ჩინელი მეცნიერების რევოლუციური კონტაქტური ლინზები: ინფრაწითელი ხედვის ახალი ერა
ახალი ტექნოლოგია თვალის კონტაქტურ ლინზებში — ჩინელმა მეცნიერებმა შეიმუშავეს ინოვაციური ლინზები, რომლებიც ადამიანებს საშუალებას აძლევს დაინახონ ინფრაწითელი სინათლე,რომელსაც ჩვეულებრივი თვალი ვერ აღიქვამს. უფრო დამაინტრიგებელი ის არის, რომ ამ ლინზებს დახუჭულ თვალშიც კი აქვთ ეფექტური მოქმედება, ხოლო მათი გაუმჯობესებული ვარიანტები შესაძლოა ფერების სიბრმავის კორექციაშიც დაეხმაროს მომხმარებლებს.
როგორ მუშაობს ტექნოლოგია?
ადამიანის მხედველობა ჩვეულებრივ 400-დან 700 ნანომეტრამდე ტალღის სიგრძეს აღიქვამს — ანუ ხილული სპექტრი. თუმცა, მეცნიერებმა განავითარეს ნანონაწილაკებით გაჯერებული კონტაქტური ლინზები, რომლებიც 800-დან 1600 ნანომეტრამდე ტალღების გარდაქმნას ახდენს ხილულ სინათლედ — ანუ ინფრაწითელი სპექტრის დანახვა რეალურობად იქცა.
ლინზები არ ზღუდავს ჩვეულებრივ ხედვას, არამედ დამატებით აჩვენებს ინფრაწითელ სიგნალებს. ტესტებისას, მონაწილეებმა აღიარეს, რომ მათ შეძლეს ინფრაწითელი LED-ების ციმციმის დეტალურად დანახვა და მისი წყაროს მიმართულების განსაზღვრაც.
დახუჭული თვალებით უკეთესი აღქმა?
ერთ-ერთი ყველაზე გასაოცარი შედეგი ის იყო, რომ ლინზა დახუჭულ თვალებზე უკეთ მუშაობდა. მიზეზი ის არის, რომ ინფრაწითელი ტალღები თვალის ქუთუთოში ღრმად აღწევს, მაშინ როცა ხილული სინათლე ასეთ ეფექტს ვერ აღწევს. ეს ნიშნავს, რომ თვალი იღებს ინფრაწითელ ინფორმაციას, მაშინაც კი, როცა დახუჭულია.
ფერის აღქმის ცვლილება — მაგრამ არა ახალი ფერები
მიუხედავად ტექნოლოგიური პროგრესისა, ლინზა ახალ ფერს არ ქმნის — უბრალოდ, ინფრაწითელ ტალღებს გარდაქმნის უკვე ცნობილ ფერებად. შესაბამისად, ეს გამოსახულება ხდება ჩვენი აღქმისთვის გასაგები. ასეთი შესაძლებლობა მნიშვნელოვან უპირატესობას იძლევა უსაფრთხოების, სამხედრო, და დაშიფვრის სფეროებში.
პერსპექტივა ფერების სიბრმავის სამკურნალოდ
ლინზების ერთ-ერთი ვერსია უკვე მუშაობს ფერების სიბრმავის მქონე ადამიანებისთვის, რაც მომავალში ამ ტექნოლოგიის მკურნალობის მიმართულებით გამოყენებასაც გულისხმობს.
ხარისხის შეზღუდვა და გამოსავალი
ლინზის ერთ-ერთი შეზღუდვა ისაა, რომ რადგან ის ბადურასთან ძალიან ახლოსაა, გადამუშავებული გამოსახულება შესაძლოა შედარებით ბუნდოვანი იყოს. თუმცა, ამავე ნანონაწილაკებით შექმნილი სპეციალური სათვალეები ამ პრობლემას გადაჭრიან და ინფრაწითელი გამოსახულების მაღალი გარჩევადობით გადმოცემას უზრუნველყოფენ.
ინფორმაცია, რომელიც მხოლოდ სათვალით ჩანს
ტესტებისას, გუნდმა აჩვენა, როგორ შეუძლია სათვალეს ინფრაწითელ სინათლეში დაშიფრული მონაცემების გაშიფვრა, რასაც ჩვეულებრივი თვალი ვერ ამჩნევს. მაგალითად, შავი ან თეთრი სიმბოლოები ფერად გამოსახულებად გარდაიქმნა, რაც იმაზე მეტყველებს, რომ ინფრაწითელი სინათლე ახალ სიღრმეებს აძლევს გარემოს აღქმაში.
მომავლის პერსპექტივა
ამჟამად, ნანონაწილაკები რეაგირებენ მხოლოდ ინფრაწითელი LED-ების მიერ გამოთქმულ სინათლეზე, თუმცა მეცნიერებს სჯერათ, რომ მომავალი კვლევები მგრძნობელობას გააუმჯობესებს და ლინზებს ყოველდღიურ გამოყენებაში მოიხმარენ.
კარდიოლოგის მიერ დასახელებული 6 საკვები, რომელიც სისხლს ათხელებს
სისხლის მდგომარეობა ადამიანის გულ-სისხლძარღვთა სისტემის მუშაობის ყველაზე მნიშვნელოვანი მაჩვენებელია. ყველა ორგანოსა და უჯრედის ფუნქციონირება ამაზეა დამოკიდებული. თუ ის ძალიან ბლანტია, მისი მთავარი ფუნქცია – ტრანსპორტი – რთულდება. შედეგად, ორგანოების სისხლის მიწოდება შეიძლება შეფერხდეს, რაც გულისხმობს ვარიკოზული ვენების განვითარებას და თრომბოზს. ეს ზრდის ინსულტის და ინფარქტის რისკს.
ძილიანობა, დაღლილობა, თავბრუსხვევა, თავის ტკივილი, გაღიზიანება, მეხსიერების დაქვეითება, მხედველობა – ეს არის სქელი სისხლის მხოლოდ რამდენიმე ნიშანი. ბლანტი სისხლი არის სხეულის სერიოზული სიგნალი ჯანმრთელობის პრობლემის შესახებ.
თუ არ იცით, რომ სისხლი სქელდება და ნელა ცირკულირებს, შემდეგი ნიშნები უნდა დაუკვირდეთ: თავის ტკივილი, თავბრუსხვევა, კოორდინაციის მოკლე დაკარგვით, გულისრევა, კუნთების სისუსტე.
20-23 მაისს, პარიზში, გაიმართა საერთაშორისო კონგრესი EuroPCR 2025, რომელიც ერთ-ერთი ყველაზე მასშტაბური და პრესტიჟული ღონისძიებაა ინტერვენციული კარდიოლოგიის სფეროში.
კონგრესი ყოველწლიურად აერთიანებს დელეგატებს მთელი მსოფლიოდან და წარმოადგენს მოწინავე პლატფორმას, სადაც განიხილება ინოვაციური მეთოდები და თანამედროვე ტექნოლოგიური მიდგომები კორონარული ინტერვენციების, სარქვლოვანი პათოლოგიის ენდოვასკულური მკურნალობისა და ზოგადად ენდოვასკულური ქირურგიის მიმართულებით.
EuroPCR 2025-ში მონაწილეობდა საეკლესიო საავადმყოფო ქსენონის ინტერვენციული კარდიოლოგი, გოჩა ფაღავა, რომელიც აქტიურად ეცნობა სფეროს უახლეს მიღწევებს და ინტეგრირებს მათ კლინიკურ პრაქტიკაში.
ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალურ საკითხთა და კომიტეტმა „თამბაქოს კონტროლის შესახებ“ კანონში შესატან ცვლილებაზე იმსჯელა. კანონპროექტს პარლამენტი დაჩქარებული წესით, I მოსმენით განხილავს.
კანონპროექტის ერთ-ერთი ინიციატორის, მარიამ ლაშხის განმარტებით, ცვლილების მიღების შემთხვევაში, სიგარილაზე გავრცელდება კანონით გათვალისწინებული ის ნორმები, რომლებიც ვრცელდება სიგარაზე. კერძოდ, თამბაქოს ნაწარმის შეფუთვის სტანდარტიზების წესი სავალდებულო აღარ იქნება სიგარილასთვის.
ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალურ საკითხთა და კომიტეტმა კანონპროექტს მხარი არ დაუჭირა.
კომიტეტის თავმჯდომარის, ზაზა ლომინაძის განცხადებით, „თამბაქოს კონტროლის შესახებ“ კანონი ერთ-ერთ წარმატებულ კანონად არის მიჩნეული მთელ მსოფლიოში.
„ეს კანონი საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტმა მიიღო და მეათე მოწვევის პარლამენტმა მასში ცვლილებები შეიტანა. ყველა იმ პუნქტს მივაღწიეთ, რაც გვქონდა დასახული. კიდევ ერთი საკითხია, რომელზეც მიმდინარეობს კონსულტაციები. ქვეყანაში, ისევე, როგორც მსოფლიოში, საკმაოდ რთული ვითარებაა ონკოლოგიის მიმართულებით, ასევე რთული ვითარებაა ახალგაზრდების მიერ გამაცხელებელი თამბაქოს მოხმარების კუთხით. სიგარელას პოპულარიზაცია არ შედის არც სახელმწიფოს, არც ჯანდაცვის კომიტეტისა და არც ჯანდაცვის სამინისტროს ინტერესებში“,- განაცხადა ზაზა ლომინაძემ.
თბილისის მერია თბილისში რეგისტრირებულ მოქალაქეებს სხვადასხვა დაავადებაზე უფასო სკრინინგის შესაძლებლობას სთავაზობს. ამის შესახებ 2025 წლის ჯანდაცვის პროგრამებშია აღნიშნული.
დაავადებათა სკრინინგის უფასო პროგრამაში შედის:
ა) ძუძუს კიბოს სკრინინგი 40-70 წლის ჩათვლით ასაკის ქალებში, რომელიც მოიცავს:
ძუძუს ფიზიკალურ გასინჯვას და მამოგრაფიულ გამოკვლევას 2 პროექციაში (2 რადიოლოგის მიერ ერთმანეთისაგან დამოუკიდებლად წაკითხვით, ხოლო რადიოლოგთა მიერ განსხვავებული შეფასებებისა და/ან სკრინინგული დიაგნოსტიკის საჭიროების შემთხვევაში, კონსესუს კონფერენციას, რომელსაც უძღვება შემთხვევის ლიდერი მე-3 რადიოლოგი.);
პათოლოგიის გამოვლენის შემთხვევაში ძუძუს ულტრაბგერით გამოკვლევას;
საჭიროების შემთხვევაში, ბიოფსიური მასალის აღებას და ციტოლოგიურ კვლევას.
ბ.ა) საშვილოსნოს ყელის დათვალიერებას და პაპ-ტესტის (PAP–ტესტი) ჩატარებას ბეტესტას მეთოდზე დაყრდნობით 25 წლიდან 30 წლამდე ასაკის ქალებში;
საშვილოსნოს ყელის დათვალიერებას, მასალის აღებას და HPV დნმ-ის განსაზღვრის ტესტის ჩატარებას 30 წლიდან 60 წლის ასაკის ჩათვლით ქალებში;
HPV ტესტით დადებითი შემთხვევების ტრიაჟს სითხეზე დაფუძნებული ციტოლოგიის საფუძველზე;
„ბ.ა“ და „ბ.ბ“ ქვეპუნქტებით გაწეული მომსახურებისას პათოლოგიის გამოვლენის შემთხვევაში კოლპოსკოპიას;
საჭიროების შემთხვევაში, კოლპოსკოპიისას ბიოფსიური მასალის აღებას და ჰისტოლოგიურ კვლევას;
გ) პროსტატის კიბოს მართვა 50-70 წლის ასაკის ჩათვლით მამაკაცებში, რომელიც მოიცავს სისხლში პროსტატის კიბოს ანტიგენის (PSA) გამოკვლევას;
დ) კოლორექტული კიბოს სკრინინგი 50-70 წლის ასაკის ჩათვლით ორივე სქესისთვის, რომელიც მოიცავს:
ფარულ სისხლდენაზე სპეციალური ტესტის (FOBT) ჩატარებას;
პათოლოგიის გამოვლენის შემთხვევაში კოლონოსკოპიურ კვლევას;
საჭიროების შემთხვევაში, კოლონოსკოპიისას ბიოფსიური მასალის აღებას და ჰისტოლოგიურ კვლევას ე) ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს მართვის პილოტი 25-70 წლის ასაკის ჩათვლით რისკის მქონე ქალებში, რომელიც მოიცავს:
ფარისებრი ჯირკვლის ულტრაბგერით გამოკვლევას;
პათოლოგიის გამოვლენის შემთხვევაში სისხლის თირეოტროპული ჰორმონის გამოკვლევას;
საჭიროების შემთხვევაში, ბიოფსიური მასალის აღებას და ციტოლოგიურ კვლევას;
ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს მართვის პროცესის მეთვალყურეობას ენდოკრინოლოგის მიერ.
ქვეპროგრამით გათვალისწინებული მომსახურების მოსარგებლეები არიან საქართველოს მოქალაქეები, რომელთაც სსიპ – სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს ბაზაში რეგისტრაციის ადგილად უფიქსირდებათ ქალაქი თბილისი.
აღსანიშნავია, რომ დაავადებათა სკრინინგის ქვეპროგრამის ფარგლებში მომსახურება ფინანსდება სრულად, პაციენტის მხრიდან თანაგადახდის გარეშე.
კლინიკების ჩამონათვალი, სადაც უფასო კვლევების ჩატარებას შეძლებთ და ასევე, პროგრამასთან დაკავშირებული დამატებითი საკითხები შეგიძლიათ, გადაამოწმოთ თბილისის მერიის ვებგვერდზე.
პაციენტის ხმა ჯანდაცვის სისტემაში სულ უფრო მეტ მნიშვნელობას იძენს. სწორედ ამ იდეაზეა აგებული პაციენტთა საბჭოს კონცეფციაც, რომელიც “ჰერა 2011”-მა წარმატებით დანერგა. ამჯერად გთავაზობთ ინტერვიუს პაციენტთა საბჭოს თავმჯდომარესთან, რომელიც არამხოლოდ კლინიკის ერთგული პაციენტია, არამედ გუნდის მნიშვნელოვანი წევრიც. მისი პაციენტური გამოცდილება, წარსული, დამოკიდებულება და ხედვები ნათლად აჩვენებს, როგორ შეიძლება პაციენტი გახდეს კლინიკის განვითარების მამოძრავებელი ძალა.
საქართველოში პაციენტთა საბჭოების შექმნის ინიციატივა პროფესორ გიორგი ფხაკაძესეკუთვნის. საბჭოები მოქმედებს იმ 9კლინიკაში, რომლებმაც საერთაშორისო ორგანიზაცია Accreditation Canada-სგან სერტიფიკატი მიიღეს. საბჭოს მიზანია, პაციენტები უშუალოდ ჩართოს კლინიკის გაუმჯობესების პროცესებში, რაც სერვისის ადამიანურობას, ხარისხსა და გამჭვირვალობას მნიშვნელოვნად ზრდის.
ერთ-ერთი პირველი კლინიკა, რომელმაც ეს ინოვაციური მიდგომა დანერგა, იყო „ჰერა 2011“.
ჰერას პაციენტთა საბჭოს თავმჯდომარე ნინო გვარლიანი
დღეს გვინდა, გაგაცნოთ პაციენტთა საბჭოს თავმჯდომარის – ნინო გვარლიანის ისტორია, რომელიც თავადაც მრავალი წლის განმავლობაში იყო „ჰერას“ პაციენტი და ახლა უკვე ამავე კლინიკის პარტნიორია პაციენტთა გამოცდილების გასაუმჯობესებლად.
– მოგესალმებით! ჩემთვის დიდი პატივია, რომ ვარ კლინიკა „ჰერა“-ს პაციენტთა საბჭოს თავმჯდომარე. უკვე დაახლოებით ერთი წელია, ჩემს გუნდთან ერთად საკმაოდ ნაყოფიერად ვასრულებთ ჩვენს მოვალეობებს. კლინიკისთვის „აკრედიტაცია კანადის” სერტიფიკატი იყო ძალიან დიდი ნაბიჯი და, ვფიქრობ, რომ ჩვენც მცირედი, მაგრამ მნიშვნელოვანი წვლილი შევიტანეთ ამ წარმატებაში.
ჩემთვის განსაკუთრებით დასაფასებელია, რომ კლინიკამ საზოგადოებას შეახედა შიდა პროცესებში. ვფიქრობ, ეს უკვე თავისთავად პროფესიონალიზმის მაჩვენებელია. ადვილი არ არის, შენი შიდა სამზარეულო აჩვენო სხვა ადამიანებს და მისცე საშუალება, დააკვირდნენ ისეთ დეტალებს, რომლებიც, შესაძლოა, ზოგჯერ სასიამოვნო სულაც არ იყოს.
მე უკვე დაახლოებით 15 წელია, მეგობრული ურთიერთობა მაკავშირებს კლინიკა „ჰერასთან“. ჩემი და ჩემი შვილების სიცოცხლე ამ კლინიკას ვანდე და მათ არნახული პროფესიონალიზმი გამოიჩინეს.
რაც ყველაზე მთავარია და ამ კლინიკას ახასიათებს — ეს არის ძალიან თბილი და მეგობრული დამოკიდებულება პაციენტის მიმართ. აქ არასდროს გაგრძნობინებენ, რომ საავადმყოფოში ხარ. პირიქით – ისეთ გარემოს ქმნიან, თითქოს საკუთარ ოჯახში იმყოფები და ყველა თანამშრომელი გულწრფელად იზიარებს შენს მდგომარეობასა და განცდებს.
წლების განმავლობაში კლინიკა ძალიან განვითარდა – იყო მხოლოდ სამშობიარო, დღეს კი უკვე მრავალპროფილური სამედიცინო დაწესებულებაა. ჰყავს მაღალკვალიფიციური ექიმები და ის ნიუანსები, რაც ჩვენ, პაციენტთა საბჭომ, აღმოვაჩინეთ, ბევრ რამეს მიექცა ყურადღება და დაიხვეწა.
ძალიან სასიამოვნო იყო ის ფაქტი, რომ კლინიკაში მოეწყო სათამაშო ოთახი პატარა ბავშვებისთვის – ეს მნიშვნელოვანი ნაბიჯია, რადგან ბავშვისთვის ფსიქოლოგიური სტრესია საავადმყოფოში ყოფნა და თეთრ ხალათიან ადამიანებთან შეხება…
ასევე მაქვს რამდენიმე მცირე ნიუანსი, რაც მსურს მომდევნო შეხვედრებზე გავაჟღერო და დარწმუნებული ვარ, მათაც აუცილებლად განიხილავენ. გააქტიურდნენ სოციალურ სივრცეშიც და ჩვენი რჩევების თითქმის 99% გაითვალისწინეს.
– ნინო, თქვენი პირადი – პაციენტური ისტორია რომ მოგვიყვეთ?
– ორივე შვილი კლინიკა „ჰერაში“ გავაჩინე. ორივეჯერ მქონდა რთული ორსულობა. პირველი ორსულობა ძალიან სარისკო იყო და საჭირო გახდა საკეისრო კვეთა. ბატონმა სოსო ღოღობერიძემ ყველაფერი გააკეთა, რომ მეც და ნაყოფიც გადავრჩენილიყავით და, ღვთის წყალობით, ყველაფერი კარგად დასრულდა.
მეორე ორსულობა კიდევ უფრო რთული აღმოჩნდა – 31-ე კვირაზე დამეწყო მშობიარობა და სასწრაფოდ გამიკეთეს საკეისრო კვეთა. ბავშვი დაიბადა უგონო მდგომარეობაში – ფილტვები არ ჰქონდა ჩამოყალიბებული. რეანიმაციაში თვე და 20 დღე გავატარეთ. იმედი ძალიან მცირე იყო, თუმცა კლინიკამ სასწაული მოახდინა.
მინდა გამოვარჩიო ბატონი თამაზ კორძახია – კლინიკის დამფუძნებელი. მაშინ მოხდა ისე, რომ სახელმწიფო ითხოვდა ბავშვის გადაყვანას იაშვილის კლინიკაში, თუმცა ბატონმა თამაზმა კატეგორიული უარი განაცხადა: „მე ამ ბავშვს არ გავუშვებ და თუ სახელმწიფო არ გადაიხდის, კლინიკა აიღებს საკუთარ ხარჯზეო“.
მე მთელი სიცოცხლე მადლიერი ვიქნები – მათ შეუძლებელი შეძლეს და ჩემთვის ყველაზე ძვირფასი არსება გადამირჩინეს.
– თქვენ ახსენეთ „აკრედიტაცია კანადა“, და სწორედ ამ პროცესში შეუერთდით გუნდს როგორც პაციენტთა საბჭოს თავმჯდომარე. აღსანიშნავია, რომ Accreditation Canada-ს სტანდარტების მთავარი პრინციპია პაციენტის კმაყოფილება, უფლებების დაცვა და სურვილების გათვალისწინება…
– დიახ, ჩვენც უკვე ისე ვართ ჩართულები ამ პროცესებში, ჩვენი თავი ამ კლინიკის ნაწილად წარმოგვიდგენია. ყოველთვის ვამოწმებ, ვინმეს რამე პრეტენზია ხომ არ აქვს. ძალიან ჩართული ვარ, რადგან მინდა, რომ კლინიკამ ეს აკრედიტაცია ღირსეულად შეინარჩუნოს და კიდევ უფრო განვითარდეს.
რა თქმა უნდა, როგორც პაციენტთა საბჭოს თავმჯდომარე, ყველაფერს გავაკეთებ ამისთვის!
ფსიქიკური ჯანმრთელობა იწყება ნაწლავში: მიკრობიომის როლი გონებრივი სიმშვიდის დაბრუნებაში
დღეს ფსიქიკური ჯანმრთელობის სფერო სწრაფად იცვლება. მაგრამ ერთი რამ რჩება უცვლელი და ხშირად შეუმჩნეველი: ნაწლავის მიკრობიომის ფუნდამენტური როლი ტვინის ფუნქციაში. ფსიქიკური სიმპტომების მართვა მხოლოდ მედიკამენტებითა და თერაპიით – მიკრობიომის მოწესრიგების გარეშე – შეიძლება შევადაროთ კედლის შელესვას, როცა საძირკველი ინგრევა.
ფსიქიკა არ „ცხოვრობს“ ტვინში – ის იქმნება ნაწლავში და უბრალოდ ირეკლება ტვინში. თუ მიკრობიომი დისჰარმონიაშია, არც გონებრივი სიმშვიდეა შესაძლებელი.
ნაწლავი და ტვინი – ორმხრივი საუბარი:
ნაწლავი და ტვინი ურთიერთობენ უწყვეტად სპეციალური კომუნიკაციური ხაზით – Gut-Brain Axis. ამ მარშრუტით ტვინი არა მხოლოდ იღებს ინფორმაციას ნაწლავიდან, არამედ თვითონაც აკონტროლებს საჭმლის მომნელებელ პროცესებს, იმუნურ პასუხებს და, რაც მთავარია, ემოციებს.
ნაწლავი აწარმოებს განწყობას:
მიკრობიომის მილიარდობით ბაქტერია აქტიურად აწარმოებს და აკონტროლებს ისეთ ნეიროტრანსმიტერებს, როგორებიცაა:
1. სეროტონინი (5-HT)
წარმოების ადგილი: 90–95% ნაწლავის ენტეროქრომაფინულ უჯრედებში, ბაქტერიების სტიმულაციით
მიკრობები:
Streptococcus
Enterococcus
Escherichia
Candida (სოკო, რომელიც მცირე რაოდენობით ბუნებრივია)
ფუნქცია:
განწყობის რეგულაცია
ძილის ციკლი (მელატონინის სინთეზის წინამორბედია)
მადასა და საჭმლისადმი მიდრეკილება
ტკივილის მგრძნობელობა
ნაწლავური სეროტონინი არ გადის პირდაპირ ჰემატოენცეფალურ ბარიერს, მაგრამ გავლენას ახდენს ტვინზე ვაგუსის ნერვითა და იმუნური სისტემის მეშვეობით.
2. GABA (გამაამინობუტირის მჟავა)
მიკრობები:
Lactobacillus rhamnosus
Lactobacillus brevis
Bifidobacterium dentium
ფუნქცია:
მთავარი დამამშვიდებელი ნეიროტრანსმიტერი
ამცირებს შფოთვას და აგზნებადობას
ხელს უწყობს ძილს
ინჰიბირებს ზედმეტ სტიმულაციას ტვინში (მაგ., სტრესზე გადაჭარბებულ რეაქციებს)
3. დოფამინი
მიკრობები:
Bacillus spp.
Escherichia coli
Proteus spp.
ფუნქცია:
მოტივაცია
სიამოვნების განცდა (“reward system”)
ყურადღება და ფოკუსი
სოციალური მოტივაცია
შენიშვნა:დოფამინის დისბალანსი ასოცირებულია ADHD-სთან, დეპრესიასთან და შიზოფრენიასთან.
4. ნორადრენალინი (ნორეპინეფრინი)
მიკრობები:
Saccharomyces (საჭმლის მომნელებელი სოკო)
Escherichia coli
Bacillus subtilis
ფუნქცია:
სტრესზე ფიზიოლოგიური რეაქცია (“fight or flight”)
ყურადღება და სიფხიზლე
არტერიული წნევის და გულისცემის რეგულაცია
ფოკუსის გამახვილება შოკურ ან კრიზისულ სიტუაციებში
5. აცეტილქოლინი
მიკრობები (არაპირდაპირ):
Lactobacillus plantarum
Bifidobacterium breve
(მთავარ დონეზე მოქმედებენ ქოლინის მეტაბოლიზმზე)
ფუნქცია:
მეხსიერების კონსოლიდაცია
სწავლის უნარი
ყურადღება
ტვინის პლასტიურობა
და ა.შ.
შემცირებული მიკრობიომი = ანთებას ტვინში
როცა ნაწლავის ეკოსისტემა ირღვევა – გვიჩნდება „დისბიოზი“, რაც იწვევს:
ანთების მედიატორების (IL-6, TNF-α) ზრდას
ბარიერის დაზიანებას („გაჟონილი ნაწლავი“)
მიკროგლიური უჯრედების აქტივაციას ტვინში
შედეგად ვიღებთ ქრონიკულ დაღლილობას, ემოციურ რყევებს, შფოთს, და დეპრესიას – ხშირად ისე, რომ კლასიკური ფსიქოთერაპია ვეღარ ჭრის.
რატომ ვერ უმკლავდებით ფსიქიკურ სიმპტომებს მიკრობიომის მოწესრიგების გარეშე?
1. მხოლოდ მედიკამენტი ვერ აღადგენს ბუტირატის ან GABA-ს წარმოებას.
2. ფსიქოთერაპია ვერ ცვლის ნაწლავის ბარიერის გამტარობას.
3. სტრესი უშუალოდ ამცირებს „კარგ“ ბაქტერიებს და აქცევს მიკრობიომს პროსტრესულ სტრუქტურად.
პაციენტი შეიძლება იღებდეს ანტიდეპრესანტს, მაგრამ ნაწლავში ჩასახული ანთება ახშობს BDNF-ს – იმ ფაქტორს, რომელიც საჭიროა ნეიროგენეზისთვის და განწყობის რეალურ გაუმჯობესებისთვის.
გზა ფსიქიკური რეგენერაციისკენ იწყება მიკრობიომიდან
თუ ნამდვილად გვსურს ფსიქიკური სიმშვიდის, ბალანსის და რეზილიენტობის აღდგენა – მკურნალობის ერთ-ერთი ძირითადი საყრდენი უნდა იყოს:
ნაწლავის მიკრობიომის არდგენა და/ან მოწესრიგება.
ანთების საწინააღმდეგო კვება
სტრესის შემცირება – რაც უშუალოდ იცავს „კარგ“ ბაქტერიებს
და რაც მთავარია – მიკრობიომის ღრმა შეფასება და რესტრუქტურიზაცია მზიმე შემთხვევებში“, – წერს თორნიკე ნონიაშვილი.
2025 წლის 26 მაისის მდგომარეობით, NB.1.8.1 კლასიფიცირებულია როგორც Variant Under Monitoring — ეს ნიშნავს, რომ იგი დაკვირვების ქვეშაა, მაგრამ ამ ეტაპზე არ წარმოადგენს Variants of Concern-ს (საშიშ ვარიანტს). სტატუსი შეიძლება დროთა განმავლობაში შეიცვალოს, როგორც წარსულში ბევრ შემთხვევაში მოხდა — ზოგი ვარიანტი გახდა უფრო მნიშვნელოვანი, ზოგი კი გაქრა და სხვა ვარიანტით შეიცვალა.
სად არის აღმოჩენილი ან ეჭვის ქვეშ NB.1.8.1?:
აზია:
•ჩინეთი — აქტიური გავრცელება და შემთხვევების მატება.
•ჰონკონგი— შემთხვევების ზრდა NB.1.8.1-ის ფონზე.
•ტაივანი — სასწრაფო დახმარების დეპარტამენტების დატვირთვა და მძიმე შემთხვევების ზრდა ამ ვარიანტთან კავშირში.
•სინგაპური— ინფიცირების შემთხვევების მატება, სავარაუდოდ დაკავშირებული NB.1.8.1-თან.
•თაილანდი — შემთხვევების ზრდა; NB.1.8.1 ერთ-ერთი წამყვანი ცირკულირებადი ვარიანტია.
•იაპონია— შემთხვევები გამოვლინდა ამერიკაში ჩამოსულ მოგზაურებში.
•სამხრეთ კორეა— შემთხვევები გამოვლინდა ამერიკაში ჩამოსულ მოგზაურებში.
•ინდოეთი— ტამილ ნადუს რეგიონში გამოვლენილია; ასევე დაფიქსირდა კანალიზაციის მონიტორინგით.
•ვიეტნამი — შემთხვევები გამოვლინდა ამერიკაში ჩამოსულ მოგზაურებში.
ამერიკა:
•აშშ— აღმოჩენილია აეროპორტების სკრინინგით კალიფორნიაში, ვაშინგტონში, ვირჯინიაში, ნიუ-იორკში. ასევე, ცალკეული შემთხვევები იყო ოჰაიოში, როდ-აილენდში, ჰავაიზე.
ევროპა:
•საფრანგეთი — შემთხვევები გამოვლენილია ამერიკაში ჩამოსულ მოგზაურებში.
•ნიდერლანდი— იგივე ვითარება, აშშ-ს აეროპორტების მონიტორინგით.
•ესპანეთი— გამოვლენილია იგივე გზით.
რა არის NB.1.8.1?
• გენეტიკური ხაზი: NB.1.8.1 არის Omicron-ის ქვე-ქვე-ვარიანტი, რომელიც მოდის JN.1 ხაზიდან.
• მუტაციები: აქვს რამდენიმე ცილოვანი მუტაცია (A435S, V445H, T478I), რამაც შეიძლება გაზარდოს ვირუსის გადამდებობა.
• გავრცელება:ეს ახალი ქვევარიანტი პირველად გამოვლინდა აზიის რამდენიმე ქვეყანაში და აშშ-ში (კალიფორნია, ვაშინგტონი, ვირჯინია, ნიუ-იორკი).
• კლასიფიკაცია:ჯანმო-მ NB.1.8.1 მიუთითა როგორც „დაკვირვების ქვეშ მყოფი ვარიანტი“ (Variant Under Monitoring), ანუ ყურადღებით აკვირდებიან, მაგრამ ამ ეტაპზე არ განიხილება საშიშად.
WHO-ს ვებსაიტი და ოფიციალური ანგარიში
უნდა ვინერვიულოთ?
ამჟამინდელი მონაცემებით, NB.1.8.1 გამოირჩევა გადამდებლობის მომატებით, მაგრამ დაავადების სიმძიმე მნიშვნელოვნად არ განსხვავდება წინა ვარიანტებისგან. ჯანმო-ს შეფასებით, გლობალური საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის რისკი ამ ეტაპზე დაბალია. როგორც ყველა ახალ ვარიანტზე, მნიშვნელოვანია მუდმივი მონიტორინგი და კვლევა, რათა დროულად აღმოვაჩინოთ ცვლილებები.
რეკომენდაციები მოსახლეობისთვის
• აიცერით:დარწმუნდით, რომ გაქვთ ყველა აუცილებელი ვაქცინა და ბუსტერ დოზა — ისინი კვლავაც იცავენ მძიმე დაავადებისგან.
• მართეთ ქრონიკული დაავადებები:რეგულარული მონიტორინგი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მაღალი რისკის ჯგუფებისთვის.
• დაიცავით ჰიგიენა: ხშირად დაიბანეთ ხელები და გამოიყენეთ სანიტაიზერი.
• ატარეთ პირბადე ხალხმრავალ ან ცუდად განიავებად სივრცეებში, განსაკუთრებით თუ ასე ურჩევს ადგილობრივი ჯანდაცვის ორგანო.
• იყავით ინფორმირებული: მიიღეთ სიახლეები მხოლოდ სანდო წყაროებიდან — ჯანმო, საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტრო ან sheniekimi.ge.
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
რა არის ყველაზე მნიშვნელოვანი ახლა?
არ ინერვიულოთ! იყავით ინფორმირებული, დაიცავით რეკომენდაციები და არ დან Panic-ს. ვითარება მუდმივად კონტროლდება და საჭიროების შემთხვევაში რეკომენდაციები განახლდება.
შეიძლება თუ არა ახალი ვარიანტი უფრო საშიში გახდეს?
ეს ვერავინ წინასწარ ვერ განსაზღვრავს. ამიტომაც ხდება მუდმივი მონიტორინგი და გენეტიკური კვლევა.
არის თუ არა აუცილებელი პირბადის ტარება ყველა სიტუაციაში?
არა, მხოლოდ საჭიროების შემთხვევაში — ხალხმრავალ ადგილებში, როდესაც ადგილობრივი ჯანდაცვა რეკომენდაციას გასცემს.
ვრცელდება თუ არა NB.1.8.1 საქართველოში?
ამ ეტაპზე საქართველოში გავრცელების შესახებ ინფორმაცია არ არის, მაგრამ სიტუაცია ყურადღებით კონტროლდება.
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის კომენტარი
„COVID-19-ის ახალი ვარიანტები ცვალებადია, მაგრამ მთავარია ინფორმირებულობა და პრევენცია. არ არის აუცილებელი პანიკა — უფრო მნიშვნელოვანია გონივრული სიფრთხილე და მეცნიერული რეკომენდაციების დაცვა. დაიცავით საკუთარი და თქვენი ახლობლების ჯანმრთელობა, არ ენდოთ დეზინფორმაციას და დარწმუნდით, რომ მოქმედებთ სანდო წყაროების მიხედვით!“
წყაროები
• WHO Variant Tracking — NB.1.8.1 Variant Under Monitoring
• sheniekimi.ge — COVID-19 განახლება და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობა
• sheniambebi.ge — ჯანდაცვის სიახლეები და ვირუსული დაავადებები
მეტი ინფორმაცია და რეკომენდაცია — sheniekimi.ge-ზე
იცით თუ არა, რომ მექსიკური სალამანდრა, ანუ აკსოლოტლი, უნიკალურია თავისი უნარით აღიდგინოს კიდურები, ზურგის ტვინი და თუნდაც გულის ნაწილი?ეს ფენომენი წლებია, მეცნიერებისთვის გამოცანად რჩებოდა, თუმცა ახლახან ავსტრიის Institute of Molecular Biotechnology-ში ჩატარებულმა კვლევამ შეძლო ამ საიდუმლოს მთავარი მექანიზმის აღმოჩენა.
Hand2 — რეგენერაციის გენეტიკური გასაღები
კვლევის შედეგად მეცნიერებმა გამოავლინეს Hand2 გენი, რომელიც უჯრედებს ეუბნება, რა უნდა აშენდეს და სად. ეს გენი მოქმედებს როგორც სამგანზომილებიანი ბიოლოგიური რუკა, რომელსაც შეუძლია უჯრედებს მიუთითოს სხეულის კონკრეტული მონაკვეთის აღდგენა.
რაც ყველაზე აღსანიშნავია, Hand2 მხოლოდ სალამანდრებს კი არა, ადამიანსაც გააჩნია! მართალია, ადამიანში ეს გენი ძირითადად ემბრიონულ პერიოდში მუშაობს, თუმცა ზრდასრულ ასაკში თითქმის არ არის აქტიური. ახლა მეცნიერები ცდილობენ გაერკვნენ, როგორ შეიძლება ეს გენი ხელახლა გააქტიურდეს და გამოყენებულ იქნას რეგენერაციულ მედიცინაში.
ახალი შესაძლებლობები სამედიცინო სფეროში
თუ Hand2-ის გააქტიურება ზრდასრულ ადამიანში გახდება შესაძლებელი, მომავლის მედიცინა შეიძლება სრულიად შეიცვალოს. ეს ნიშნავს:
• ორგანოების და კიდურების ბუნებრივი აღდგენა შრამების გარეშე;
• შშმ სტატუსის მქონე პაციენტებისთვის რეალური გამოსავალი ტრავმის ან დაავადების შემდეგ;
• სამედიცინო რეაბილიტაციის სრულიად ახალი სტანდარტი, სადაც სხეული თავად ახერხებს სრულ აღდგენას.
დამატებითი ინფორმაცია რეგენერაციულ მედიცინაზე იხილეთ Nature Reviews Molecular Cell Biology-ს მიმოხილვაში.
როგორ მიმდინარეობს კვლევები
ექსპერიმენტები უკვე დაწყებულია თაგვებსა და ლაბორატორიულ ადამიანურ ქსოვილებში. მეცნიერები ცდილობენ აღმოფხვრან შრამის სტანდარტული წარმოქმნის პროცესი და მის ნაცვლად ჩართონ სრული აღდგენა — ზუსტად ისევე, როგორც ეს ხდება სალამანდრაში.
საინტერესო ფაქტებზე და სხვა სამეცნიერო სიახლეებზე თვალყური ადევნეთ ჩვენს განახლებებს sheniekimi.ge-ზე და ასევე ახალ ამბებს sheniambebi.ge-ზე.
რატომ არის ეს აღმოჩენა მნიშვნელოვანი საქართველოსთვის?
საქართველოში ასობით ადამიანი ყოველწლიურად ხდება შშმ სტატუსის მატარებელი ტრავმებისა და ავარიების გამო. თუ რეგენერაციული გენეტიკური ტექნოლოგიები დამტკიცდება ადამიანებში, ათასობით პაციენტს ექნება უკეთესი ცხოვრების შანსი, ხოლო საზოგადოებრივი ჯანდაცვა მიიღებს ახალ შესაძლებლობებს.
ჩვენი მკითხველებისთვის რეგულარულად ვაქვეყნებთ მსგავს თემებს sheniekimi.ge-ზე და sheniambebi.ge-ზე.
პროფესორ გიორგი ფხაკაძის კომენტარი
„სალამანდრის რეგენერაციის გენი — Hand2 — უკვე ადამიანშიც აღმოაჩინეს. თუ მეცნიერება შეძლებს ამ გენების სწორად გააქტიურებას, მომავალში შესაძლებელი იქნება კიდურებისა და ორგანოების სრული აღდგენა. ეს გახდება უდიდესი სამეცნიერო რევოლუცია, რომელიც სამუდამოდ შეცვლის მედიცინის მომავალს. მოვუწოდებ ყველას, მეტი ყურადღება მიაქციონ სამეცნიერო სიახლეებს და მხარი დაუჭირონ ინოვაციურ ბიოტექნოლოგიებს.“
ხშირად დასმული კითხვები (FAQ)
როდის იქნება ეს ტექნოლოგია ხელმისაწვდომი?
კვლევები აქტიურად მიმდინარეობს, თუმცა პრაქტიკაში დანერგვა ჯერ კიდევ რამდენიმე წელს მოითხოვს.
უსაფრთხოა თუ არა რეგენერაციის გენების გააქტიურება?
მეცნიერები დეტალურად სწავლობენ უსაფრთხოების საკითხებს, რათა მომავალში ადამიანებში გამოყენება იყოს მაქსიმალურად დაცული.
ძირითადი წყაროები და პროფესიული ბექლინკები
• Hand2 და სალამანდრის რეგენერაცია — Institute of Molecular Biotechnology (IMBA), Austria
• გენური რეგენერაცია და მისი ევოლუციური მნიშვნელობა — Nature Reviews Molecular Cell Biology
• ადამიანის რეგენერაციული უნარები — PsyPost: Human Limb Regeneration Gene Discovery
• WHO Fact Sheet on Regenerative Medicine
გაიგეთ მეტი — sheniekimi.ge-ზე
ახალი ამბები და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობა — sheniambebi.ge-ზე
პროფესორი გიორგი ფხაკაძე — დავით ტვილდიანის სამედიცინო უნივერსიტეტის პროფესორი, დიპლომირებული მედიკოსი (MD), ჯანდაცვის მაგისტრი (MPH) და მედიცინის დოქტორი (PhD), საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის თავმჯდომარე და საერთაშორისო ჯანდაცვის აღიარებული ექსპერტი, რომელსაც აქვს 25 წელზე მეტი გამოცდილება როგორც საქართველოში, ისე საერთაშორისო დონეზე.
