შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი

სეზონური გრიპის გააქტიურება ზამთრის თვეებში მოსალოდნელი და განმეორებადი მოვლენაა, თუმცა ყოველი სეზონი ჯანდაცვის სისტემისთვის განსხვავებულ გამოწვევებს აჩენს: იცვლება ვირუსის ქვეტიპები, მოსახლეობის იმუნური ფონი, აცრის მოცვა და სამედიცინო სერვისებზე მოთხოვნა. სწორედ ამიტომ, „მაჩვენებლების მატება“ ავტომატურად არ ნიშნავს საგანგაშო ვითარებას, მაგრამ ყოველთვის მოითხოვს სისტემურ დაკვირვებას, ადრეულ პასუხს და საზოგადოებისთვის მკაფიო კომუნიკაციას.

საქართველოს ჯანდაცვის მინისტრის, მიხეილ სარჯველაძის განცხადებით, გრიპის სეზონის დადგომასთან ერთად მაჩვენებლების ზრდა ბუნებრივია, თუმცა არსებული მდგომარეობა სტაბილურია და პანიკის საფუძველი არ არსებობს; ასევე ხაზგასმულია, რომ სექტორი სეზონისთვის მზადაა და მოქალაქეებს რეკომენდებულია აცრა, ჰიგიენური წესების დაცვა და საჭიროების შემთხვევაში ექიმთან დროული მიმართვა [1]. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით, ასეთი გზავნილი ეფექტურია მხოლოდ მაშინ, თუ იგი ემყარება ზედამხედველობის მონაცემებს, მკაფიო პრიორიტეტებს (ვინ არის მაღალი რისკის ჯგუფში) და პრაქტიკულ ინსტრუქციებს, რომლებიც ამცირებს გართულებებსა და ჯანდაცვის სისტემის გადატვირთვას.

პრობლემის აღწერა

სეზონური გრიპი მწვავე რესპირაციული ინფექციაა, რომელიც ვრცელდება წვეთოვანი და კონტაქტური გზებით. დაავადება ხშირად თვითლიმიტირებადია, თუმცა მაღალი რისკის ჯგუფებში (ხანდაზმულები, ორსულები, ქრონიკული დაავადებების მქონენი, იმუნოდეფიციტის მქონენი, მცირეწლოვანი ბავშვები) ზრდის მძიმე მიმდინარეობის, ჰოსპიტალიზაციისა და სიკვდილიანობის რისკს [2].

ქართველი მკითხველისთვის საკითხი პრაქტიკულად მნიშვნელოვანია რამდენიმე მიზეზით. პირველი: გრიპის სეზონის პერიოდში იზრდება ოჯახის ექიმთან და გადაუდებელ დახმარებაში მიმართვიანობა, რაც პირდაპირ აისახება სერვისების ხელმისაწვდომობასა და რიგებზე. მეორე: ვირუსული ინფექციები ხშირად თანაარსებობს სხვა რესპირაციულ პათოგენებთან (მაგალითად, რესპირატორული სინციტიური ვირუსი და რინოვირუსები), რაც სიმპტომების მსგავსების გამო ართულებს თვითდიაგნოსტიკას და ზრდის შეცდომების რისკს [3]. მესამე: არასწორი თვითმკურნალობა (მაგალითად, ანტიბიოტიკის უსაფუძვლო გამოყენება) ამწვავებს ანტიმიკრობული რეზისტენტობის პრობლემას, რომელიც საზოგადოებრივი ჯანდაცვის გლობალური პრიორიტეტია [4].

სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი

გრიპის ვირუსი აზიანებს სასუნთქი გზების ეპითელიუმს, იწვევს ანთებით პასუხს და ორგანიზმის ზოგად ინტოქსიკაციას. კლასიკური კლინიკური სურათი მოიცავს მაღალი ტემპერატურის სწრაფ დაწყებას, კუნთების ტკივილს, საერთო სისუსტეს, თავის ტკივილს, მშრალ ხველას და ყელის ტკივილს. ბავშვებში შედარებით ხშირია კუჭ-ნაწლავის სიმპტომებიც. გრიპის გართულებებს შორის ყველაზე მნიშვნელოვანი არის ვირუსული და ბაქტერიული პნევმონია, ქრონიკული დაავადებების დეკომპენსაცია (მაგალითად, გულ-სისხლძარღვთა და ფილტვის ქრონიკული პათოლოგიები) და ზოგიერთ შემთხვევაში ნევროლოგიური გართულებები [2].

კლინიკური მართვის თვალსაზრისით, პრიორიტეტულია:

• მაღალი რისკის ჯგუფების ადრეული ამოცნობა;
• სიმპტომების დაწყებიდან პირველ 48 საათში ანტივირუსული მკურნალობის განხილვა კლინიკური ჩვენებების მიხედვით (მაგალითად, ოსელტამივირი), განსაკუთრებით მძიმე მიმდინარეობის ან გართულებების მაღალი რისკის მქონე პაციენტებში [5];
• ანტიბიოტიკის დანიშვნა მხოლოდ ბაქტერიული გართულების ეჭვის შემთხვევაში და კლინიკური/ლაბორატორიული საფუძვლით [2].

მტკიცებულებებზე დაფუძნებული პრევენციის მთავარი ინსტრუმენტია ვაქცინაცია. გრიპის ვაქცინა ყოველ სეზონზე ახლდება, რადგან ვირუსი სწრაფად იცვლის გენეტიკურ და ანტიგენურ მახასიათებლებს. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია რეგულარულად აქვეყნებს რეკომენდაციებს ვაქცინის შემადგენლობის შესახებ, რათა იგი მაქსიმალურად შეესაბამებოდეს მოსალოდნელ ცირკულაციას [6]. საერთაშორისო შეფასებებით, აცრა ამცირებს გრიპით გამოწვეული მძიმე შედეგების და განსაკუთრებით ჰოსპიტალიზაციის რისკს მაღალი რისკის ჯგუფებში, მიუხედავად იმისა, რომ ვაქცინის ეფექტიანობა სეზონიდან სეზონამდე შეიძლება განსხვავდებოდეს [7].

სტატისტიკა და მტკიცებულებები

სეზონური გრიპის რეალური „სურათი“ მხოლოდ ერთ მაჩვენებელზე არ დგას. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ზედამხედველობა, როგორც წესი, აერთიანებს სამ ძირითად კომპონენტს: გრიპისმაგვარი დაავადებების გავრცელებას საზოგადოებაში, მძიმე მწვავე რესპირაციული ინფექციებით ჰოსპიტალიზაციის ტენდენციას და ლაბორატორიულ დადასტურებას, თუ რომელი ვირუსები ცირკულირებს [3].

საქართველოს მონაცემების ერთ-ერთ წყაროდ ხელმისაწვდომია დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრის მიერ გამოქვეყნებული 2024–2025 წლების სეზონის მიმოხილვითი მასალა, სადაც ნაჩვენებია გრიპისმაგვარი დაავადებებისა და მძიმე რესპირაციული ინფექციების კვირეული დინამიკა და წინა სეზონებთან შედარება [3]. აღნიშნული მასალა ასევე აჩვენებს, რომ რესპირაციული სეზონის განმავლობაში ერთდროულად შეიძლება ცირკულირებდეს რამდენიმე პათოგენი, რაც პრაქტიკაში ნიშნავს: „ყველაფერი გრიპი არ არის“, მაგრამ ყველა „გაციება“ არც უვნებელია — განსაკუთრებით მაღალი რისკის ჯგუფებში [3].

ვაქცინაციის მოცვის მხრივ, ჯანდაცვის სამინისტროს მიერ გავრცელებული ინფორმაციით, სეზონის განმავლობაში გრიპის ვაქცინით ქვეყანაში დაახლოებით 150 000 ადამიანი უკვე აიცრა, ხოლო ცირკულაციაში ძირითადად ფიქსირდებოდა ინფლუენცა ა-ის ჰ3ენ2 ქვეტიპი; პარალელურად აღინიშნებოდა სხვა სეზონური რესპირაციული ვირუსებიც [8]. ეს გზავნილი ორი მიმართულებით არის მნიშვნელოვანი: ერთი მხრივ, ადასტურებს, რომ სისტემას აქვს ცირკულაციის მონიტორინგი; მეორე მხრივ კი მიუთითებს, რომ ვაქცინაცია უკვე მიმდინარეობს და მისი გაფართოება შესაძლოა პირდაპირ უკავშირდებოდეს მძიმე შემთხვევების პრევენციას [8].

საზოგადოებისთვის ციფრები ყველაზე გასაგებია მაშინ, როცა მათთან ერთად ვამბობთ, რას ნიშნავს ისინი ყოველდღიურ ცხოვრებაში: თუ სეზონზე იზრდება მიმართვიანობა, ეს ნიშნავს, რომ ოჯახის ექიმთან დროული კონტაქტი და თვითიზოლაცია სიმპტომების მწვავე ფაზაში ამცირებს გადაცემას ოჯახში, სკოლაში და სამუშაო ადგილზე; ხოლო მაღალი რისკის მქონე ადამიანისთვის აცრა ხშირად არის ყველაზე ეფექტიანი გზა მძიმე გართულების თავიდან ასაცილებლად [2,5].

საერთაშორისო გამოცდილება

საერთაშორისო პრაქტიკა თანხმდება სამ ძირითად პრინციპზე.

პირველი — ვაქცინაცია, როგორც სეზონური გრიპის პრევენციის მთავარი ინსტრუმენტი. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია ხაზს უსვამს, რომ აცრა განსაკუთრებით აუცილებელია გართულებების მაღალი რისკის მქონე ადამიანებისთვის და მათი მომვლელებისთვის; ასევე აღნიშნავს, რომ მძიმე შედეგების შემცირება ვაქცინაციის ერთ-ერთი ყველაზე სტაბილური სარგებელია სეზონებს შორის ცვალებადობის მიუხედავად [7]. ვაქცინის შემადგენლობა რეკომენდაციებით განისაზღვრება სპეციალისტთა კონსულტაციების საფუძველზე [6].

მეორე — ჰიგიენა და არაფარმაკოლოგიური ზომები. ხელების ხშირი დაბანა, დახურული სივრცეების განიავება, ხველა-ცემინების ეტიკეტი და ავადობისას სახლში დარჩენა ამცირებს გადაცემას და განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ისეთ გარემოებებში, სადაც ბევრი ადამიანი ერთ სივრცეშია (სკოლა, საბავშვო ბაღი, ოფისი, ტრანსპორტი) [5].

მესამე — ადრეული კლინიკური მართვა მაღალი რისკის ჯგუფებში. საერთაშორისო კლინიკური რეკომენდაციები ხაზს უსვამს, რომ ტესტირება და ანტივირუსული მკურნალობის დროული დაწყება შეიძლება გადამწყვეტი იყოს მძიმე პროგრესირების პრევენციისთვის, განსაკუთრებით ჰოსპიტალიზებულებში და მაღალი რისკის მქონე პაციენტებში [5].

ამ გამოცდილების მთავარი გზავნილი საქართველოსთვის მარტივია: სეზონური გრიპი „ყოველწლიური ამბავია“, მაგრამ ეფექტიანი პასუხი მხოლოდ „პანიკის არქონით“ არ შემოიფარგლება — საჭიროა ერთდროულად ზედამხედველობა, პრევენცია, სწორი კომუნიკაცია და მომსახურებების ხელმისაწვდომობა.

საქართველოს კონტექსტი

საქართველოს პირობებში გრიპის სეზონის მართვას რამდენიმე სპეციფიკური ასპექტი აქვს.

პირველი — პირველადი ჯანდაცვის როლი. თუ მოქალაქეებმა იციან, როდის მიმართონ ოჯახის ექიმს და როდის არის აუცილებელი გადაუდებელი დახმარება, სისტემა ნაკლებად გადატვირთება და მძიმე შემთხვევებზე რესურსები უფრო მიზნობრივად განაწილდება. ამ მხრივ მნიშვნელოვანია სანდო ინფორმაციის მუდმივი მიწოდება ისეთი პლატფორმებით, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის თემაზე ორიენტირებული რესურსი https://www.publichealth.ge, სადაც სწორი ჯანმრთელობის კომუნიკაცია ამცირებს დეზინფორმაციის გავლენას.

მეორე — ვაქცინაციის პროგრამა და ხელმისაწვდომობა. საქართველოში სეზონური გრიპის საწინააღმდეგო ვაქცინაცია სახელმწიფოს მიერ მხარდაჭერილი ფორმატით მიმდინარეობს და ოფიციალური არხებით მოქალაქეებს რეგულარულად მოუწოდებენ აცრისკენ [8,9]. ამ პრაქტიკის ეფექტიანობა დამოკიდებულია არა მხოლოდ ვაქცინის არსებობაზე, არამედ აცრის დროულობაზე, მაღალი რისკის ჯგუფების პრიორიტეტიზაციაზე და იმაზე, რამდენად კარგად ესმის მოსახლეობას აცრის მიზანი: „ინფიცირების სრულად გამორიცხვა“ ყოველთვის ვერ მიიღწევა, მაგრამ მძიმე შედეგების შემცირება რეალისტური და მეცნიერულად დასაბუთებული მიზანია [7,8].

მესამე — ხარისხი, უსაფრთხოება და სტანდარტები. ნებისმიერი იმუნიზაციის პროგრამის ნდობა დგას ჯაჭვზე: შესყიდვა, შენახვა-ტრანსპორტირება, ცივი ჯაჭვი, პროცედურის შესრულება, უკუჩვენებების გათვალისწინება და გვერდითი მოვლენების მონიტორინგი. საქართველოში ხარისხის მართვისა და სტანდარტების თემაზე საუბრისას რელევანტურია ისეთი სივრცეების როლი, როგორიცაა https://www.gmj.ge აკადემიური განხილვისთვის და https://www.certificate.ge სტანდარტებისა და სერტიფიკაციის კონტექსტის გასაგებად — განსაკუთრებით მაშინ, როცა საზოგადოებაში ჩნდება კითხვები უსაფრთხოებაზე, მიწოდების ჯაჭვზე ან სერვისის ხარისხზე.

მეოთხე — კომუნიკაცია „პანიკის გარეშე“, მაგრამ პასუხისმგებლობით. მინისტრის განცხადება სტაბილურობაზე და სისტემის მზადყოფნაზე მნიშვნელოვანი სიგნალია, თუმცა საზოგადოებრივი ჯანდაცვა დამატებით მოითხოვს მკაფიო ინსტრუქციას მოქალაქისთვის: რა ქნას დღეს, სად მიიღოს აცრა, როდის დარჩეს სახლში, როდის დაუკავშირდეს ექიმს და როდის არის სასწრაფო დახმარება საჭირო [1,5].

მითები და რეალობა

მითი: „გრიპი ჩვეულებრივი გაციებაა და აცრა საჭირო არ არის.“
რეალობა: გრიპი ხშირად უფრო მძიმედ მიმდინარეობს, ვიდრე სხვა რესპირაციული ინფექციები და მაღალი რისკის ჯგუფებში სერიოზულ გართულებებს იწვევს; ვაქცინაცია კი ამცირებს მძიმე შედეგების და ჰოსპიტალიზაციის რისკს [2,7].

მითი: „თუ აცრილი ვარ, გრიპი აღარასდროს შემხვდება.“
რეალობა: აცრა არ იძლევა აბსოლუტურ გარანტიას ინფიცირების წინააღმდეგ, რადგან ვირუსი იცვლება და იმუნური პასუხი ინდივიდუალურია. თუმცა მტკიცებულებები აჩვენებს, რომ ვაქცინა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მძიმე მიმდინარეობის პრევენციისთვის [7,8].

მითი: „ანტიბიოტიკი გრიპს სწრაფად მკურნავს.“
რეალობა: გრიპი ვირუსულია და ანტიბიოტიკი მას პირდაპირ არ მკურნალობს. ანტიბიოტიკი გამოიყენება მხოლოდ მაშინ, როცა არსებობს ბაქტერიული გართულების საფუძვლიანი ეჭვი ან დადასტურება [2,4].

მითი: „თუ ტემპერატურა მაქვს, სამსახურში/სკოლაში მაინც წავალ, რომ საქმე არ ჩამრჩეს.“
რეალობა: ავადობისას სახლში დარჩენა გადაცემის შემცირების ერთ-ერთი ყველაზე ეფექტიანი გზაა, განსაკუთრებით დახურულ სივრცეებში; ეს იცავს როგორც კოლეგებსა და კლასელებს, ისე ოჯახის წევრებს [5].

ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)

კითხვა: როდის უნდა მივიღო გადაწყვეტილება აცრაზე?
პასუხი: საუკეთესო დროა სეზონის დასაწყისში, სანამ ცირკულაცია პიკს მიაღწევს, თუმცა აცრა შეიძლება გაგრძელდეს სეზონის განმავლობაში, სანამ ვირუსები აქტიურად ვრცელდება [5,7].

კითხვა: ვის სჭირდება აცრა ყველაზე მეტად?
პასუხი: განსაკუთრებული ყურადღება სჭირდება ხანდაზმულებს, ორსულებს, ქრონიკული დაავადებების მქონეებს, იმუნური სისტემის დაქვეითების მქონეებს, ჯანმრთელობის დაცვის პერსონალს და მცირეწლოვან ბავშვებს — ექიმთან შეთანხმებით [2,7].

კითხვა: როგორ გავარჩიო გრიპი სხვა ვირუსებისგან?
პასუხი: სიმპტომები ხშირად ერთმანეთს ჰგავს. გრიპისთვის უფრო დამახასიათებელია მაღალი ტემპერატურის სწრაფი დაწყება და ძლიერი სისუსტე, თუმცა ზუსტი გამიჯვნა ხშირად მხოლოდ ექიმის შეფასებით და საჭიროების შემთხვევაში ტესტირებით არის შესაძლებელი [2,5].

კითხვა: როდის უნდა მივმართო ექიმს დაუყოვნებლივ?
პასუხი: თუ გაწუხებთ სუნთქვის გაძნელება, ტუჩების ან სახის ციანოზი, ძლიერი გულმკერდის ტკივილი, ცნობიერების დარღვევა, გაუწყლოების ნიშნები, ან თუ მაღალი რისკის ჯგუფში ხართ და სიმპტომები სწრაფად მძიმდება — საჭიროა დროული სამედიცინო კონტაქტი [2,5].

კითხვა: შეიძლება თუ არა სახლში მართვა?
პასუხი: ბევრ შემთხვევაში — დიახ: სითხეები, დასვენება, სიცხის მართვა ექიმის რეკომენდაციით. მაგრამ მაღალი რისკის ჯგუფებში და მძიმე სიმპტომებისას თვითმკურნალობა არ არის უსაფრთხო და საჭიროა ექიმთან შეთანხმება [2,5].

დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით

სეზონური გრიპის სეზონის დაწყებასთან ერთად მაჩვენებლების მატება მოსალოდნელია, და მინისტრის შეფასება სტაბილურობაზე ამშვიდებს საზოგადოებრივ ფონს [1]. თუმცა საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ამოცანა მხოლოდ შფოთვის შემცირება არ არის — მთავარი მიზანია მძიმე შემთხვევებისა და გართულებების პრევენცია, სამედიცინო სერვისების მდგრადობა და პასუხისმგებლიანი ქცევის წახალისება.

პრაქტიკული რეკომენდაციები, რომლებიც რეალისტურად მუშაობს საქართველოს პირობებში, მოიცავს:

• აცრას განსაკუთრებით მაღალი რისკის ჯგუფებში და აცრის ხელმისაწვდომობის გამოყენებას, რადგან ვაქცინაცია ამცირებს მძიმე შედეგების რისკს [7,8];
• ავადობისას სახლში დარჩენას, ხელების ჰიგიენას, დახურული სივრცეების განიავებას და ხველა-ცემინების ეტიკეტს, რათა შემცირდეს გავრცელება [5];
• ოჯახის ექიმთან დროულ კონტაქტს, განსაკუთრებით თუ პაციენტი მაღალი რისკის ჯგუფშია ან სიმპტომები მძიმდება [2,5];
• ანტიბიოტიკის მხოლოდ ექიმის დანიშნულებით გამოყენებას, რათა თავიდან ავიცილოთ უსაფუძვლო მკურნალობა და რეზისტენტობის გაღრმავება [4].

სანდო ინფორმაციის გავრცელება და პასუხისმგებლიანი გადაწყვეტილებები ინდივიდის დონეზე — აცრა, ჰიგიენა, დროული მიმართვა — საბოლოოდ ქმნის კოლექტიურ შედეგს: ნაკლები გართულება, ნაკლები ჰოსპიტალიზაცია და უფრო მდგრადი ჯანდაცვის სისტემა. სწორედ ამ მიდგომის მხარდასაჭერად მნიშვნელოვანია, რომ მოქალაქემ გამოიყენოს სანდო წყაროები და გაიაზროს, რომ „პანიკის გარეშე“ არ ნიშნავს „ყურადღების გარეშე“.

წყაროები

1. მიხეილ სარჯველაძე: გრიპის სეზონის მიუხედავად, ვითარება კონტროლს ექვემდებარება, პანიკის მიზეზი არ არსებობს. 1TV.ge. 2026. ხელმისაწვდომია: https://1tv.ge/news/mikheil-sarjveladze-gripis-sezonis-miukhedavad-vitareba-kontrols-eqvemdebareba-panikis-mizezi-ar-arsebobs/ (1TV)
2. Influenza (Seasonal): Key facts and clinical overview. World Health Organization. ხელმისაწვდომია: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/influenza-(seasonal)
3. სეზონური გრიპის ეპიდსიტუაცია საქართველოში 2024-25 წლების სეზონი (სლაიდები/მიმოხილვა). დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრი. ხელმისაწვდომია: https://test.ncdc.ge/pages/user/LetterContent.aspx?ID=a697b718-3221-476d-bb83-ff9bee713e1a (test.ncdc.ge)
4. Global action plan on antimicrobial resistance. World Health Organization. ხელმისაწვდომია: https://www.who.int/publications/i/item/9789241509763
5. Preventing Seasonal Flu (Prevention, testing, treatment overview). Centers for Disease Control and Prevention. 2025. Available from: https://www.cdc.gov/flu/prevention/index.html (CDC)
6. Recommendations announced for influenza vaccine composition for the 2024–2025 northern hemisphere influenza season. World Health Organization. 2024. Available from: https://www.who.int/news/item/23-02-2024-recommendations-announced-for-influenza-vaccine-composition-for-the-2024-2025-northern-hemisphere-influenza-season (World Health Organization)
7. Seasonal influenza – Global situation (Disease Outbreak News). World Health Organization. 2025. Available from: https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2025-DON586 (World Health Organization)
8. ჯანდაცვის სამინისტრო: გრიპის ვაქცინით ქვეყანაში დაახლოებით 150 000 ადამიანი უკვე აიცრა; ცირკულაციაში ძირითადად ინფლუენცა ა-ის ჰ3ენ2 ქვეტიპია. InterPressNews. 2025. ხელმისაწვდომია: https://www.interpressnews.ge/ka/article/857051-jandacvis-saministro-gripis-vakcinit-kveqanashi-daaxloebit-150-000-adamiani-ukve-aicra-mdgomareoba-stabiluria-virusi-ziritadad-saxlis-pirobebshi-ojaxis-ekimis-mier-imarteba/ (Interpressnews)
9. ჯანდაცვის სამინისტრო მოსახლეობას გრიპის საწინააღმდეგო ვაქცინაციისკენ მოუწოდებს. Jandacva.ge. 2025. ხელმისაწვდომია: https://jandacva.ge/news/health/jandatsvis-saministro-mosakhleobas-gripis-satsinaaghmdego-vaqtsinatsiisken-moutsodebs (jandacva.ge)