ზრდასრულთა ტვინში ახალი ნეირონების წარმოქმნა შესაძლებელია – მეცნიერებმა გადამწყვეტი მტკიცებულება აღმოაჩინეს
ახალი სამეცნიერო აღმოჩენა ცვლის ჩვენი ტვინის მუშაობის შესახებ არსებულ წარმოდგენებს. აღმოჩნდა, რომ ზრდასრულ ასაკშიც შესაძლებელია ახალი ნეირონების წარმოქმნა – პროცესი, რომელიც აქამდე მხოლოდ ბავშვობის და ადრეული განვითარების პერიოდს უკავშირდებოდა.
რა არის ნეიროგენეზი და რატომ არის ის მნიშვნელოვანი?
ნეიროგენეზი წარმოადგენს ახალ ნერვულ უჯრედთა წარმოქმნას ტვინში. ეს ფენომენი ძირითადად ჰიპოკამპუსში ხდება – იმ არეში, რომელიც მეხსიერებას, ემოციებსა და სწავლის უნარს აკონტროლებს.
უახლესი კვლევა აჩვენებს, რომ ახალი ნეირონები არ ჩნდებიან მხოლოდ ბავშვებსა და მოზარდებში – მათი ფორმირება ზრდასრულებშიც გრძელდება, რაც მნიშვნელოვან იმედს აჩენს ნეიროლოგიური დაავადებების მკურნალობის მიმართულებით.
როგორ ჩატარდა კვლევა?
მეცნიერებმა დეტალურად შეისწავლეს ჰიპოკამპუსის 400,000-ზე მეტი უჯრედის ბირთვი 24 ადამიანისგან. დამატებით 10 ტვინი გაწვრილმანებული ანალიზით გააანალიზეს.
შერჩეულ ნიმუშებში შედიოდა 0-დან 78 წლამდე ასაკის ინდივიდები.
ინოვაციური მეთოდებისა და ფლუორესცენციული მონიშვნის ტექნოლოგიების მეშვეობით, მკვლევრებმა წარმატებით იპოვეს უჯრედები, რომლებიც ნეირონების წარმოსაქმნელად მზად იყვნენ.
მნიშვნელოვანი შედეგები:
-
ზრდასრულების ტვინში აღმოჩენილია ღეროვანი უჯრედები, რომლებსაც თვითგანახლებისა და ნერვულ უჯრედებად გარდაქმნის უნარი აქვთ
-
14 ზრდასრულიდან 9-ის ტვინში ახალი უჯრედების ნიშნები დადასტურდა
-
მეორე ანალიზის მეთოდით კი 10-ვე ტვინში ახალი უჯრედების არსებობა იქნა აღმოჩენილი
-
ბავშვებსა და მოზარდებში ნეიროგენეზი უფრო აქტიურად მიმდინარეობს – რაც ბუნებრივად მოსალოდნელი შედეგია
რას ფიქრობს სამეცნიერო საზოგადოება?
კვლევის თანაავტორმა, პროფესორმა მართა პატერლინმა, აღნიშნა:
„ამით დამტკიცდა, რომ ზრდასრული ადამიანის ტვინიც ინარჩუნებს ნეიროგენეზის უნარს. ეს შედეგები წერტილს უსვამს მრავალწლიან დავას.“
ბერკის ნევროლოგიური ინსტიტუტის დირექტორი, რაჯივ რატანი, აღიარებს აღმოჩენის მნიშვნელობას, თუმცა ამბობს:
„ერთი კვლევა საკმარისი არ არის დასკვნების გამოსატანად, მაგრამ ის ცხადად აჩვენებს ზრდასრულ ტვინში ღეროვანი უჯრედების არსებობას.“
სამომავლო ნაბიჯები და კლინიკური პერსპექტივები
მასაჩუსეტსის საავადმყოფოს ხელმძღვანელი, ექიმი ტეილორ კიმბერლი, ამბობს:
„ახლა, როცა შეგვიძლია ამ უჯრედების იდენტიფიცირება, შეგვიძლია შევისწავლოთ, როგორ მოქმედებენ ისინი სხვადასხვა დაავადებაზე და შეეძლებათ თუ არა ტვინის დაზიანების შემსუბუქება.“
ეს აღმოჩენა მნიშვნელოვან კარს ხსნის ნეიროპლასტიურობის და ტვინის აღდგენის პოტენციალის კვლევის მიმართულებით.
დასკვნა
ზრდასრულ ასაკში ნეიროგენეზის არსებობა დიდი სამეცნიერო წინსვლაა. ეს ნიშნავს, რომ ადამიანის ტვინი შეიძლება უფრო მოქნილი და აღდგენის უნარიანი იყოს, ვიდრე აქამდე ვვარაუდობდით. ახალი აღმოჩენები გზას უხსნის როგორც ნეიროდეგენერაციული დაავადებების მკურნალობას, ასევე მეხსიერების გაუმჯობესებისა და ტვინის ჯანმრთელობის შენარჩუნების ახალ მიდგომებს.
“შემდგომი კვლევებით დავადგენთ, იყო თუ არა ზრდასრულების ტვინში ნეიროგენეზი რაიმე ნევროლოგიური მდგომარეობით გამოწვეული”, — აღნიშნა ექიმმა ტეილორ კიმბერლიმ, რომელიც მასაჩუსეტსის საავადმყოფოს ხელმძღვანელია — “ახლა, როცა ამ უჯრედების იდენტიფიცირება შეგვიძლია, მათზე დაკვირვებასაც მოვახერხებთ. შემდეგ შევისწავლით, მათი არსებობა სხვადასხვა დაავადებაზე როგორ მოქმედებს. სამკურნალო მეთოდები ჯერ არ გვაქვს. მიუხედავად ამისა, ის ფაქტი, რომ ზრდასრულ ტვინს შეუძლია, ახალი ნეირონების წარმოქმნა, ჩვენს წარმოდგენას სწავლაზე, დაზიანებებისგან აღდგენასა და ნეიროპლასტიურობის პოტენციალზე მთლიანად ცვლის”.
კვლევა გამოცემაში Science გამოქვეყნდა.
გადმოწერე აპლიკაცია „შენი ექიმი“ – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
მიიღე სანდო და აქტუალური ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ – საქართველოდან და მთელი მსოფლიოდან.
შენი ექიმი – ცოდნა ჯანმრთელობისთვის.
