკებს. ეს ტექნოლოგია წარმოადგენს მედიცინის იმ ნაწილს, რომელიც მუდმივად ვითარდება და მრავალი პაციენტისთვის მნიშვნელოვანი ნაბიჯია სწრაფი გამოჯანმრთელებისა და ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესების დროს.
ქარაზანაშვილის რობოტული ცენტრი გახლავთ კავკასიაში ერთადერთი კლინიკა, სადაც ოპერაციები რობოტული სახით ტარდება.
