ნაყოფის ალკოჰოლური სპექტრის აშლილობის პრევენცია შესაძლებელია.
World Health Organization Georgia · ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია საქართველოში
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე,
იცით თუ არა, რომ ბავშვის პირის ღრუში არსებული ბაქტერიები შესაძლოა დაკავშირებული იყოს აუტიზმთან?
ჰონკონგის უნივერსიტეტის მეცნიერებმა ჩაატარეს მასშტაბური კვლევა და აღმოაჩინეს, რომ აუტიზმის სპექტრის მქონე ბავშვებს განსხვავებული მიკრობიომი (ბაქტერიების შემადგენლობა) აქვთ პირის ღრუში, შედარებით იმ ბავშვებთან, რომლებსაც ეს მდგომარეობა არ აქვთ.
რა გამოიკვეთა კვლევით?
რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი ჩვენთვის – მშობლებისთვის, ექიმებისთვის და საზოგადოებისთვის?
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის რეკომენდაციები:
დასკვნა:
მეცნიერება გვაძლევს ახალ შესაძლებლობებს – ახლა უკვე პირის ღრუს მიკრობიომიც კი შეიძლება გახდეს საკვანძო ფაქტორი ბავშვის ნეიროგანვითარების შეფასებისთვის.
აუტიზმის დროული აღმოჩენა და მორგებული ზრუნვა ბავშვს აძლევს უკეთესი ცხოვრების შანსს!
წყარო:
University of Hong Kong –
Oral Microbiome Differences May Aid Early Autism Diagnosis
https://neurosciencenews.com/autism-oral-microbiome-28569/
გაიგეთ მეტი:
შენი ექიმი – ჯანსაღი ინფორმაციის სანდო წყარო:
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე,
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი; მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის ექსპერტი; Relief International-ის მმართველი საბჭოს დირექტორი; გაეროს გენერალური მდივნის ყოფილი მრჩეველი; 25 წელზე მეტი გამოცდილებით – როგორც საქართველოში, ასევე მსოფლიოს მასშტაბით.
#გიორგიფხაკაძე #drpkhakadze #აქხარისხია #აუტიზმი #მიკრობიომი #ბავშვებისჯანმრთელობა #sheniekimi
ბოლო წლებში „გაახალგაზრდავების“ ბაზარი სწრაფად გაფართოვდა და მასთან ერთად გაიზარდა ისეთი პროდუქტების პოპულარობა, რომლებიც ორგანიზმში ენერგიის, ტვინის „გამჭრიახობის“ და „უჯრედული რეპარაციის“ გაძლიერებას ჰპირდებიან. ამ ტალღის ერთ-ერთი ყველაზე თვალსაჩინო მიმართულებაა NAD+-თან დაკავშირებული დანამატები და „ინფუზიები“. საკითხი მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ ინდივიდუალური ჯანმრთელობისთვის, არამედ საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვისაც: როდესაც მოსახლეობა ფართოდ იყენებს არასაკმარისად დამტკიცებულ პროდუქტებს, იზრდება გვერდითი მოვლენების, ფინანსური ზიანის, არასწორი თვითმკურნალობისა და დეზინფორმაციის რისკი, ხოლო ჯანდაცვის სისტემაზე დატვირთვა — მათ შორის ლაბორატორიული კვლევების, კონსულტაციების და არასასურველი რეაქციების მართვის ხარჯით.
დღეს მთავარი კითხვა ასეთია: რას ვიცით სინამდვილეში NAD+-ის შესახებ, რას გვიჩვენებს ადამიანებზე ჩატარებული კვლევები, რა არის რეალური სარგებელი და რა — მარკეტინგული დაპირება.
NAD+ (ნიკოტინამიდადენინდინუკლეოტიდი) არის უჯრედში არსებული თანაფაქტორი, რომელიც მონაწილეობს ენერგიის წარმოქმნაში, მეტაბოლიზმში და დნმ-ის რეპარაციის პროცესებში. ასაკთან ერთად NAD+-ის დონე და მასთან დაკავშირებული ბიოქიმიური გზების აქტივობა შესაძლოა იცვლებოდეს, რის საფუძველზეც პოპულარული გახდა იდეა — „თუ NAD+ იკლებს, დავამატოთ და დაბერება შენელდება“.
ამ არგუმენტს ბაზარზე რამდენიმე მიმართულება მოჰყვა:
ქართველი მკითხველისთვის თემა განსაკუთრებით აქტუალურია ორი მიზეზით: (1) ონლაინ გაყიდვებისა და სოციალური ქსელების გავლენით მსგავსი პროდუქტები მარტივად აღწევს ბაზარზე; (2) „ბუნებრივის“ ავტომატურად „უსაფრთხოდ“ აღქმა ზრდის უკონტროლო გამოყენების ალბათობას, განსაკუთრებით ახალგაზრდებსა და ქრონიკული დაავადებების მქონე პირებში. ასეთ პირობებში კრიტიკული მნიშვნელობა აქვს სანდო წყაროებზე დაყრდნობას — მათ შორის https://www.sheniekimi.ge და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის თემებზე ორიენტირებულ პლატფორმებს, როგორიცაა https://www.publichealth.ge.
NAD+-ის როლი ორგანიზმში რეალურია და კარგად აღწერილი: ის მონაწილეობს ჟანგვა-აღდგენით რეაქციებში, ენერგიის ცვლაში, ასევე უკავშირდება გარკვეულ ფერმენტულ სისტემებს, რომლებიც უჯრედის სტრეს-პასუხსა და რეპარაციას არეგულირებს [1,3]. თუმცა, აქედან ავტომატურად არ გამომდინარეობს, რომ დამატებითი მიღება (ან წინამორბედების მიღება) ადამიანს „გაახალგაზრდავებს“.
ადამიანებზე არსებული მტკიცებულებები ძირითადად ორი ტიპის შედეგებს გვაძლევს:
უსაფრთხოების კუთხით, ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საკითხია დოზა და მიღების ხანგრძლივობა. მაგალითად, მაღალი დოზის ნიკოტინამიდ რიბოზიდის უსაფრთხოებაზე ჩატარებულმა რანდომიზებულმა კვლევამ მძიმე გვერდითი მოვლენები არ აჩვენა და დაფიქსირებული რეაქციების დიდი ნაწილი მსუბუქი იყო [3]. თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ ყველა პროდუქტი ერთნაირია: რეალური ბაზარი მოიცავს განსხვავებულ შემადგენლობებს, განსხვავებულ ბიოშეღწევადობასა და ხარისხის კონტროლის განსხვავებულ დონეს.
დამატებითი სიფრთხილეა საჭირო იმ ადამიანებისთვის, ვისაც აქვს:
კლინიკური პრაქტიკის თვალსაზრისით ყველაზე სწორი მიდგომაა: NAD+-თან დაკავშირებული დანამატები განვიხილოთ როგორც ექსპერიმენტული/დამხმარე კატეგორიის პროდუქტი, არა როგორც დადასტურებული „ანტიდაბერების“ თერაპია [1,4].
საზოგადოებრივ დისკუსიაში ხშირად გვხვდება ორი ტიპის ციფრი: (1) ბაზრის მოცულობა; (2) მოხმარების გავრცელება. ბაზრის შეფასებები სხვადასხვა კვლევით კომპანიებში ერთმანეთისგან მნიშვნელოვნად განსხვავდება, რაც მიუთითებს, რომ ეს ციფრები ხშირად „შეფასებაა“ და არა სრულად დადასტურებული სტატისტიკა [11,12]. ამიტომ საზოგადოებრივი ჯანდაცვის კომუნიკაციაში სწორია აქცენტი გაკეთდეს არა სენსაციურ რიცხვებზე, არამედ იმაზე, რომ მოთხოვნა იზრდება და შესაბამისად იზრდება რისკიც — განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც მომხმარებლები გადაწყვეტილებას იღებენ სოციალური ქსელების გავლენით [1].
რაც შეეხება მტკიცებულებების ხარისხს: ჯანმრთელობისთვის მნიშვნელოვანი დასკვნები ჩვეულებრივ ეფუძნება დიდ, კარგად დაგეგმილ კლინიკურ კვლევებს. NAD+-ის წინამორბედებზე ადამიანებში ჩატარებული კვლევები არსებობს, მაგრამ ისინი ხშირად:
ამიტომ, როდესაც რეკლამა ამბობს „კლინიკურად დამტკიცებულია“, მკითხველმა უნდა იკითხოს: „რისი დამტკიცებაა? ბიომარკერის ცვლილება თუ რეალური ჯანმრთელობის შედეგი? რამდენ ხანს? რამდენ ადამიანში?“
საერთაშორისო პრაქტიკაში NAD+-თან დაკავშირებული პროდუქტები ძირითადად განიხილება როგორც დანამატების ბაზრის ნაწილი, სადაც რეგულაცია განსხვავდება მედიკამენტებისგან. მაგალითად, აშშ-ში დანამატები რეგულირდება სხვა ჩარჩოთი, ვიდრე მედიკამენტები, და წინასწარი „ეფექტიანობის“ მტკიცებულება ჩვეულებრივ იმავე დონეზე არ მოითხოვება, როგორც წამლებისთვის [5]. ეს ნიშნავს, რომ ბაზარზე შეიძლება არსებობდეს პროდუქტები, რომლებიც ფართოდ იყიდება, მაგრამ მათი დაპირებები მეცნიერებით სრულად არ არის გამყარებული.
დამატებითი მაგალითია ნიკოტინამიდ მონონუკლეოტიდთან დაკავშირებული დებატები — სხვადასხვა წლებში აშშ-ის მარეგულირებელ სივრცეში განხილვები მიმდინარეობდა მისი სტატუსის შესახებ, რაც ხაზს უსვამს, რომ ეს სფერო დინამიკურია და მომხმარებელმა მუდმივად უნდა გადაამოწმოს სანდო ინსტიტუციური ინფორმაცია [2,13]. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის თვალსაზრისით ეს არის მნიშვნელოვანი სიგნალი: „ტენდენცია“ შეიძლება სწრაფად შეიცვალოს, მაგრამ უსაფრთხოების კულტურა უნდა იყოს სტაბილური.
ამავე დროს, სამეცნიერო ჟურნალებში ქვეყნდება ახალი კვლევები NAD+-ის წინამორბედების შესახებ (მაგალითად კოგნიციასა და სხვა ბიოლოგიურ მარკერებზე), თუმცა ეს ჯერ არ უდრის მკაფიო კლინიკურ რეკომენდაციას ფართო მოსახლეობისთვის [4].
საქართველოში დანამატების რეგულირება და ბაზრის ზედამხედველობა დაკავშირებულია სურსათის უსაფრთხოების ჩარჩოებთან. სურსათის ეროვნული სააგენტო ავრცელებს ინფორმაციას სურსათის (სასურსათო) დანამატებზე და მოთხოვნებზე, რომლებიც ბაზარზე განთავსებულ პროდუქტებს უნდა აკმაყოფილებდეს [6]. ასევე მოქმედებს ტექნიკური რეგლამენტი „სურსათის (სასურსათო) დანამატების შესახებ“, რომლის ძალაში შესვლა განსაზღვრულია დადგენილებით [7]. ეს ჩარჩოები მნიშვნელოვანია, მაგრამ NAD+-თან დაკავშირებული პროდუქციის ნაწილი ხშირად შემოდის როგორც „ბიოლოგიურად აქტიური დანამატი“ ან ონლაინ არხებით, რაც ზედამხედველობას ართულებს.
პრაქტიკული რეკომენდაცია საქართველოსთვის არის სამი მიმართულება:
მითი 1: „თუ NAD+ იკლებს ასაკთან ერთად, დამატება აუცილებლად გაახალგაზრდავებს.“
რეალობა: ასაკთან დაკავშირებული ბიომარკერის ცვლილება არ ნიშნავს, რომ მისი ხელოვნურად გაზრდა ავტომატურად აუმჯობესებს ჯანმრთელობას ან ახანგრძლივებს სიცოცხლეს. ადამიანებში ეფექტიანობის მტკიცებულებები ჯერ შეზღუდულია და ხშირად არაერთგვაროვანი [1,4].
მითი 2: „რადგან ეს ვიტამინთან ახლო ნივთიერებაა, უსაფრთხოა ყველასთვის.“
რეალობა: უსაფრთხოება დამოკიდებულია დოზაზე, პროდუქტის ხარისხზე, თანმხლებ დაავადებებზე და სხვა წამლებთან/დანამატებთან კომბინაციაზე. კვლევებში გვერდითი მოვლენები ხშირად მსუბუქია, მაგრამ ეს არ აუქმებს ინდივიდუალურ რისკებს და ბაზარზე ხარისხის განსხვავებებს [3,5].
მითი 3: „ინფუზია უფრო ძლიერია, ამიტომ უკეთესია.“
რეალობა: „ძლიერობა“ არ უდრის „უკეთესობას“. ინექციური/ინფუზიური სერვისები ზრდის ინფექციის, არასწორი დოზირების და არაპროფესიული ჩარევის რისკს, განსაკუთრებით თუ პროცედურა არ მიმდინარეობს მკაცრი სამედიცინო სტანდარტებით [1]. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პრიორიტეტია უსაფრთხოების მინიმალური სტანდარტების დაცვა.
კითხვა: NAD+ არის წამალი?
პასუხი: NAD+ ორგანიზმში ბუნებრივად არსებული მოლეკულაა. ბაზარზე არსებული NAD+-თან დაკავშირებული პროდუქციის დიდი ნაწილი იყიდება როგორც დანამატი და არა როგორც მედიკამენტი; შესაბამისად, მასზე მოქმედებს განსხვავებული რეგულაციური ჩარჩო [5].
კითხვა: არსებობს თუ არა მტკიცებულება, რომ NAD+ დანამატი აფერხებს დაბერებას ადამიანებში?
პასუხი: ამ ეტაპზე ძლიერი, ერთმნიშვნელოვანი კლინიკური მტკიცებულება ფართო მოსახლეობაში არ არსებობს. კვლევები ხშირად აჩვენებს ბიომარკერების ცვლილებას, ხოლო გრძელვადიანი კლინიკური შედეგები ჯერ დასაზუსტებელია [1,4].
კითხვა: რა გვერდითი მოვლენები შეიძლება ჰქონდეს?
პასუხი: კვლევებში აღწერილია ძირითადად მსუბუქი მოვლენები, თუმცა რეალურ ცხოვრებაში მნიშვნელოვანია პროდუქტის ხარისხი და ინდივიდუალური მდგომარეობა. თუ გაქვთ ქრონიკული დაავადება, ორსულობა/ლაქტაცია, ან იღებთ სხვა პრეპარატებს, თვითნებური მიღება არ არის რეკომენდებული [3,5].
კითხვა: როგორ შევარჩიო უსაფრთხო პროდუქტი, თუ მაინც ვაპირებ მიღებას?
პასუხი: შეამოწმეთ მწარმოებლის გამჭვირვალობა, ხარისხის დოკუმენტაცია, ლაბორატორიული ტესტირების ინფორმაცია და სერტიფიკაციის ნიშნები. პრაქტიკულად სასარგებლოა ხარისხის თემაზე ორიენტირებული რესურსების გამოყენებაც, მაგალითად https://www.certificate.ge. ყველაზე მნიშვნელოვანი კი ექიმთან კონსულტაციაა.
კითხვა: არის თუ არა ცხოვრების წესით NAD+-ის მხარდაჭერა შესაძლებელი?
პასუხი: ცხოვრების წესის ფაქტორები (ფიზიკური აქტივობა, ძილი, კვება) მეტაბოლურ ჯანმრთელობაზე პირდაპირ მოქმედებს და ზოგადად უფრო მაღალი მტკიცებულების მქონე გზაა „ჯანმრთელი დაბერების“ მხარდასაჭერად, ვიდრე მოდური დანამატები [1].
NAD+-თან დაკავშირებული დანამატები წარმოადგენს კლასიკურ მაგალითს, თუ როგორ შეიძლება მეცნიერული კონცეფცია სწრაფად გადაიქცეს მასობრივ ტრენდად. NAD+-ის ბიოლოგიური მნიშვნელობა რეალურია, მაგრამ „ანტიდაბერების“ დაპირებები ადამიანებში ჯერ არ არის საკმარისად გამყარებული მაღალი ხარისხის კლინიკური მტკიცებულებებით [1,4]. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პასუხისმგებლობაა, რომ მოსახლეობამ მიიღოს გადაწყვეტილება ინფორმირებულად — არა რეკლამის, არამედ სანდო ინსტიტუციური წყაროებისა და ექიმის კონსულტაციის საფუძველზე.
პრაქტიკული რეკომენდაციები:
ბავშვობაში მიღებული სტრესი არასდროს ქრება. ის ტოვებს კვალს… სპერმაში. ახალი კვლევა ცხადყოფს:
მამაკაცები, რომლებიც ბავშვობაში განიცდიდნენ სტრესს, შენარჩუნებულ ეპიგენეტიკურ ნიშნებს ატარებენ. ეს ნიშნები:
• ცვლიან გენების ექსპრესიას, • დაკავშირებულია ტვინის განვითარებასთან,
• და შეიძლება გავლენა იქონიოს მომავალ თაობებზე – შვილებზე, რომლებიც ჯერ კიდევ არ დაბადებულან.
შეიძლება მამის ტანჯვამ შეცვალოს შვილის მომავალი?
დიახ. კვლევები ცხადად აჩვენებს ამას – და ეს მხოლოდ დასაწყისია.
მკაცრი დასკვნა: წარსული არ არის წარსული. ის გაგრძელებაა – თაობიდან თაობაზე.
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის კომენტარი:
„ეს კვლევა კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ ფსიქო-სოციალური ჯანმრთელობა ისეთივე მნიშვნელოვანი ფაქტორია, როგორც ფიზიკური. მამების დაცვა სტრესისგან და ტრავმისგან, ნიშნავს შვილების ჯანმრთელ მომავალს.
“წყარო: Healthline – “Your Father’s Trauma Could Change Your Life, Suggests Groundbreaking Sperm Study” (https://www.healthline.com/health-news/your-fathers-trauma-could-change-your-life-suggests-groundbreaking-sperm-study) გავზიაროთ ეს ინფორმაცია — ეს არ არის მხოლოდ მეცნიერება, ესაა ჩვენი შვილების დაცვა. #გიორგიფხაკაძე #მამებისჯანმრთელობა #ეპიგენეტიკა #ბავშვობა #ტრავმა #მომავალი #აქხარისხია #sheniekimi #drpkhakadze
🔬 2024 წელს წითელას ვირუსის გავრცელება საგანგაშო მასშტაბს აღწევს — როგორც გლობალურად, ასევე ევროპის რეგიონში. იაშვილის სახელობის ბავშვთა ცენტრალური საავადმყოფოს სამედიცინო დირექტორისა და თსსუ-ის პროფესორის, ივანე ჩხაიძის განცხადებით, ეს ტენდენცია განსაკუთრებულ ყურადღებას მოითხოვს არა მხოლოდ ჯანდაცვის სისტემების, არამედ მთელი საზოგადოების მხრიდან.
📊 ისტორიული ანტირეკორდი – ბოლო 25 წლის განმავლობაში ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი
ჩხაიძემ „მედიაცენტრ მთავარში“ გამართულ პრესკონფერენციაზე აღნიშნა, რომ ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) ევროპის რეგიონში წითელას 127,000 შემთხვევა დაფიქსირდა — ეს არის ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი 1997 წლის შემდეგ. ასეთი მასშტაბის გავრცელება ბოლო 25 წელში პირველად აღინიშნება.
📍 ყველაზე მძიმე ვითარება რუმინეთში
მიუხედავად იმისა, რომ ევროპაში საერთო ჯამში 32 ათასი შემთხვევა გამოვლინდა, რუმინეთი განსაკუთრებულად მძიმე მდგომარეობაშია — სწორედ ამ ქვეყანაზე მოდის დაახლოებით 27,000 შემთხვევა. გარდა ამისა, ევროპის კონტინენტზე 18 ადამიანის გარდაცვალება უკავშირდება წითელას გართულებებს.
მისი თქმით, ანალოგიური მდგომარეობაა აშშ-ში. 2024 წელს 285 შემთხვევა იყო, ახლა 4 თვეში არის 712. 2 შემთხვევა უკვე დაფიქსირებულია გარდაცვალების, რომელიც ამ ქვეყანაში ათწლეულებია არ ყოფილა.
როგორც ივანე ჩხაიძემ აღნიშნა, საქართველოშიც მატების დინამიკაა, მაგრამ არა ისეთი მკვეთრი, როგორც სხვა ქვეყნებში.
„ჩვენთან 2022 წელს წითელას 12 შემთხვევა იყო დაფიქსირებული. 2023 წელს 26 და 2024 წელს 337. 2025 წლის პირველი ოთხი თვის განმავლობაში 142 შემთხვევაა წითელასი ქვეყანაში. საქართველოს რეგიონებში ყველაზე მაღალი მატება სამცხე-ჯავახეთის რეგიონსა და თბილისში ფიქსირედება. გარდაცვალების ერთადერთი შემთხვევა 2022 წელს დაფიქსირდა და ისიც სამცხე-ჯავახეთში”, – განაცხადა ივანე ჩხაიძემ „მედიაცენტრ მთავართან”.
მისი თქმით, საქართველოს ორ რეგიონში, კახეთსა და რაჭა-ლეჩხუმში ბოლო სამი წელია არ დაფიქსირებულა წითელას შემთხვევები.
© SheniEkimi.ge
