ამერიკაში მყოფმა ექიმმა, მარინე ძაგნიძემ კვებითი დანამატების შესახებ ისაუბრა და აღნიშნა, რომ შეყვარებულია აშვაგანდაზე.
საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის ხელმძღვანელი, პროფესორი გიორგი ფხაკაძე მარინე ძაგნიძეს მიმართავს:
”აშვაგანდა არ არის „უდანაშაულო ბალახი”. იგი წარმოადგენს კარგად დადასტურებულ რისკს:
ღვიძლისთვის
ჰორმონებისთვის
ნერვული სისტემისთვის
იმუნური სისტემისთვის
ორსულობისთვის…
მთელი სამეცნიერო მონაცემების შეჯამებით, აშვაგანდა არ უნდა იქნას გამოყენებული თვითნებურად, განსაკუთრებით საქართველოში, სადაც პროდუქტის ხარისხი, შემადგენლობა და უსაფრთხოება შეუმოწმებელია,” – დაწერა გიორგი ფხაკაძემ მარინა ძაგნიძის ვიდეოს კომენტარებში.
ექიმი ანესთეზიოლოგი მარინე ძაგნიძე, რომელიც ამერიკის შეერთებულ შტატებში მოღვაწეობს, მაშვაგანდას შესახებ საუბრობს:
„მე, როგორც ექიმი, ვაღიარებ კლასიკურ მედიცინას, მაგრამ ამასთანავე და პატივს ვცემ ხალხურ მედიცინას. ვიდრე ფარმაცევტული კომპანიები მსოფლიო ბაზარს დაიპყრობდნენ, მანამდე ექიმები პაციენტებს მცენარეებით და ბალახეულობით მკურნალობდნენ.
ჩვენი ორგანიზმი თავად საუკეთესო მკურნალია და თუ მას სათანადო დანამატებს მივაწოდებთ, შესანიშნავად გაართმევს თავს უამრავ დაავადებას.
დროის სხვადასხვა მონაკვეთში სხვადასხვა დამატანებინეთ ვსარგებლობდი. ამ ბოლო დროს დავინტერესდი სუპერ მწვანე დანამატით და მის შემადგენლობაში აშვაგანდა რომ აღმოვაჩინე, თვალები გაფართოვდა, რადგან მე შეყვარებული ვარ აშვაგანდაზე.“
იცოდით, რომ აშვაგანდა აკრძალულია რამდენიმე ქვეყანაში?
გადმოწერე აპლიკაცია „შენი ექიმი“ – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
მიიღე სანდო და აქტუალური ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ – საქართველოდან და მთელი მსოფლიოდან.
საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტიტუტის ხელმძღვანელი, პროფესორი გიორგი ფხაკაძე დერმატო-ვენეროლოგ ზაზა თელიას პოსტს ეხმიანება, სადაც ზაზა თელია პოპულარულ დანამატებზე საუბრობს
„მიხარია, რომ კოლეგებმა ღიად დაიწყეს საუბარი უხარისხო დანამატაბზე!!!“ – განაცხადა გიორგი ფხაკაძემ.
ზაზა თელია ამბობს, რომ საკვებ დანამატებს ხშირად იყენებენ კანის, თმის და ფრჩხილების სხვადასხვა დაზიანების სამკურნალოდ და “სიჯანსაღისთვის”. ასევე დერმატოლოგები ხშირად უწევენ რეკომენდაციას მათ გამოყენებას.
ზაზა თელია საზოგადოებას აფრთხილებს და დერმატოლოგიაში პოპულარულ დანამატებზე საუბრობს
დერმატოლოგიაში პოპულარული დანამატები – კანი, ფრჩხილები, თმა….(Biotin)
ასევე კოლაგენი დანამატის სახით
რა არის საკვები დანამატების გამოყენების სამეცნიერო მტკიცებულება დერმატოლოგიაში?
სამწუხაროდ საკვებ დანამატებს ხშირად იყენებენ კანის, თმის და ფრჩხილების სხვადასხვა დაზიანების სამკურნალოდ და “სიჯანსაღისთვის”. ასევე დერმატოლოგები ხშირად უწევენ რეკომენდაციას მათ გამოყენებას.
დერმატოლოგიაში ყველაზე ხშირად გამოყენებადი დანამატებია – ცინკი (თუთია), biotin (ბიოტინი – ვიტამინი B), ვიტამინი D, ნიკოტინამიდი (nicotinamide – ვიტამინი B3), პოლიპოდიუმი (polypodium – კლდის ძირტკბილა), ასევე კოლაგენი
სამეცნიერი მტკიცებულება მათი უსაფრთხოების და ეფექტურობის თაობაზე შეზღუდულია (Evidence for the safety and efficacy of these supplements is limited.)
არ არსებობს მათი დოზირების და მათი მიღების შედეგად დამდგარი გამოსავლის სტანდარტიზებული მაჩვენებელი. არ არის ცნობილი და შესწავლილი მათი გვერდითი ეფექტები.
ასევე, არსებული მტკიცებულება არასაკმარისია იმისათვის რომ რეკომენდირებულ იქნას Biotin ან Zinc დერმატოლოგიაში გამოსაყენებლად. (Current evidence is insufficient to recommend the use of biotin or zinc supplements in dermatology).
მათი უსაფრთხოება და ეფექტურობა არ არის შესწავლილი სარწმუნო, მაღალი ხარისხის კვლევების შედეგად.
ასევე – FDA-იმ გამოსცა გაფრთხილება საკვებ დანამატ Biotin-ის (ვიტამინი B7) მოქმედების შესახებ ტროპონინის ანალიზის პასუხის ცვლილების კუთხით, ანუ მან შესაძლოა შეცვალოს ტროპინინის მაჩვენებელი, ასევე TSH (ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქცია) და პარათირეოიდული ჰორმონის მაჩვენებელი (PTH)
ასე რომ მნიშვნელოვანია განსაკუთრებით კარდიოლოგიური პაციენტების და არამარტო, ანამნეზის დეტალური გამოკითხვა – ხომ არ აქვთ მიღებული ეს საკვები დანამატი.
ასევე მეორე ყველაზე ხშირად გამოყენებადი საკვები დანამატი – კოლაგენი
კოლაგენის მიღება დანამატის სახით უეფექტოა კანის სტრუქტურის გაჯანსაღების სახით, სარგებელი ვერ იქნა ნაჩვენები ყველაზე მაღალი მტკიცებულების მიხედვით (რენდომიზებული პლაცებო კონტროლირებადი კვლევების სისტემური მიმოხილვა და მეტა-ანალიზი)
Meta-analysis of RCTs, unlike previous meta-analyses, we found that collagen supplements had no beneficial effect on skin aging in the meta-analysis of high-quality studies and nonfunded studies from pharmaceutical companies. The current study is the first systematic review and meta-analysis to report no effect of collagen supplements on skin aging. Although further large RCTs are warranted to confirm our findings, there is currently no clinical evidence to support the use of collagen
ISO 15189:2022 – ის ლაბორატორიის გარე აუდიტის წინასწარი შემოწმების სიმულაცია – ხშირად დასმული კითხვები
გარე აუდიტორისგან ხშირად დასმული კითხვები, რომლისთვისაც მზად უნდა იყოს თითოეული ლაბორატორია წინასწარ დაგეგმილი გარე აუდიტისას
ავტორი: მალხაზ ბაბუაშვილი ასოცირებული პროფესორი, ,,აკრედიტაცია კანადის” მრჩეველი, ლაბორატორიული პროცესების კოორდინატორი; ლაბორატორიის ხარისხის მართვის და უსაფრთხოების ექსპერტი; ლაბორატორიის შიდა აუდიტორი.
შესავალი
დღეს სამედიცინო ლაბორატორია აღარ ფასდება მხოლოდ ანალიზების რაოდენობით.
ის ფასდება სისტემით, სანდოობით და პაციენტის უსაფრთხოებით. ISO 15189:2022 არ არის მხოლოდ აკრედიტაცია.
ეს არის მართვის კულტურა, რომელიც პასუხობს მთავარ კითხვას:
👉 შეიძლება თუ არა ამ ლაბორატორიის შედეგებზე კლინიკური გადაწყვეტილების მიღება უყოყმანოდ?
🔍 რა პრობლემას ვხედავთ საქართველოში?
პრაქტიკაში ხშირად ვხვდებით ლაბორატორიებს, სადაც:
• დოკუმენტაცია არსებობს, მაგრამ არ მუშაობს;
• SOP-ები დაწერილია, თუმცა პერსონალი მათ არ იყენებს;
• რისკების მართვა ფორმალურია;
• აუდიტი აღიქმება როგორც „შემოწმება“ და არა გაუმჯობესების ინსტრუმენტი;
• აკრედიტაცია განიხილება როგორც ერთჯერადი მიზანი და არა მუდმივი პროცესი.
👉 შედეგი?
სტრესი, დაუცველობა აუდიტის დროს და სისტემის მყიფეობა.
👨⚖️ აუდიტორისგან მოსალოდნელი კითხვები:
1. გთხოვთ, დამისახელოთ, როგორ არის ლაბორატორიაში ორგანიზებული ხარისხის მართვის სისტემა და რომელი დოკუმენტი წარმოადგენს მის საფუძველს?
2. როგორ აკონტროლებთ დოკუმენტებს და როგორ ვრწმუნდებით, რომ პერსონალი იყენებს აქტუალურ ვერსიებს?
3. როგორ აიდენტიფიცირებთ და აფასებთ რისკებს ლაბორატორიაში?
4. როგორ ადასტურებთ პერსონალის კომპეტენციას კონკრეტულ ტესტებზე?
5. მაჩვენეთ, როგორ აკონტროლებთ პრე-ანალიტიკურ ეტაპს?
6. როგორ ამტკიცებთ, რომ შედეგები სანდოა?
7. მაჩვენეთ ბოლო 6 თვის განმავლობაში დაფიქსირებული შეუსაბამობები?
8. როგორ ახორციელებთ შიდა აუდიტებს?
9. „მაჩვენებთ ბევრ დოკუმენტს, მაგრამ საიდან ვიცი, რომ სისტემა რეალურად მუშაობს და არა მხოლოდ ქაღალდზე?“
🎯 ამოწმებს:
QMS-ის რეალურ ფუნქციონირებას (არა დოკუმენტების რაოდენობას)
10. „რა მოხდება, თუ დღეს ხარისხის მენეჯერი არ მოვა სამსახურში? სისტემა ჩამოიშლება?“
🎯 ამოწმებს:
სისტემის მდგრადობას და პასუხისმგებლობების გადანაწილებას.
11. „რამდენად იცით, რომ თქვენი გაზომვის განუსაზღვრელობა რეალურად სწორია და არა უბრალოდ ფორმულა?“
🎯 ამოწმებს:
MU-ს გაგებას და არა მექანიკურ გამოთვლას.
12. „გქონდათ შემთხვევა, როცა შედეგი უკვე გაცემული იყო და შემდეგ აღმოჩნდა პრობლემა?“
🎯 ამოწმებს:
პაციენტის უსაფრთხოებას და კრიზისის მართვას.
13. „რატომ გაქვთ ამდენი SOP? სტანდარტი ამას ითხოვს?“
🎯 ამოწმებს:
სტანდარტის სწორ გაგებას.
14. „როგორ დარწმუნდებით, რომ პერსონალი ნამდვილად კვალიფიცირებულია და არა მხოლოდ ტრენინგი აქვს გავლილი?“
🎯 ამოწმებს:
ტრენინგი vs კომპეტენცია.
15. „რა შემთხვევაში შეწყვეტთ მუშაობას აპარატურაზე?“
🎯 ამოწმებს:
Out-of-Service ლოგიკას.
16. „როგორ ამტკიცებთ, რომ შიდა აუდიტი ობიექტურია?“
🎯 ამოწმებს:
მიუკერძოებლობას.
17. „თუ დღეს დავწერთ მნიშვნელოვან შეუსაბამობას, რას გააკეთებთ პირველ 24 საათში?“
🎯 ამოწმებს:
რეაგირების სისწრაფეს.
🎯 ვისთვის არის ეს მნიშვნელოვანი?
✔ კერძო და სახელმწიფო ლაბორატორიებისთვის ✔ ლაბორატორიებისთვის, რომლებიც ემზადებიან ISO 15189 აკრედიტაციისთვის ✔ უკვე აკრედიტებული ლაბორატორიებისთვის, რომლებსაც სურთ სისტემის გამყარება ✔ ქსელური და რეგიონული ლაბორატორიებისთვის
ბოლო პერიოდში ვხედავ არაერთი ჩემი კოლეგის განცხადებას, თითქოს ვადაგასული მედიკამენტების გამოყენება შესაძლებელია და ზოგჯერ „უსაფრთხოც“ კი არის.
როგორც ექიმი და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სპეციალისტი, ამ პოზიციას კატეგორიულად არ ვეთანხმები — არა ემოციურად, არამედ მკაფიო სამეცნიერო და სამართლებრივი არგუმენტებით.
ვადის გასვლის შემდეგ ეს გარანტია აღარ მოქმედებს და არც მწარმოებელი, არც სახელმწიფო აღარ იღებს პასუხისმგებლობას პრეპარატის ეფექტსა და უსაფრთხოებაზე [1,2].
კვლევა არ ნიშნავს რეკომენდაციას პაციენტისთვის
დიახ, არსებობს კვლევები, სადაც ნაჩვენებია, რომ ზოგიერთი ტაბლეტური მედიკამენტი ლაბორატორიულ პირობებში ვადის გასვლის შემდეგაც ინარჩუნებს აქტიური ნივთიერების ნაწილს [3,4].
მაგრამ ეს კვლევები:
• ტარდებოდა სახელმწიფო მარაგებზე
• მკაცრად კონტროლირებად პირობებში
• კონკრეტულ პარტიებზე
• არ ითვალისწინებდა ინდივიდუალურ კლინიკურ რისკს
ამ შედეგების მოსახლეობაზე გადატანა დაუშვებელია [2].
რატომ არის „დაქვეითებული ეფექტი“ სერიოზული საფრთხე?
არაეფექტური წამალი შესაძლოა კლინიკურად ისეთივე სახიფათო იყოს, როგორც არასწორი მკურნალობა [1,3].
ყველა მედიკამენტი ერთნაირი არ არის
განსაკუთრებით მაღალი რისკის შემცველია ვადაგასული:
• სითხეები და სუსპენზიები
• თვალის წვეთები
• ინექციები
• ჰორმონული და ბიოლოგიური პრეპარატები
აქ უკვე საუბარია არა მხოლოდ ეფექტზე, არამედ სტერილობისა და ინფექციის რეალურ რისკზე [1,5].
რას ამბობს საქართველოს კანონმდებლობა?
საქართველოს კანონმდებლობის მიხედვით („მედიკამენტებისა და ფარმაცევტული საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონი), ვადაგასული სამკურნალო საშუალება მიიჩნევა არაკონდინციურად და მისი გამოყენება, რეალიზაცია ან გავრცელება დაუშვებელია. ვარგისობის ვადის გასვლის შემდეგ მედიკამენტი კარგავს რეგისტრირებულ სტატუსს და ექვემდებარება ამოღებასა და განადგურებას. შესაბამისად, საქართველოში ვადაგასული მედიკამენტი არ განიხილება როგორც უსაფრთხო სამკურნალო საშუალება კლინიკურ პრაქტიკაში [7].
ჩემი პროფესიული პოზიცია
• ვადაგასული მედიკამენტი არ არის რეკომენდირებული რეგულარული გამოყენებისთვის
• კვლევითი გამონაკლისები არ წარმოადგენს სამედიცინო ინსტრუქციას მოსახლეობისთვის
• გადაუდებელ ვითარებაში გადაწყვეტილებას იღებს ექიმი, არა სოციალური ქსელი
• მედიკამენტის უსაფრთხოება იწყება ვარგისობის ვადის პატივისცემით
კითხვები და პასუხები (Q&A)
შეიძლება თუ არა ვადაგასული წამლის მიღება, თუ სხვა გზა არ მაქვს?
გადაუდებელ სიტუაციაში გადაწყვეტილება უნდა მიიღოს ექიმმა. თვითნებური გამოყენება არ არის რეკომენდირებული [1].
მართალია, რომ ვადაგასული წამლები არ არის ტოქსიკური?
ტოქსიკურობა იშვიათია, მაგრამ პრობლემა ხშირად არის არაეფექტურობა, რაც კლინიკურად არანაკლებ საშიშია [3].
ყველა მედიკამენტი ერთნაირად სტაბილურია?
არა. განსაკუთრებით არასტაბილურია სითხეები, თვალის წვეთები, ინექციები და ბიოლოგიური პრეპარატები [1,5].
არსებობს შემთხვევა, როცა ვადაგასულმა წამალმა ზიანი გამოიწვია?
ისტორიულად აღწერილია თირკმლის დაზიანების შემთხვევები დეგრადირებული ტეტრაციკლინის გამოყენებისას [6].
რატომ არ უნდა ვენდოთ სახლში შენახულ ვადაგასულ წამალს?
სითბო, ნესტი, სინათლე და არასწორი შენახვა აჩქარებს პრეპარატის დაშლას [1,2].
მეტი უახლესი და სანდო სამედიცინო ინფორმაცია იხილეთ ოფიციალურ პლატფორმაზე:
2. U.S. Food and Drug Administration. Expiration dating extension (Shelf-Life Extension Program – SLEP) [Internet]. Silver Spring (MD): FDA; 2023 [cited 2025 Dec 12]. Available from: https://www.fda.gov/…/mcm-legal…/expiration-dating-extension
3. Cantrell L, Suchard JR, Wu A, Gerona R. Stability of active ingredients in long-expired prescription medications. Arch Intern Med. 2012;172(21):1685–1687. doi:10.1001/archinternmed.2012.4501
4. Diven DG. Extending drug shelf life: Just makes sense. Mayo Clin Proc. 2015;90(11):1472–1474. doi:10.1016/j.mayocp.2015.08.001
5. Parish HG, Moore EE, Freeman J, et al. A systematic review of epinephrine stability and sterility with storage in a syringe. Am J Emerg Med. 2019;37(5):879–885. doi:10.1016/j.ajem.2018.10.033
6. Frimpter GW, Timpanelli AE, Eisenmenger WJ, et al. Reversible Fanconi syndrome caused by degraded tetracycline. JAMA. 1963;184(13):111–113. doi:10.1001/jama.1963.03060130013004
7. საქართველოს კანონი „მედიკამენტებისა და ფარმაცევტული საქმიანობის შესახებ“ [ინტერნეტი]. თბილისი: საქართველოს პარლამენტი; მოქმედი რედაქცია [ციტირებულია 2025 დეკ 12]. ხელმისაწვდომია: https://matsne.gov.ge
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მხარდაჭერით ჩატარდა მაღალი დონის პოლიტიკური დიალოგი ტრანსცხიმების აღმოფხვრის შესახებ, რომელშიც მონაწილეობდა დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის და გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროები და დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრი.
ტრანს-ცხიმები უჯერი ცხიმებია, რომლებიც ძირითადად გვხვდება ისეთ ინდუსტრიულ საკვებში, როგორიცაა, გამომცხვარი ცომეული, კონსერვირებული სოუსები და სხვა არაჯანსაღი საკვები.ტრანსცხიმები ახშობს არტერიებს და იწვევს ისეთ არაგადამდებ დაავადებებს, როგორიცაა გულის შეტევა და ინსულტი. ტრანსცხიმების მოხმარება მსოფლიოში ყოველწლიურად 278,000 ნაადრევ სიკვდილს იწვევს.
პოლიტიკის დიალოგის მიზანი იყო:
– ტრანსცხიმების ელიმინაციის შესახებ საერთაშორისო და რეგიონული მტკიცებულებების საუკეთესო პრაქტიკისა და გამოცდილების გაზიარება.
– საქართველოში სურსათის მიწოდების ჯაჭვიდან ინდუსტრიული ტრანსცხიმების აღმოფხვრის განხილვა ეროვნული კანონმდებლობის შესაბამისად.
– ტრანსცხიმებისგან თავისუფალი საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის პოლიტიკის გაძლიერებისა და სრულად განხორციელების გამოწვევების და შესაძლებლობების განხილვა.
– პოლიტიკის შემქმნელებს, ჯანდაცვის ორგანოებსა და დაინტერესებულ მხარეებს შორის მრავალსექტორული თანამშრომლობის გაძლიერება.
გადმოწერე აპლიკაცია „შენი ექიმი“ – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
მიიღე სანდო და აქტუალური ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ – საქართველოდან და მთელი მსოფლიოდან.
ტრანს ცხიმები ჩუმად კლავენ – მაგრამ ჩვენ შეგვიძლია ეს შევაჩეროთ!
ტრანს-ცხიმიანი მჟავები (TFAs) არის არასატურირებული ცხიმოვანი მჟავები, რომლებიც ხშირად გვხვდება ინდუსტრიულად წარმოებულ ბევრ საკვებში, როგორიცაა:
ორცხობილა და პასტები
ღვეზელები
შემწვარი საკვები
მარგარინი და მოკლე
ინდუსტრიულად წარმოებული TFA-ები საზიანოა. ისინი კლოკავენ არტერიებს და მნიშვნელოვნად ზრდიან ჰიპერტონიისა და გულის დაავადებების რისკს – ნაადრევი სიკვდილის ძირითადი მიზეზია.
ინდუსტრიული TFA-ების აღმოფხვრა არის ერთ-ერთი ყველაზე მარტივი და ფასიანი საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ღონისძიება, რომლის განხორციელებაც შეგვიძლია.
10 დეკემბერს, #საქართველო და WHO/ევროპა ერთად იმუშავებენ ეროვნული სატრანსპორტო პოლიტიკის განხორციელების დასაჩქარებლად.
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციამ შექმნა პლატფორმა, რომელიც აერთიანებს დეტალურ ინფორმაციას იმის შესახებ, თუ რა იწვევს ჯანდაცვის ხარჯებთან დაკავშირებულ ფინანსურ სიდუხჭირეს და რა შეიძლება გაკეთდეს ჯიბიდან გადახდების შესამცირებლადhttps://apps.who.int/dhis2/uhcwatch/
საყოველთაო ჯანდაცვა ინვესტიციაა, რომელიც ადამიანებს უფრო ჯანმრთელად და ხანგრძლივად ცხოვრების შესაძლებლობას აძლევს. ყველას უნდა მიუწვდებოდეს ხელი ჯანმრთელობის საბაზისო სერვისებზე ფინანსური სიდუხჭირის გარეშე.
ესპანეთში საგანგაშო შემთხვევა — 400-ზე მეტი ყარყატი მკვდარი იპოვეს მადრიდის მახლობლად
მადრიდის მახლობლად, მანსანარესის მდინარის სანაპიროზე, ერთდროულად დაახლოებით 400 ყარყატი მკვდარი იპოვეს. შემთხვევამ სერიოზული შეშფოთება გამოიწვია, რადგან არსებობს ეჭვი, რომ საქმე შესაძლოა ფრინველის გრიპთან იყოს დაკავშირებული.
რა ვიცით ამ ეტაპზე:
• საწყისი ლაბორატორიული ანალიზები მიუთითებს გრიპის შედარებით მსუბუქ ფორმაზე
• თუმცა ფრინველების მასობრივი დაღუპვის მასშტაბი განსაკუთრებულ ყურადღებას მოითხოვს
• ნიმუშები გადაგზავნილია ეროვნულ ლაბორატორიაში დამატებითი დადასტურებისთვის
უსაფრთხოების ზომები უკვე გამკაცრდა
ესპანეთის შესაბამისმა უწყებებმა დროებით გაამკაცრეს კონტროლი ფრინველის ფერმებზე, რათა აიცილონ შესაძლო გავრცელება სხვა ცხოველებზე და გარემოზე.
რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი?
ფრინველის გრიპის ზოგიერთი შტამი არა მხოლოდ ფრინველებისთვის, არამედ ზოგიერთ შემთხვევაში ადამიანებისთვისაც შეიძლება იყოს რისკის შემცველი. მსგავსი შემთხვევები ადრეული გაფრთხილების სიგნალია საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის.
ვითარება დაკვირვების ქვეშ რჩება. ოფიციალური დასკვნები უახლოეს დღეებში გამოქვეყნდება.
ტესტოსტერონი ჰორმონია, რომელიც უმთავრესად სათესლე ჯირკვლებში და საკვერცხეებში წარმოიქმნება.
მისი ნაკლებობა ან ზედმეტად მაღალი რაოდენობა ხშირად აისახება როგორც სხეულზე, ისე ფსიქოლოგიურ მდგომარეობაზე. ამიტომ მნიშვნელოვანია იცოდე, როგორ მუშაობს ეს ჰორმონი, რა არის ნორმად მიჩნეული დონე და რომელი ფაქტორები იწვევს მის მატებას ან შემცირებას.
ტესტოსტერონის „ჯანმრთელი“ დიაპაზონი დამოკიდებულია მრავალ ფაქტორზე — ასაკზე, სქესზე და თავად ლაბორატორიაზე, სადაც ტესტი ტარდება. სწორედ ამიტომ, საბოლოო ინტერპრეტაციას ყოველთვის ექიმი აკეთებს კონკრეტული ანალიზის სტანდარტების მიხედვით.
ტესტოსტერონი მამაკაცებში
ზრდასრულ მამაკაცს, როგორც წესი, დაბადებიდანვე არ აქვს ტესტოსტერონის ზედმეტად მაღალი მაჩვენებელი. სათესლე ჯირკვლები დაბადებისას მამაკაცებში (AMAB) და საკვერცხეები ქალებში დაბადებისას (AFAB) წარმოქმნიან ტესტოსტერონს.
ტესტოსტერონი ქალებში
AFAB ადამიანებში (დაბადებისას ქალად მიჩნეულებში) ტესტოსტერონის ზედმეტი დონე შეიძლება მენჯის არეში განვითარებულ ორგანოებზე აისახოს — მაგალითად, ახალშობილებში შესაძლებელია კლიტორის მნიშვნელოვნად გადიდება. ასევე სქესობრივი მომწიფება შეიძლება 8 წლამდე დაიწყოს, რაც ნაადრევ პროცესად ითვლება.
ზედმეტ ტესტოსტერონს ხშირად უკავშირებენ პოლიკისტოზური საკვერცხეების სინდრომს (PCOS), რაც რეპროდუქციულ ასაკში მყოფი AFAB პირების დაახლოებით 15%-ს აღენიშნება. ამ მდგომარეობას ახასიათებს:
კანის პრობლემები, განსაკუთრებით აკნე;
თმის ჭარბი ზრდა სახეზე და სხეულზე;
მენსტრუალური ციკლის არასტაბილურობა;
თმის გათხელება შუბლის არეში;
ხმის დაბლა ჩამოსვლა.
თუ გაქვს ეჭვი, რომ ტესტოსტერონის დონე შეიძლება არასტაბილური იყოს, აუცილებელია ექიმთან ვიზიტი, რათა თავიდან აიცილო შესაძლო გართულებები.
რა იწვევს ტესტოსტერონის მაღალ დონეს?
არსებობს რამდენიმე ძირითადი მიზეზი, რომლებიც ორგანიზმში ანდროგენების ჭარბ გამომუშავებას უწყობს ხელს:
პოლიკისტოზური საკვერცხეების სინდრომი – ჰორმონული დისბალანსი, რომლის დროსაც საკვერცხეები ზედმეტ ტესტოსტერონს წარმოქმნიან. ეს დისბალანსი იწვევს როგორც გარეგნულ, ისე მეტაბოლურ ცვლილებებს.
თირკმელზედა ჯირკვლის თანდაყოლილი ჰიპერპლაზია (CAH) – გენეტიკური მდგომარეობა, რომლის დროსაც თირკმელზედა ჯირკვლები ვერ გამოიმუშავებენ საკმარის კორტიზოლს და ამის ნაცვლად აწარმოებენ ზედმეტ ანდროგენებს.
საკვერცხის ან სათესლე ჯირკვლის ჰორმონული სიმსივნეები – მსგავსი ტიპის ნეოპლაზიები ტესტოსტერონს უშუალოდ გამოყოფენ და ამიტომ ჰორმონის დონე მკვეთრად იზრდება.
თირკმელზედა ჯირკვლის სიმსივნეები – იშვიათი, მაგრამ შესაძლო შემთხვევებია, როდესაც ეს ორგანო ჭარბად წარმოქმნის სქესობრივ ჰორმონებს.
ტესტოსტერონის ზრდა სხვადასხვაგვარად მოქმედებს ადამიანზე — ასაკისა და სქესის მიხედვით.
რა ხდება მაშინ, როცა ტესტოსტერონი ძალიან დაბალია?
ტესტოსტერონის ნაკლებობა უმეტესად მამაკაცებში იწვევს კლინიკურ პრობლემებს. ასეთ მდგომარეობას ჰიპოგონადიზმი ეწოდება.
ტესტოსტერონის ნორმაზე დაბალი დონე, როგორც წესი, იწვევს მხოლოდ სიმპტომებს მამრობითი სქესში. ამ მდგომარეობას მამაკაცის ჰიპოგონადიზმი ეწოდება .
არსებობს მამრობითი ჰიპოგონადიზმის ორი ძირითადი ტიპი: კლასიკური (თანდაყოლილი ან შეძენილი) და გვიანი.
კლასიკური მამრობითი ჰიპოგონადიზმი არის, როდესაც ტესტოსტერონის დაბალი დონე გამოწვეულია ძირითადი სამედიცინო მდგომარეობის ან სათესლე ჯირკვლის, ჰიპოფიზის ჯირკვლის ან ჰიპოთალამუსის დაზიანების გამო. მაგალითად, ადამიანი შეიძლება დაიბადოს ისეთი მდგომარეობით (თანდაყოლილი), რომელიც იწვევს ტესტოსტერონის დაბალ დონეს, როგორიცაა კლაინფელტერის სინდრომი, კალმანის სინდრომი ან შეიძლება განვითარდეს მოგვიანებით (შეძენილი), მაგალითად, რაღაცისგან, რომელიც ცვლის მათი ნორმალურ ფუნქციონირებას. სათესლე ჯირკვლები, ჰიპოთალამუსი ან ჰიპოფიზის ჯირკვალი.
გვიან დაწყებული მამრობითი ჰიპოგონადიზმი ხდება მაშინ, როდესაც ტესტოსტერონის დონის დაქვეითება დაკავშირებულია ზოგად დაბერებასთან ან ასაკთან დაკავშირებულ პირობებთან, განსაკუთრებით სიმსუქნესთან და ტიპი 2 დიაბეტთან. გვიანი ჰიპოგონადიზმი აღენიშნება 40 წელზე უფროსი ასაკის მამაკაცების დაახლოებით 2%-ს.
დაბალი ტესტოსტერონის სიმპტომები განსხვავდება თქვენი ასაკის მიხედვით.
ქვემოთ მოცემულ ორ დიაგრამაში მოცემულია ტესტოსტერონის ზოგადი ნორმალური დიაპაზონი ასაკისა და სქესის მიხედვით. დონე იზომება ნანოგრამებში დეცილიტრში (ნგ/დლ).
მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ტესტოსტერონის დონის ნორმალური დიაპაზონი შეიძლება განსხვავდებოდეს სისხლის ტესტის ტიპისა და ლაბორატორიის მიხედვით, სადაც ის კეთდება. შენი ექიმი ყოველთვის მიუთითებს შენი ლაბორატორიის ნორმალურ დიაპაზონებზე შედეგების ინტერპრეტაციისას.
ტესტოსტერონის ნორმალური დონე მამაკაცებში:
Ასაკი
ტესტოსტერონის ნორმალური დიაპაზონი
1 წლამდე ასაკის
12 ნგ/დლ-ზე ნაკლები
1-დან 5 წლამდე
12 ნგ/დლ-ზე ნაკლები
6-დან 10 წლამდე
25 ნგ/დლ-ზე ნაკლები
11-დან 15 წლამდე
830 ნგ/დლ-ზე ნაკლები
16-დან 17 წლამდე
102-დან 1010 ნგ/დლ-მდე
18-დან 99 წლამდე
193-დან 824 ნგ/დლ-მდე
ტესტოსტერონის ნორმალური დონე ქალებში:
Ასაკი
ტესტოსტერონის ნორმალური დიაპაზონი
1 წლამდე ასაკის
21 ნგ/დლ-ზე ნაკლები
1-დან 5 წლამდე
12 ნგ/დლ-ზე ნაკლები
6-დან 10 წლამდე
25 ნგ/დლ-ზე ნაკლები
11-დან 17 წლამდე
79 ნგ/დლ-ზე ნაკლები
18-დან 99 წლამდე
40 ნგ/დლ-ზე ნაკლები
თუ ფიქრობ, რომ შეიძლება გქონდეს დაბალი ტესტოსტერონის ან ჭარბი ტესტოსტერონის სიმპტომები, მაშინ მიმართე ექიმს რათა თავიდან აიცილო გართულებები.
ტესტოსტერონი მამაკაცებში
ნაკლებად სავარაუდოა და ძნელი სათქმელია რომ ზრდასრულ მამაკაცს დაბადებისას ჰქონდა ტესტოსტერონის ნორმაზე მაღალი დონე.
ჭარბი ტესტოსტერონი ბავშვებში, რომლებსაც მამრობითი სქესი აქვს, შეიძლება გამოიწვიოს ნაადრევი, ადრეული სქესობრივი მომწიფება, როდესაც პუბერტატი იწყება ცხრა წლამდე.
ტესტოსტერონი ქალებში
ტესტოსტერონის მაღალმა დონემ ახალშობილებში, რომლებიც მდედრობითი სქესისაა დაბადებისას (AFAB) შეიძლება გამოიწვიოს მათი კლიტორის გაფართოება, რომელიც შეიძლება თითქმის პენისს ჰგავს. მას ასევე შეუძლია გამოიწვიოს ნაადრევი (ადრეული) სქესობრივი მომწიფება, ანუ სქესობრივი მომწიფება იწყება რვა წლამდე.
ასევე ტესტოსტერონის მაღალი დონე შეიძლება იყოს პოლიკისტოზური საკვერცხის სინდრომის (PCOS) ნიშანი. ეს მდგომარეობა ძალიან ხშირია – რეპროდუქციული ასაკის AFAB-ის ადამიანების 15%-მდე.
PCOS იწვევს გარკვეულ სიმპტომებს, მათ შორის:
აკნე .
სხეულისა და სახის ჭარბი თმა.
არარეგულარული მენსტრუაცია.
გამელოტება თმის ხაზის წინა მხარეს.
უფრო ბოხი ხმა.
ჰიპოგონადიზმის ძირითადი ტიპები:
კლასიკური (დანაკლისით ან დაზიანებით გამოწვეული) – როდესაც პრობლემა განპირობებულია სათესლე ჯირკვლის, ჰიპოფიზის ან ჰიპოთალამუსის მუშაობის დარღვევით. ეს შეიძლება იყოს თანდაყოლილი (მაგ., კლაინფელტერის ან კალმანის სინდრომი) ან ცხოვრების განმავლობაში შეძენილი.
გვიანი ჰიპოგონადიზმი – ასაკთან დაკავშირებული მდგომარეობა, რომელიც ხშირად დაკავშირებულია სიმსუქნესა და 2 ტიპის შაქრიან დიაბეტთან. 40 წელს გადაცილებული მამაკაცების დაახლოებით 2%-ს აღენიშნება.
დაბალი ტესტოსტერონის ნიშნები ასაკის მიხედვით იცვლება და თითოეულ შემთხვევაში ინდივიდუალურ დაკვირვებას საჭიროებს.
გადმოწერე აპლიკაცია „შენი ექიმი“ – პირველი ქართული სამედიცინო პლატფორმა!
მიიღე სანდო და აქტუალური ინფორმაცია ჯანმრთელობის შესახებ – საქართველოდან და მთელი მსოფლიოდან.
