შესავალი
ტყვიას აქვს ტოქსიკური ზემოქმედება სხეულის ყველა სისტემაზე და განსაკუთრებით, საზიანოა ბავშვებისა და ორსულებისთვის. ტყვიის შემცველი საღებავი არის ტყვიის ზემოქმედების წყარო, რომლის თავიდან აცილება შესაძლებელია.
“ტყვია საღებავებში” ან “ტყვიის შემცველი საღებავი” არის საღებავი, რომელსაც მწარმოებელმა შეგნებულად დაამატა ერთი ან მეტი ტყვიის ნაერთი, გარკვეული მახასიათებლის მისაღებად. ქვეყნებმა უნდა მიიღონ იურიდიულად სავალდებულო მარეგულირებელი ზომები საღებავებში ტყვიის დამატების აკრძალვის მიზნით. ეს ექსპოზიციის თავიდან აცილების ერთ-ერთი გზაა.
პოლიტიკის ამ დოკუმენტის მოკლე შინაარსი გადმოსცემს ძირითადად ინფორმაციას, რომელშიც ახსნილია ტყვიის შემცველი საღებავების ელიმინაციის ფონი და საფუძველი, და აღწერს თუ რა უნდა მოიმოქმედონ ქვეყნებმა1.
გაიზარდა ტყვიის შემცველი საღებავების ელიმინაციის საერთაშორისო ქმედებები
მთავრობები ერთობლივად მუშაობენ ეროვნულ და რეგიონალურ დონეზე, ტყვიის
ექსპოზიციისგან ადამიანის ჯანმრთელობის დასაცავად.
2009წელს ქიმიური ნივთიერებების მართვის საერთაშორისო კონფერენციის მეორე
სესიაზე საღებავებში ტყვია(ICCM2, ჟენევა,11–15მაისი,2009) დასახელდა,როგორც ქვეყნების მიერ ნებაყოფლობით ერთობლივი მოქმედების პოლიტიკის საკითხი, ქიმიური ნივთიერებათა საერთაშორისო მართვისადმი სტრატეგიული მიდგომის (SAICM) პოლიტიკის პროექტის ფარგლებში(1).
2011 წელს, გაერთიანებული ერების გარემოს დაცვითი პროგრამის (UNEP) და
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) ერთობლივი ხელმძღვანელობის ქვეშ,
მთავრობების მოთხოვნის საფუძველზე (ICCM2),შეიქმნა ტყვიის შემცველი საღებავების
ელიმინაციის გლობალური ალიანსი (ტყვიის საღებავების ალიანსი).
ალიანსის მთავარი მიზანია, თითოეულ ქვეყანაში იურიდიულად სავალდებულო კონტროლის დაწესებით, გლობალურად საღებავებში ტყვიის შემცველობის
ეტაპობრივი გაუქმების ხელშეწყობა.
2017 წელს, ჯანმრთელობის მსოფლიო ასამბლეამ დაამტკიცა, ქიმიური ნივთიერებათა
საერთაშორისო მართვისადმი სტრატეგიულ მიდგომაში ჯანმრთელობის დაცვის სექტორის ჩართვის წახალისების სამოქმედო გეგმა 2020 წლის მიზნის მისაღწევად(2)(decision WHA70(23)), რომელიც მოიცავს, საღებავებში ტყვიის გამოყენების ეტაპობრივი შემცირების ეროვნულ ქმედებას.
2017წელს, გაეროს გარემოსდაცვით ასამბლეაზე მიღებულ იქნა რეზოლუცია
UNEP/EA.3/Res.9,ტყვიის შემცველი საღებავების ექსპოზიციის აღმოფხვრის და ტყვია-მჟავას ელემენტების ეკოლოგიური მართვის ხელშეწყობის შესახებ.
ტყვიის შემცველი საღებავების ელიმინაცია ხელს უწყობს მდგრადი განვითარების მიზნების, განსაკუთრებით 3.9 და 12.4 მიზნების მიღწევას.
არსებობს იურიდიულად სავალდებულო კონტროლის ზომების საჭიროება გლობალური მიზნის მისაღწევად, ტყვიისშემცველი საღებავების ეტაპობრივი ამოღებისათვის ყველა
ქვეყანას უნდა ჰქონდეს იურიდიულად სავალდებულო კონტროლის ზომები, ტყვიისშემცველი საღებავის წარმოების, რეალიზაციის, დისტრიბუციისა და იმპორტის
შეასაჩერებლად.
ამგვარი ზომები, შესაძლოა, მოიცავდეს დებულებებს, რეგულაციებს და/ან სავალდებულო ტექნიკურ სტრანდარტებს, რომლებიც აწესებენ საღებავებში ტყვიის
სავალდებულო აღსასრულებელ ლიმიტს, ხოლო შეუსრულებლობისთვის ჯარიმებს(3). მოკლედ რომ ვთქვათ, აქ ისინი მოიხსენიებიან, როგორც “ტყვიისშემცველი საღებავის კანონები”.
„ტყვიისშემცველი საღებავის კანონის“ აღსრულების რამოდენიმე კარგი მიზეზი არსებობს:
o ტყვიისშემცველი საღებავების კანონი ექვემდებარება აღსრულებას, მაშინ როდესაც
ნებაყოფლობითი კონტროლის ზომები არ არსებობს;
o ტყვიისშემცველი საღებავების კანონიქმნის ცვლილებების ძლიერ სტიმულს,
რაც ხელს უწყობს:
– მწარმოებლების მიერ საღებავების რეფორმულირებას;
– საღებავების ინგრედიენტების მომწოდებლების მიერ უფრო მეტი და უკეთესი ინგრედიენტების წარმოებას, რომლებიც არ შეიცავს ტყვიას, და – საღებავების იმპორტიორებისა და დისტრიბუტორების მიერ ისეთი საღებავების გაყიდვას, რომლებიც პასუხობს კანონის მოთხოვნებს.
o ძლიერი კანონი ქმნის სამართლიან, კონკურენტულ ბაზარს, საღებავების ყველა
მწარმოებლის, იმპორტიორისა და ექსპორტიორისათვის;
o იქ, სადაც ტყვიის შემცველი საღებავების კანონები ჰარმონიზებულია ქვეყნებს შორის,
შეიძლება, გამოიწვიოს სავაჭრო ბარიერების შემცირება რეგიონალურ და გლობალურ
დონეებზე.
ტყვიის ექსპოზიციის მთელი რიგი წყაროების რეგულირება, რომლის მიზანია საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის დაცვა, უზრნველყოფს ბევრი ქვეყნის მოსახლეობის სისხლში ტყვიის შემცველობის შემცირებას. (4).
ტყვიის ექსპოზიცია იწვევს ჯანმრთელობასა და გარემოზე ზემოქმედების ფართოს პექტრს
ტყვიის ზემოქმედების თუნდაც დაბალი დონე, ტოქსიკურ გავლენას ახდენს სხეულის მრავალ სისტემაზე, მათ შორის ცენტრალურ ნერვულ სისტემაზე, გულ-სისხლძარღვთა, საჭმლის მომნელებელ, რეპროდუქციულ, ჰემატოლოგიურ, იმუნოლოგიურ სისტემებსა და თირკმელებზე (5).
დღემდე, არ არის დადგენილი ზემოქმედების დონე, რომელსაც არა აქვს დამაზიანებელი ეფექტი ბავშვების ან მოზრდილების ჯანმრთელობაზე (5-7).
მცირეწლოვანი ბავშვები განსაკუთრებით დაუცველნი არიან ტყვიის ზემოქმედებისგან,
ექსპოზიციის მცირე დონემაც კი შეიძლება, გამოიწვიოს ინტელექტის კოეფიციენტის
შემცირება(IQ), ყურადღების დაქვეითება, ანტისოციალური ქცევის ჩამოყალიბება და დაბალი აკადემიური მოსწრება (5-7). აღნიშნული ზემოქმედება შესაძლოა გაგრძელდეს მთელი ცხოვრების განმავლობაში, თავისი პერსონალური და საზოგადოებრივი შედეგებით (8,9). არ არსებობს თერაპიული ზომები, რომელიც შექცევადს გახდის
ტყვიის ზემოქმედებით განვითარებულ ნეიროკოგნიტური ანქცევითი დარღვევების
განვითარებას (10,11).
ორსული ქალები ასევე დაუცველნი არიან ტყვიის ზემოქმედებისაგან, რაც ასოცირდება: ნაყოფის ზრდის შეფერხებასთან, წონის დაქვეითებასთან, ნაადრევ მშობიარობასთან და თვითნებურ აბორტთან
(5,7,12). მოზრდილებში ტყვიის ზემოქმედება ასოცირდება გულსისხლძარღვთა დაავადებების მომატებულ რისკთან, მათ შორის არტერიულ ჰიპერტენზიასა და კორონარულ დაავადებებთან (5,13,14).
ჯანმრთელობაზე ასეთი გავლენის შედეგად, ტყვიის ზემოქმედების შედეგად განვითარებული ავადობის ტვირთი მაღალია: ჯანმრთელობის გაზომვებისა და
შეფასების ინსტიტუტის (IHME) მიერ წარმოებული გათვლებით, 2017 წელს ტყვიის ექსპოზიციამ 1.06 მილიონი სიკვდილის შემთხვევა და 24.4 მილიონი ჯანმრთელი ცხოვრების წლის დაკარგვა გამოიწვია (შრომისუუნარობით განვლილი სიცოცხლის წლებიDALYs) მთელ მსოფლიოში (15).
გარდა ამისა, ტყვია არის დადასტურებული ეკოტოქსიკანტი, რომელიც საფრთხეს უქმნის,
როგორც წყლის, ისე ხმელეთის ეკოსისტემას (16).
დოკ 1.2 ვებზე პოლიტიკის დოკუმენტი 2021
ტყვიით მოწამვლა იწვევს ფსიქიკური/გონებრივი განვითარების შეფერხებას, კრუნჩხვით გულყრებს, სიბრმავეს, განსაკუთრებულ შემთხვევებში სიკვდილსაც კი.
ტყვიით ინტოქსიკაციის შემთხვევა, შესაძლებელია, რთული გამოსავლენი იყოს, რადგან ის სპეციფიკური ნიშნებით არ ხასიათდება. ტყვიით ინტოქსიკაციის დროს ადგილი აქვს შემდეგ ქცევით სიმპტომებს:
კლინიკური სიმპტომები:
ტყვიით მოწამვლა განსაკუთრებით სახიფათოა ექვს წლამდე ასაკის ბავშვებისათვის, რომელთა ცენტრალური ნერვული სისტემა ჯერ კიდევ ჩამოყალიბების პროცესშია.
როგორ დავიცვათ ბავშვები ტყვიით მოწამვლისაგან?
არ არსებობს ტყვიის უსაფრთხო დოზა.
დედის ორგანიზმში ტყვიის მომატებული შემცველობა გავლენას ახდენს ნაყოფის განვითარებაზე.
სისხლში ტყვიის დონე საგრძნობლად კლებულობს იმ შემთხვევაში, თუ ადამიანი წყვეტს ტყვიის შემცველ ნივთიერებასთან კონტაქტს.
ბავშვის ტყვიით მოწამვლის ყველაზე ხშირი მიზეზია საყოფაცხოვრებო მიზნით გამოყენებული საღებავი.
ლოს-ანჯელესის კალიფორნიის უნივერსიტეტის მეცნიერებმა გამოიგონეს პირველი პრეპარატი, რომელსაც შეუძლია უზრუნველყოს ინსულტის მქონე პაციენტების ყოვლისმომცველი რეაბილიტაცია რთული, გრძელვადიანი ფიზიოთერაპიის საჭიროების გარეშე და მას „გარღვევა” უწოდეს. ამის შესახებ უცხოური გამოცემა წერს.
კვლევებმა აჩვენა, რომ ერთ-ერთმა წამალმა, DDL-920-მა გამოიწვია კონტროლის სრული აღდგენა, რასაც, როგორც წესი, ბევრი ინსულტის მქონე პაციენტი ვერ აღწევს.
გამოცემა წერს, რომ ეს მართლაც მნიშვნელოვანი სამედიცინო მიღწევა გახდა, რადგან აქამდე არ არსებობდა წამლები, რომლებიც ეფექტური იყო რეაბილიტაციის დროს.
როგორც მეცნიერები ამბობენ, ინსულტის დროს გამოჯანმრთელება განსხვავდება მედიცინის სხვა სფეროებისგან, სადაც მედიკამენტები ხელმისაწვდომია დაავადების სამკურნალოდ, როგორიცაა კარდიოლოგია, ინფექციური დაავადებები ან კიბო.
მას შემდეგ, რაც პრეპარატი თაგვებზე გამოსცადეს, წამალმა აღადგინა გამა რხევები და, თავის მხრივ, ნეირონული კავშირი, რაც რეალურად ხელს უწყობს ტვინის შეხორცებას მძიმე ფიზიკური რეაბილიტაციის გარეშე.
სტატიაში ნათქვამია, რომ წამალმა ჯერ კიდევ უნდა გაიაროს მრავალი ტესტირება ადამიანებზე მისი უსაფრთხოებისა და ეფექტურობის შესამოწმებლად, მაგრამ ეს უკვე არის გარღვევა ინსულტის მკურნალობაში, რომელსაც შეუძლია მილიონობით პაციენტის სასარგებლოდ მოქმედება.
„გაციება და ალერგია ერთმანეთისგან მარტივად განირჩევა. სეზონური ალერგიისთვის, ისევე როგორც ზედა სასუნთქი გზების რესპირაციული დაავადებისთვის, დამახასიათებელია ცხვირთან და თვალთან დაკავშირებული სიმპტომები. სეზონური ალერგიის სიმპტომები დიდხანს გრძელდება, იმიტომ, რომ არცერთი მცენარე არ ყვავილობს ერთი კვირა. გაციებასთან არ გვაქვს საქმე, როდესაც ეს 10 დღეზე მეტხანს გრძელდება. ინფექციის დროს გამონადენი, რომელიც თავიდან გამჭვირვალეა, გაყვითლდება და შესქელდება. ალერგიის დროს ეს იშვიათად მოხდება. ასევე მნიშვნელოვანია ტემპერატურული რეაქცია. ალერგია და სიცხე ერთმანეთთან არ მეგობრობენ. თვალთან დაკავშირებული სიმპტომატიკა განსაკუთრებით სეზონურ ალერგიას ახასიათებს. თუ მცენარეული მარცვალი ჰაერშია, ის თვალის ლორწოვანზეც ეწეპება. ადამიანებს ქვიშის შეგრძნება აქვთ თვალში. ამ დროს რაც უფრო იქავებს ადამიანი თვალს, ამწვავებს პრობლემას საკუთარი ხელით. დროული ჩარევა მნიშვნელოვანია, იმიტომ, რომ მერე მეორადი ინფიცირება ხდება.
„ჩვენ სალაღობო ტერმინსაც კი ვიყენებთ ხოლმე. ალერგიული რინიტის მქონე ადამიანებს ორ ნაწილად ვყოფთ: გაჭედილები და მომხოცველები. მომხოცველები არიან ის ადამიანები, რომლებსაც აქვთ მცენარის მიმართ გამოწვეული ალერგია. გაჭედილები არიან ის ადამიანები, რომლებსაც აქვთ მთელი წელი ალერგია, ოთახის მტვერზე, ძაღლზე, კატაზე. ასე გამოიცნობა ხოლმე უხშირესად. თუმცა შესაძლებელია, სეზონური ალერგიის დროს იყოს ძლიერი გამონადენიც და გაჭედილობაც. ყველაზე რთული კატეგორიის არიან ადამიანები პოლისენსიბილიზაციით. ისინი ბევრ რამეზე სენსიტიურები და მგრძნობიარეები არიან. მათ შეიძლება მთელი წელიც ჰქონდეთ ალერგია და პარალელურად სეზონურადაც,“-აღნიშნა ბიძინა კულუმბეგოვმა.
„ბიუჯეტში გათვალისწინებული გვაქვს სოციალური დახმარებებისა და ჯანდაცვის მიმართულებები, რისთვისაც საკმაოდ დიდი თანხებია გამოყოფილი. წლების განმავლობაში სოციალურად დაუცველ მოქალაქეებს 100%-ით უფინანსდებოდათ მედიკამენტები. გასულ წელს მივიღეთ გადაწყვეტილება და ყველა იმ ადამიანს, ვინც ამ მიმართულებით საჭიროებს მხარდაჭერასა და დახმარებას, ყველას აღმოვუჩენთ თანადგომას და 100%-ით დაფინანსდება მედიკამენტები. არ აქვს მნიშვნელობა პირი სოციალურად დაუცველია თუ არა“, – განაცხადა თბილისის მერმა.
მისი თქმით, პროგრამა HER-2 დადებითი ადგილობრივად გავრცელებული და მეტასტაზური ფორმის ძუძუს კიბოს დიაგნოზის მქონე მოქალაქეების სიცოცხლის გახანგრძლივება/განკურნებას ემსახურება და შესაბამისად, ძვირადღირებული მედიკამენტები ფინანსდება. თბილისის მერია 18, რიგ შემთხვევაში კი, გაცილებით მეტ ინფუზიას აფინანსებს.
„2024 წლიდან ძვირადღირებული სამკურნალო მედიკამენტები სოციალურად დაუცველთა ბაზაში მყოფი მოქალაქეების მსგავსად, პროგრამის ყველა მოსარგებლეს სრულად, 100%-ით უფინანსდება. ერთი პაციენტის მკურნალობის სრული კურსის ჩასატარებლად, მინიმუმ 24 750 და მაქსიმუმ 70 110 ლარი გამოიყოფა. პროგრამით გათვალისწინებული მომსახურების მისაღებად, საქართველოს მოქალაქეს ბოლო ორი წლის განმავლობაში უწყვეტად და ამავდროულად, პროგრამაში ჩართვის დროისთვის, თბილისის მუნიციპალიტეტში უნდა ჰქონდეს რეგისტრაცია“, – განაცხადა დედაქალაქის მერმა.
მან ასევე აღნიშნა, რომ მოქალაქემ პროგრამაში ჩასართავად, განცხადებით და შესაბამისი საბუთებით დედაქალაქის მერიას უნდა მიმართოს, რომელთა საფუძველზე, მედიკამენტის აფთიაქიდან გასატანად, საგარანტიო წერილი გაიცემა.
„გვაქვს ბევრი პროგრამა, ბევრი მიმართულება და, რა თქმა უნდა, ჩვენი მხრიდან ყოველთვის იქნება მხარდაჭერა. უნდა აღნიშნოს, რომ იგივე დამოკიდებულებაა ჯანდაცვის მიმართულებითაც. უამრავი ადამიანი მოგვმართავს სხვადასხვა ოპერაციის დაფინანსების თხოვნით. აქაც მაქსიმალურად ყველას ხელს ვუწყობთ და ჩვენი მხრიდან გამოიყოფა კონკრეტული თანხები, რათა დავაკმაყოფილოთ მოქალაქეთა მომართვიანობა“, – განაცხადა კახა კალაძემ.
© SheniEkimi.ge
