ვაქცინის შესახებ – ვაქცინაციის ისტორია
ეშერიხა კოლი
ეშერიხა კოლი
რა არის ეშერიხია კოლი (Escherichia coli)?
Escherichia coli ( E. coli) არის ბაქტერიების ფართო ჯგუფი, რომელთა მხოლოდ მცირე ნაწილი შეიძლება იყოს პათოგენური და გამოიწვიოს სხვადასხვა დაავადება (დიარეა, საშარდე გზების დაავადება, პნევმონია და სხვ.). ზოგიერთი E. coli გამოიყენება როგორც მარკერი წყლის კონტამინაციის (დაბინძურების) ხარისხის დასადგენად, რომელიც თავის მხრივ არ არის დამაზიანებელი, მაგრამ გვაჩვენებს წყლის დაბინძურების მდგომარეობას.
ზოგიერთი E. coli (STEC) გამოიმუშავებს ტოქსინს (Shiga toxin) და იწვევს დაავადების
განვითარებას. იგი შეიძლება იყოს verocytotoxic E. coli (VTEC) ან enterohemorrhagic E. coli (EHEC) სახელითაც. ყოველი ეს ბაქტერიების ერთსა და იმავე ჯგუფს მიეკუთვნება. ყველაზე ხშირად იდენტიფიცირებული დაავადების გამომწვევი არის E. coli O157:H7 (ან
შემოკლებით E. coli O157 ან „0157“).
ენდოკრინული დაავადებებით ავადობის თავისებურებები
ენდოკრინული დაავადებებით ავადობის თავისებურებები.
ენდოკრინული დაავადებები დაავადებათა ჯგუფია გამოწვეული ერთი ან რამდენიმე ენდოკრინული ჯირკვლის ფუნქციონირების დარღვევით.
მათ საფუძვლად უდევთ შინაგანი სეკრეციის ჯირკვლების ჰიპერფუნქცია, ჰიპოფუნქცია ან დისფუნქცია.
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით, უკანასკნელი 20-30 წლის განმავლობაში მსოფლიოში ენდოკრინული დაავადებების (განსაკუთრებით შაქრიანი დიაბეტისა და ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებების) ზრდის ტენდენცია აღინიშნება. სხვადასხვა ენდოკრინული პათოლოგიით დაავადებულია მსოფლიო მოსახლეობის დაახლოებით 7-8%. ენდოკრინულ პათოლოგიებს შორის ზოგადად წამყვანია შაქრიანი დიაბეტი, ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებები, სიმსუქნე, მეტაბოლური სინდრომი, ოსტეოპოროზი, ოსტეოპენია, D-ვიტამინის ჰიპოვიტამინოზი, ერექციული დისფუნქცია და ა.შ.
ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებებს ენდოკრინულ პათოლოგიებს შორის მეორე ადგილი უჭირავს შაქრიანი დიაბეტის შემდეგ. ბოლო წლებში მსოფლიოში ზოგადად აღინიშნება თირეოპათიის ზრდა, ჯამური მაჩვენებელი ჩიყვის არაენდემურ ზონაში 20%-ს აღწევს, ხოლო ენდემური ჩიყვის გავრცელების ტერიოტორიაზე, სადაც ცხოვრობს მსოფლიო მოსახლეობის მესამედი, ეს მაჩვენებელი თითქმის 50%-მდეა.
ჯანმოს მონაცემებით მსოფლიოში 665 მლნ ადამიანზე მეტს აღენიშნება ენდემური ჩიყვისა და სხვა თირეოიდული პათოლოგიები. დადგენილია, რომ ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებების რაოდენობის ზრდა ყოველწლიურად 5%-ს შეადგენს. ბოლო 5 წლის განმავლობაში ეკონომიურად განვითარებულ ქვეყნებში ფარისებრი ჯირკვლის ახლად გამოვლენილი დაავადებების რაოდენობების აბსოლუტური ზრდა შეადგენს 51.8%-ს ქალებში, ხოლო მამაკაცებში 16.7%-ს.
ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებების სწრაფი ზრდის მრავალ ეტიოლოგიურ ფაქტორებს შორის აღსანიშნავია არახელსაყრელი ეკოლოგიური სიტუაცია – ავარიები ატომურ სადგურებზე (ჩერნობილი (უკრაინა), ფუკუსიმა (იაპონია)), რომლებმაც გამოიწვია მრავალმილიონიანი მოსახლეობის ჯანმრთელობის გაუარესება, ტერიტორიების დაბინძურება რადიაქტიული იზოტოპებით, ორგანიზმის იმუნოლოგიური დაცვის დაქვეითება, მოსახლეობის კვების სტრუქტურის გაუარესება, სტრესული სიტუაციების ზრდა, სხვადასხვა მიკროელემენტის (სელენი, თუთია და სხვ.) დისბალანსი.
ენდოკრინულ პათოლოგიებს შორის წამყვანი ადგილი შაქრიან დიაბეტსა და ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებებს, ასევე სიმსუქნეს, მეტაბოლურ სინდრომს, ოსტეოპოროზს, ოსტეოპენიას, D-ვიტამინის ჰიპოვიტამინოზს, ერექციულ დისფუნქციას და სხვებს უკავია.
ენდოკრინული დაავადებები
თანამედროვე მედიცინის წარმატებების მიუხედავად ენდოკრინული დაავადებების პრობლემა მსოფლიოში დღესდღეობით მეტად აქტუალურია. ენდოკრინულ პათოლოგიებს შორის წამყვანი ადგილი შაქრიან დიაბეტსა და ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებებს, ასევე სიმსუქნეს, მეტაბოლურ სინდრომს, ოსტეოპოროზს, ოსტეოპენიას, D-ვიტამინის ჰიპოვიტამინოზს, ერექციულ დისფუნქციას და სხვებს უკავია.
ენდოკრინული სისტემის პათოლოგიები ქალებს უფრო ხშირად უვითარდებათ, ვიდრე მამაკაცებს. ამასთან, ქალებში ენდოკრინული დაავადებები ძირითადად 35-39 წლის ასაკში ვითარდება და ყველაზე ნაკლებად 20 წლამდე ასაკში გვხვდება, ხოლო მამაკაცებში ენდოკრინული პათოლოგიები ხშირია 45-49 წლის ასაკში.
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით, ენდოკრინულ პათოლოგიებს შორის ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებებს მეორე ადგილი უჭირავს შაქრიანი დიაბეტის შემდეგ.
ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებების ზრდა გარკვეულწილად ასაკის მომატებასთანაა
დაკავშირებული, ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის დაქვეითება მსოფლიო მოსახლეობის 2%-ში გვხვდება, ხოლო 60 წლის ზემოთ ასაკში მოსახლეობის – 8%-ში.
ევროპის რეგიონში თირეოიდული პათოლოგიები 18 წელზე უფროსი ასაკის მამაკაცების 0,6%-ში და ქალების 2,4%-ში ვლინდება (ჰოლანდია). ფარისებრი ჯირკვლის კვანძოვანი
წარმონაქმნების დიაგნოზი თანამედროვე მეთოდებით მოზრდილი მოსახლეობის 30%-ში
დგინდება, ჩიყვი კი იოდდეფიციტური რეგიონის მცხოვრებ მოსახლეობის 10-30-%-ში. მეორე მნიშვნელოვანი ფაქტორი, რომელიც განაპირობებს ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებების ზრდას, ფარისებრი ჯირკვლის პათოლოგიის გამოვლენის მიზნით კვლევის მეთოდებისადმი ხელმისაწვდომობაა თირეოიდული პათოლოგიის არასიმპტომური მიმდინარეობის დროსაც.
ასევე, ზოგიერთ ქვეყანაში, ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებების მიმართ ინტერესის ზრდა და ყურადღების გამახვილება რადიაციული ფონის მომატების გამო.
ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებების განვითარების ერთ-ერთ ძირითად ფაქტორს
იოდდეფიციტი წარმოადგენს. ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით ორ
მილიარდამდე ადამიანი (მსოფლიო მოსახლეობის 30%) ცხოვრობს იმ რეგიონებში, სადაც იოდის არასაკმარის მოხმარებას აქვს ადგილი და შესაბამისად გააჩნიათ იოდდეფიციტური დაავადების განვითარების რისკი.
ენდოკრინული დაავადებები-2016
უკანასკნელი 20-30 წლის განმავლობაში მსოფლიოში აღინიშნება ენდოკრინული დაავადებების (განსაკუთრებით შაქრიანი დიაბეტისა და ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებების) ზრდის ტენდენცია
ენდოკრინული დაავადებები
უკანასკნელი 20-30 წლის განმავლობაში მსოფლიოში აღინიშნება ენდოკრინული დაავადებების (განსაკუთრებით შაქრიანი დიაბეტისა და ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებების) ზრდის ტენდენცია.
სხვადასხვა ენდოკრინული პათოლოგიებით დაავადებულია მსოფლიო მოსახლეობის დაახლოებით 7-8%. ენდოკრინულ პათოლოგიებს შორის ზოგადად წამყვანია შაქრიანი დიაბეტი, სიმსუქნე, მეტაბოლური სინდრომი, ოსტეოპოროზი, ოსტეოპენია, D-ვიტამინის ჰიპოვიტამინოზი, ერექციული დისფუნქცია, თირეოიდიტი და აშ. აშშ-ში ენდოკრინული დაავადებების პრევალენტობა მოზრდილ მოსახლეობაში მინიმუმ 5 %-ში. ბოლო წლებში აშშ-ში განსაკუთრებით
მოიმატა ბავშვებში შაქრიანი დიაბეტის ტიპი 2-ის და ჰიპოფიზის ადენომის ინციდენტობამ, უფრო დაბალი ინციდენტობა აღინიშნება ფეოქრომოციტომის და თირკმელზედა ჯირკვლის სხვა სიმსივნეების შემთხვევაში. ისეთი დარღვევები, როგორიცაა ჰიპერპარათირეოზი და ფარისებრიჯირკვლის პათოლოგიები, უფრო მეტადაა გავრცელებული ქალებში.
ზოგადად, ფარისებრი ჯირკვლის პრობლემები ქალებს 7-10-ჯერ უფრო ხშირად უვითარდებათ, ვიდრე მამაკაცებს. სიცოცხლის განმავლობაში 5-დან ერთ ქალს ექმნება პრობლემა ფარისებრი ჯირკვლის პათოლოგიების განვითარების გამო. ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებების რისკი ასაკთან ერთად იზრდება როგორც ქალებში, ისე მამაკაცებში და 70 წლისათვის მამაკაცებში სუბკლინიკური ჰიპოთირეოზის გავრცელება ისეთივეა, როგორც ქალებში.
ზოგადად, ქალებს ძირითადი ენდოკრინული დაავადებები უვითარდებათ 35-39 წლის ასაკში და ყველაზე ნაკლებად 20 წლამდე, ხოლო მამაკაცებში ენდოკრინული პათოლოგიები ხშირია 45-49 წლის ასაკში.
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით, ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებებს ენდოკრინულ პათოლოგიებს შორის მეორე ადგილი უჭირავს შაქრიანი დიაბეტის შემდეგ.
მსოფლიოში 665 მლნ ადამიანზე მეტს აღენიშნება ენდემური ჩიყვისა და სხვა თირეოიდული პათოლოგიები. დადგენილია, რომ ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებების რაოდენობის ზრდა ყოველწლიურად 5%-ს შეადგენს. ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით ორ მილიარდამდე ადამიანი (მსოფლიო მოსახლეობის 30%) ცხოვრობს იმ რეგიონებში, სადაც ადგილი აქვს იოდის არასაკმარის მოხმარებას და, შესაბამისად, გააჩნიათ იოდდეფიციტური დაავადების განვითარების რისკი.
კვლევა და შედეგები – ბავშვობაში გლანდების ამოჭრას შეიძლება დრამატული გავლენა ჰქონდეს ადამიანის ცხოვრებაზე
ტონზილექტომია და ფსიქიკური ჯანმრთელობა: კვლევა აჩვენებს გლანდების ოპერაციის და შფოთვის კავშირის რისკებს
მხოლოდ აშშ-ში, ყოველწლიურად დაახლოებით 300 000 ბავშვს ქირურგიულად აჭრიან ნუშისებრ ჯირკვლებს (გლანდები), რათა გაუმჯობესდეს ძილში სუნთქვა და/ან შემცირდეს განმეორებითი ინფექცია. თუმცა, ახალი საერთაშორისო კვლევა აჩვენებს, რომ ეს გავრცელებული ქირურგიული პროცედურა შესაძლოა ზრდიდეს ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემების, კერძოდ კი შფოთვის, PTSD და დეპრესიის რისკს.
კვლევა და შედეგები
შვედეთის სამეფო ინსტიტუტისა და ჩინეთის გუანსის უნივერსიტეტის მკვლევარებმა შეისწავლეს შვედეთის ჯანდაცვის ბაზის მონაცემები, რომელიც მილიონზე მეტ ადამიანს მოიცავდა. მათი კვლევის შედეგები აჩვენებს, რომ ტონზილექტომია უკავშირდება პოსტტრავმული სტრესის (PTSD), დეპრესიისა და შფოთვის რისკის 43%-ით ზრდას. ამასთან, რისკი განსაკუთრებით მაღალი იყო მათ შორის, ვისაც გლანდები ადრეულ ასაკში ამოუჭრეს.
გლანდების ამოჭრის გავლენა
მკვლევრებმა აღნიშნული კვლევის დროს სიღრმისეულად შესწავლეს, როგორ იკვეთება ფსიქიკური აშლილობები და გლანდების ამოჭრის ისტორია. აღმოჩნდა, რომ ადამიანები, რომლებსაც გლანდები ადრეულ ასაკში ამოაუჭრეს, 55%-ით უფრო მაღალი რისკით ებრძოდნენ PTSD-ს, დეპრესიასა და შფოთვას შედარებით იმ პირებთან, რომლებმაც ეს ოპერაცია არ ქონდათ გაკეთებული. მეტიც, ამ კვლევის შედეგები აჩვენებს, რომ ტონზილექტომიის გავლენა მაინც რჩება ხანგრძლივი პერიოდით — 20 წლის შემდეგაც კი.
სოციალური და გენეტიკური ფაქტორები
მკვლევრებმა ასევე გაითვალისწინეს პაციენტების სქესი, ოჯახური ისტორია სტრესთან დაკავშირებულ აშლილობებში და ოჯახების სოციალური მდგომარეობა. მათი დასკვნა ეხმარება მეცნიერებს უკეთ გაიგონ, როგორ შეიძლება გენეტიკურმა და გარემო ფაქტორებმა გავლენა მოახდინოს ფსიქიკური ჯანმრთელობისა და ქირურგიული ოპერაციების კავშირზე.
პოსტტრავმული სტრესული აშლილობა და გლანდების ოპერაცია
„ეს აღმოჩენა მიუთითებს იმაზე, რომ ადენოტონზილარული დაავადების და მისი სიმპტომების განვითარება შეიძლება პირდაპირ იყოს დაკავშირებული სტრესთან დაკავშირებულ აშლილობებთან,“ — წერენ მკვლევრები. ეს განსაკუთრებით ეხება პოსტტრავმული სტრესული აშლილობის რისკის ზრდას, რაც უმნიშვნელოვანესია სპეციალისტებისთვის, რომლებიც ტონზილექტომიის პაციენტების ფსიქიკური ჯანმრთელობის მდგომარეობაზე მუშაობენ.
ტონზილექტომია და მისი გრძელვადიანი გავლენა
მიუხედავად იმისა, რომ ტონზილექტომია, როგორც პროცედურა, პიროვნების ჯანმრთელობაზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს, არსებობს ასევე კავშირი სხვა ჯანმრთელობის პრობლემებთან, მათ შორის ავტოიმუნური დაავადებებისა და კიბოს განვითარებასთან. ახალი კვლევა კიდევ უფრო სიღრმისეულად ასახავს ტონზილექტომიის და ფსიქიკური ჯანმრთელობის ასპექტების ურთიერთმოქმედებას.
შეგიძლია თუ არა ტონზილექტომიის გარეშე ცხოვრება?
ტონზილები ჩვენი ორგანიზმის ინფექციებთან ბრძოლაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ. თუმცა, თუ ნუშისებრი ჯირკვლების ამოჭრა ხდება ქრონიკული ანთების გამო, შესაძლებელია, რომ ამან მომავალში ფსიქიკური პრობლემები გამოიწვიოს. ეს შეიძლება იყოს შფოთვისა და სხვა სტრესული აშლილობების წინაპირობა.
სამომავლო კვლევები და დისკუსია
როგორც მკვლევრები აღნიშნავენ, კვლევა მხოლოდ დაკვირვებითი იყო და ამიტომაც არ იყო შესაძლებელი ქირურგიული პროცედურებისა და ფსიქიკური ჯანმრთელობის მდგომარეობის შორის ზუსტი კავშირის დადგენა. საჭირო იქნება შემდგომი კვლევები, რათა უფრო ნათელი გახდეს, როგორ აისახება ტონზილექტომია ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე.
დასკვნა:
ტონზილექტომია და ფსიქიკური ჯანმრთელობა
ახალი კვლევა გვთავაზობს სარწმუნო მტკიცებულებებს, რომ ტონზილექტომიამ შეიძლება გავლენა იქონიოს ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე. ექიმებსა და მშობლებსა შორის ამ საკითხის შესახებ მეტი ინფორმაციის გაზიარება მნიშვნელოვანია, რათა პაციენტების ფსიქიკური ჯანმრთელობა სათანადოდ იქნას გათვალისწინებული.
იანვარში უქმე დღეები განისაზღვრა – მთავრობის დადგენილება
საქართველოს მთავრობის დადგენილებით, 3, 6, 8, 9 და 10 იანვარი უქმე დღეებად გამოცხადდა.
დადგენილება უკვე გამოქვეყნდა საკანონმდებლო მაცნეზე.
შესაბამის დადგენილებას საქართველოს პრემიერ-მინისტრმა, ირაკლი კობახიძემ ხელი უკვე მოაწერა.
როგორც დადგენილებაშია აღნიშნული, ადმინისტრაციული ორგანო განსაზღვრავს მის დაქვემდებარებაში მყოფ/მის სისტემაში შემავალ სამსახურებს/მოსამსახურეებს, რომელთა მიმართაც არ გავრცელდება ეს დადგენილება, თუ მათი ფუნქციების შესრულება სახელმწიფო ხელისუფლების განხორციელებისა და საზოგადოების ნორმალური ფუნქციონირებისთვის წარმოადგენს გადაუდებელ აუცილებლობას.
დადგენილება არ ვრცელდება საქართველოს ეროვნული ბანკის ზედამხედველობას დაქვემდებარებული პირების წინაშე შესასრულებელ ფინანსურ ვალდებულებებზე.
ამასთან, დადგენილება არ ვრცელდება „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ სახელმწიფო შესყიდვებთან დაკავშირებულ საქმიანობაზე.
ენდოკრინული დაავადებები – რას წარმოადგენს ენდოკრინოლოგიური დაავადებები?
ენდოკრინული დაავადებები
1) რას წარმოადგენს ენდოკრინოლოგიური დაავადებები?
ენდოკრინული დაავადებები დაავადებათა კლასია გამოწვეული ერთი ან რამდენიმე ენდოკრინული ჯირკვლის ფუნქციონირების დარღვევით. მათ საფუძვლად უდევთ შინაგანი სეკრეციის ჯირკვლების ჰიპერფუნქცია, ჰიპოფუნქცია ან დისფუნქცია.
ენდოკრინული დაავადებებიდან ყველაზე ხშირად გავრცელებულია ფარისებრი ჯირკვლის (მაგ. ჰიპერთირეოზი, ჰიპოთირეოზი), კუჭქვეშა ჯირკვლის (მაგ. შაქრიანი დიაბეტი, ინსულინომა), ჰიპოთალამო-ჰიპოფიზური სისტემის (მაგ. აკრომეგალია, იცენკო-კუშინგის დაავადება), თირკმელზედა ჯირკვლის დარღვევები.
ენდოკრინული სისტემის ნებისმიერი დაავადების საფუძველს აქვს ერთი ან რამდენიმე ძირითადი მიზეზი:
- ამა თუ იმ ჰორმონის უკმარისობა ან სიჭარბე
- შინაგანი სეკრეციის ჯირკვლის მიერ ანომალური ჰორმონის წარმოება
- რეზისტენტობა ჰორმონის მოქმედების მიმართ
- ჰორმონის მეტაბოლიზმის, მიწოდებისა და სეკრეციის რითმის დარღვევა
- ზოგიერთი ჰორმონალური სისტემის ერთმომენტური დარღვევა და სხვ.
ჰორმონების დეფიციტის მიზეზები უმეტეს შემთხვევაში ცნობილია. მათ მიეკუთვნება:
- შინაგანი სეკრეციის ჯირკვლების ინფექციური დაზიანებები (კორტიზოლის დაბალი დონე თირკმელზედა ჯირკვლის ტუბერკულოზის დროს)
- შინაგანი სეკრეციის ჯირკვლების თანდაყოლილი განუვითარებლობა (ჰიპოპლაზია), მაგ. თანდაყოლილი ჰიპოთირეოზი
- შინაგანი სეკრეციის ჯირკვლებში სისხლჩაქცევა ან არასაკმარისი სისხლმომარაგება (მშობიარობის შემდგომი ჰიპოპიტუიტარიზმი)
- ანთებითი პროცესი (შაქრიანი დიაბეტის ან პანკრეატიტის გამო)
- აუტოიმუნური დაზიანება (აუტოიმუნური თირეოიდიტი), სიმსივნეები (ჰიპოპიფიზის ადენომა)
- ორგანიზმში ჰორმონწარმომქმნელი ნივთიერებების არასაკმარისი მიწოდება (იოდის დეფიციტის გამო ჰიპოთირეოზი)
- სხვადასხვა ტოქსიური ნივთიერებების გავლენა და დასხივება შინაგანი სეკრეციის ჯირკვლებზე
- იატროგენული მიზეზები (ფარისებრახლო ჯირკვლების ამოკვეთა გრეივსის დაავადების დროს)
www.endocrinology.org
www.who.int/diabets.
McGraw-Hill: Harrison’s Endocrinology, Second Edition : Bookwww.mhprofessional.com/product
2) რატომ არის საყურადღებო ენდოკრინული დაავადებები?
დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრის მონაცემებით ბოლო წლებში ენდოკრინული სისტემის, კვებისა და ნივთიერებათა ცვლის დარღვევებით გამოწვეული ავადმყოფობების რიცხვი საქართველოში მნიშვნელოვნად იზრდება. ერთ-ერთ ყველაზე გავრცელებულ პათოლოგიას ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებები და იოდდეფიციტი წარმოადგენს.
ფარისებრი ჯირკვლის პათოლოგიები საქართველოსთვის ყოველთვის განეკუთვნებოდა სამხარეო პათოლოგიას, ხოლო მისი მაღალმთიანი რაიონები ოდითგანვე ჩიყვის ენდემიის კერებად იყო ცნობილი. 1996 წელს იოდდეფიციტის წინააღმდეგ ბრძოლამ პრიორიტეტული ადგილი დაიკავა და დამტკიცდა იოდის დეფიციტით გამოწვეულ დარღვევათა პროფილაქტიკის სახელმწიფო პროგრამა (1997-2007 წ), რომლის მიზანი იყო საქართველოში კომპლექსური პროფილაქტიკური ღონისძიებების გატარებით იოდდეფიციტური დაავადებების ეფექტური მართვა, რაც უზრუნველყოფდა მათ შემცირებას, ხოლო მომავალში მინიმუმამდე დაყვანას.
2005 წელს საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების საფუძველზე მიღებული იქნა კანონი „იოდის, სხვა მიკროელემენტების და ვიტამინების დეფიციტით გამოწვეულ დაავადებების პროფილაქტიკის შესახებ“. ეს კანონი კრძალავს არაიოდირებული მარილის იმპორტსა და გაყიდვას და ქვეყანაში საკვების ფორტიფიკაციის პოლიტიკის განხორციელების მექანიზმს აწესებს.
2006-2012 წლებში ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებათა შორის აღსანიშნავია სუბკლინიკური და სხვა ფორმის ჰიპოთირეოზის პრევალენტობის მაჩვენებლები. ყველაზე მაღალი შედეგები იყო 2006 წელს, შემდეგ წლებში ადგილი აქვს პრევალენტობის კლებას, და მხოლოდ 2012 წელს წინა წლებთან შედარებით აღსანიშნავია მკვეთრი მატება. აღნიშნული შეიძლება აიხსნას, რომ 2006 წლამდე ქვეყანაში მოქმედებდა „იოდის დეფიციტით გამოწვეულ დარღვევათა პროფილაქტიკის“ სახელმწიფო პროგრამა, რომელიც გაუქმდა 2007 წელს. პროგრამის ფარგლებში ხდებოდა საქართველოს სხვადასხვა რეგიონში პროფილაქტიკური გასინჯვები, რაც ხშირად და უკეთესად სუბკლინიკური და სხვა ფორმის ჰიპოთირეოზის გამოვლენის საშუალებას იძლეოდა. მას შემდეგ ქვეყანაში არ არსებობდა სახელმწიფო პროგრამა, რაც შეეხება 2012 წელს პრევალენტობის მკვეთრი მატება შეიძლება დაკავშირებული იყოს ქვეყანაში სადაზღვეო სისტემების სერვისის გაუმჯობესებით.
http://www.ncdc.ge/index.
3) ენდოკრინული დაავადების ძირითადი სიმპტომები
ენდოკრინული დაავადებებით ავადმყოფთა ჩივილები მრავალმხრივია: მათ მიეკუთვნება მაგ, წონაში კლება ან მატება, გულისცემის აჩქარება, ციებ-ცხელება, სიმხურვალის შეგრძნება, მომატებული ოფლიანობა, აგზნებულობა, ფაღარათი (დიფუზური ტოქსიური ჩიყვის დროს), არტერიული წნევის მომატებასთან დაკავშირებული თავის ტკივილი (ჰიპერკორტიციზმი, ფეოქრომოციტომა), კუნთოვანი ადინამია და მკვეთრად გამოხატული სისუსტე (თირკმელზედა ჯირკვლის ქრონიკული უკმარისობის დროს), ყურადღებისა და მეხსიერების დაქვეითება (ჰიპოთირეოზის დროს), წყურვილის მომატებული გრძნობა (შაქრიანი დიაბეტის დროს), გაძლიერებული შარდვა (შაქრიანი და უშაქრო დიაბეტის დროს) და სხვ.
4) რა უნდა გავაკეთო თუ ეს სიმპტომები მაწუხებს?
აღნიშნულ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია ენდოკრინული სისტემის ორგანოებზე ნეგატიურად მომქმედი ინფექციური და სხვა ბუნების დაავადებების თანამედროვე მკურნალობა, გარემო მავნე ფაქტორების (დასხივება, სხვადასხვა ქიმიური ნაერთები) მოქმედების შემცირება, ბალანსირებული კვება, ფიზიკური აქტივობა და სხვ.
საეჭვო სიმპტომების გამოვლენისთანავე პაციენტმა უნდა მიმართოს ოჯახის/უახლოესი პირველადი ჯანდაცვის ცენტრის ექიმს, რომელიც გაუწევს შესაბამის რეკომენდაციებს.
5) რისი გაკეთება შემიძლია ენდოკრინული დაავადებების თავიდან ასაცილებლად an რისკის მინიმუმამდე შესამცირებლად?
იოდდეფიციტურ დაავადებათა დაძლევა უმნიშვნელოვანეს სამედიცინო-სოციალურ ამოცანას წარმოადგენს. იოდდეფიციტს ადამიანის განვითარების კრიტიკულ ეტაპებზე, კერძოდ ორსულობის და ადრეული ბავშვთა ასაკში, შეუძლია გამოიწვიოს თავის ტვინის განვითარების შეფერხება და, შესაბამისად ფსიქიკური დარღვევები. იოდდეფიციტის დაავადებათა სპექტრი მრავალმხრივია და მოიცავს ყველა ასაკობრივ ჯგუფს:
- მუცლადყოფნის პერიოდი: აბორტი, მკვდრადშობადობა, განვითარების თანდაყოლილი მანკები, მაღალი პერინატალური სიკვდილიანობა, ნევროლოგიური და მიქსემატოზური კრეტინიზმი, ფსიქომოტორული განვითარების პათოლოგია;
- ახალშობილი: ნეონატალური ჰიპოთირეოზი;
- ბავშვები და მოზარდები: გონებრივი და ფიზიკური განვითარების დარღვევა;
- მოზრდილები: ჩიყვი და მისი გართულებები, იოდინდუცირებული თირეოტოქსიკოზი;
- ყველა ასაკი: ჩიყვი, ჰიპოთირეოზი, კოგნიტური ფუნქციის დარღვევა, რადიოაქტიური იოდის შთანთქმის ზრდა.
იოდის დეფიციტი ორსულობის და ადრეული ბავშვთა ასაკში წარმოადგენს თავის ტვინის დაზიანების მიზეზს, რომლის პრევენცია მსოფლიო მასშტაბით სავსებით შესაძლებელია. იოდდეფიციტით დაზიანებული რეგიონის მოსახლეობას შესაძლებელია ქონდეს 13,5 პუნქტით უფრო დაბალი გონებრივი განვითარების კოეფიციენტი (IQ), ვიდრე იოდდეფიციტისგან თავისუფალი რეგიონის მოსახლეობას. ამავე დროს, სხვა დაავადებისგან განსხვავებით, იოდდეფიციტური დაავადებები არის ძალზე ადვილი და იაფი პროფილაქტიკისათვის. მათი დაძლევისთვის და აღკვეთისათვის საჭიროა სულ მცირე ოდენობის იოდის სისტემატური დამატება მოსახლეობის მიერ მოხმარებულ მარილში.
დღეისათვის ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია, გაეროს ბავშვთა ფონდი და იოდდეფიციტური დაავადებების კონტროლის საერთაშორისო საბჭო რეკომენდაციას უწევენ იოდის ყოველდღიური მოხმარების შემდეგ ნორმებს:
- 90 მკგ სკოლამდელი ასაკის ბავშვებისათვის (0-59 თვის);
- 120 მკგ დაბალი სასკოლო ასაკის ბავშვებისათვის (6-12 წელი);
- 150 მკგ მოზრდილებისათვის (12 წელზე ზემოთ);
- 250 მკგ ორსული და მეძუძური ქალებისთვის
ელიმინაციის პროცესში არსებული დაავადებები
ელიმინაციის პროცესში არსებული დაავადებები
საერთაშორისო მოთხოვნებისა და თანამედროვე გამოწვევების რეალიზაციის მიზნით, შესაბამისი სტანდარტების მიხედვით წარმოებს საელიმინაციო დაავადებების მართვა.
დედიდან შვილზე აივ ინფექციისა და სიფილისის გადაცემის ელიმინაცია:
აივ ინფექციისა და სიფილისის დედიდან შვილზე გადაცემის ელიმინაციის (EMTCT)
ხელშეწყობისთვის სახელმწიფო პროგრამაში შეტანილ იქნა შესაბამისი ცვლილებები. ამჟამად სახელმწიფო მთლიანად აფინანსებს ორსულთა ტესტირებას აივ ინფექციაზე, სიფილისზე, B და C ჰეპატიტებზე. საქართველოში ელიმინაციის გეგმის მიზანია დედიდან შვილზე აივ ინფექციისა და სიფილისის გადაცემის ელიმინაციის მიღწევა 2020 წლისათვის, ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის კრიტერიუმების შესაბამისად.
წითელა, წითურა, თანდაყოლილი წითურა:
2004 და 2013 წლებში ქვეყანაში ადგილი ქონდა წითელას ორ დიდ ეპიაფეთქებას. 2008 წელს დაგეგმილი წითელა-წითურას საწინააღმდეგო მასიური იმუნიზაციის კამპანიის ფარგლებში მოხერხდა სამიზნე პოპულაციის მხოლოდ 50%-ის აცრა. წარუმატებელი მასიური იმუნიზაციის კამპანიის გამოცდილების გამო, 2013 წელს დაწყებული წითელას ეპიდაფეთქების კონტროლის მიზნით, ქვეყანამ გადაწყვიტა, აეცრა მხოლოდ ის პირები, რომლებსიც არ იყვნენ იმუნიზირებულნი წითელას წინააღმდეგ. ამჟამად, დამატებით 181 000-ზე მეტი პირია აცრილი წითელა-წითურა-ყბაყურას ვაქცინით, და აცრები ახლაც გრძელდება.
ელიმინაციის პროცესში მყოფი დაავადებები
ახალი კვლევა – მიღწევა თმის ცვენასთან ბრძოლაში
მეცნიერები წააწყდნენ მემკვიდრეობითი თმის ცვენის პოტენციურ ახალ მკურნალობას, რომელიც თმის ცვენის ყველაზე გავრცელებული მიზეზია როგორც მამაკაცებში, ასევე ქალებში.
ყველაფერი დაიწყო შაქრის შესწავლით, რომელიც ბუნებრივად გვხვდება ორგანიზმში და ხელს უწყობს დნმ-ის ფორმირებას. კვლევის პროცესში, მეცნიერებმა აღმოაჩინეს, თუ როგორ ამოჰყავდა შაქარს ბეწვი თაგვებში ადგილობრივი ხმარებისას. მათ შენიშნეს, რომ დაზიანებების ირგვლივ ბეწვი უფრო სწრაფად იზრდებოდა, ვიდრე თაგვებში, რომლებსაც მკურნალობა არ მიუღიათ, წერს Sciencealert.
მეცნიერთა გაკვირვებულმა ჯგუფმა გადაწყვიტა გაეგრძელებინა კვლევა. მათ შეიმუშავეს ბიოდეგრადირებადი, არატოქსიკური დეზოქსირიბოზის გელი. სამუშაოდ აიყვანეს მამრი თაგვები ტესტოსტერონით გამოწვეული თმის ცვენით და ამოიღეს თმა ზურგიდან. ყოველ დღე, მკვლევრები უსვამდნენ შაქრის გელის მცირე დოზას დაუცველ კანზე და ბეწვი „სტაბილურად” იზრდებოდა რამდენიმე კვირის განმავლობაში.
მკვლევრებმა ვერ გაიგეს, რატომ ასტიმულირებდა დეზოქსირიბოზის გელი თაგვებში გრძელი, სქელი თმის ზრდას, მაგრამ ჯგუფმა შეამჩნია სისხლძარღვების და კანის უჯრედების ზრდა დამუშავებულ ზონაში.
თუ დეოქსირიბოზის გელი ეფექტური იქნება ადამიანებში, ის შეიძლება გამოყენებულ იქნას ალოპეციის სამკურნალოდ ან თუნდაც თმის, წამწამების და წარბების ზრდის სტიმულირებისთვის ქიმიოთერაპიის შემდეგ.
„ჩვენი კვლევა ძალიან ადრეულ ეტაპზეა, მაგრამ შედეგები იმედის მომცემია და შემდგომ შესწავლას საჭიროებს“, – თქვა მეცნიერმა.
კვლევა გამოქვეყნდა Frontiers in Pharmacology-ში.














