ერთადერთი ნივთი, რომელიც მიცვალებულს საფლავში უნდა ჩავაყოლოთ, არის ნაკურთხი ჯვარი. რაც შეეხება ტანისამოსისა და სხვადასხვა ნივთის საფლავში ჩატანებას – ეს მხოლოდ ცრურწმენაა და რელიგიასთან არანაირი კავშირი არა აქვს. მსგავსი ქმედება არის დაკარგული მადლი, რომელიც შეგვეძლო, მიცვალებულის სახელზე მოწყალების სახით გაგვეცა.
ეკლესიური მოძღვრებით, როდესაც მიცვალებული შინ ასვენია, დაუშვებელია ნებისმიერი სახის სამგლოვიარო მუსიკის შესრულება, რადგან ეს უდიდეს ტანჯვას ანიჭებს გარდაცვლილის სულს. ქრისტიანული წესით, გარდაცვილის დაკრძალვამდე იკითხება ფსალმუნები და იგალობება საეკლესიო საგალობლები, რაც მის სულს სიმშვიდეს ანიჭებს.
აზრი საფლავის ორმოცამდე მოწყობის აუცილებლობის შესახებ, ცრურწმენაა. მთავარია, საფლავზე მიცვალებულის დაკრძალვისთანავე აღიმართოს ჯვარი – სიმბოლო ხსნისა. როგორც წმინდა მამები ბრძანებენ, უჯვრო საფლავს ეშმაკები ეპატრონებიან.
ხატების გვერდით მიცვალებულის სურათის მოთავსება არაეკლესიურია.
პირველი ორი დღის განმავლობაში სული შედარებით თავისუფალია და შეუძლია ეწვიოს იმ ადგილებს დედამიწაზე, რომლებიც მისთვის ძვირფასია, მესამე დღეს ის გადადის სხვა სფეროში.
სულს გარდაცვალებიდან მესამე დღეს საზვერეების გავლა მოუწევს. იქ მას ეშმაკები ელიან, ახსენებენ და პასუხს სთხოვენ მის მიერ ჩადენილ ნებისმიერ უხამს საქციელზე, ისეთზეც, რომელიც ადამიანს აღარც კი ახსოვს. სულს ამ რთულ გზაზე მფარველი ანგელოზიც ახლავს და მის დაცვას ცდილობს. სწორედ სიცოცხლეში ქმნილმა სიკეთემ და ახლობლების ლოცვამ უნდა გადაალახინოს სულს ეს საშინელი საზვერეები. თუ ადამიანმა სიცოცხლეშივე აღიარა ცოდვები და გულით მოინანია ისინი.
ადამიანის გარდაცვალებიდან 3 დღის განმავლობაში სული სხეულთან ერთადაა, ის ხედავს ვინ მოდის, როგორ ტირის, რას ფიქრობს. შემდეგ, ჩამოდის ანგელოზი, თუ ადამიანი მოუნათლავია, ან თავი მოიკლა, ანგელოზი პირდაპირ მიათრევს სულს და აგდებს ჯოჯოხეთში…
თუ მონათლულია და თავი არ მოიკლა 6 დღე ათვალიერებინებს სამოთხეს, მე 40 დღეს წარსდგება უფლის წინაშე და თუ ადამიანს არ ჰქონდა მომაკვდინებელი ცოდვა – მისი სული სამოთხეში წავა, თუ არა ჯოჯოხეთში, გააჩნია ცოდვებს და ჯოჯოხეთის რომელ საფეხურზე მოხვდები…
მიცვალებულთა ხსენება მნიშვნელოვანი რიტუალია მართლმადიდებლობაში, რომელიც ექვემდებარება ეკლესიის გარკვეულ წესებსა და კანონებს. ამ კანონების მიხედვით, ხსენება არ შემოიფარგლება მხოლოდ გარდაცვალების დღით და განსაკუთრებულ ყურადღებას მოითხოვს გარკვეული პერიოდის განმავლობაში, როგორიცაა გარდაცვალების შემდეგ მე-3, მე-9 და მე-40 დღე.
საზვერეების წარმატებით გავლის შემდეგ სულისათვის ჯერ კიდევ უცნობია სად დარჩება იგი. დარჩენილი 37 დღის განმავლობაში იგი კვლავ მოივლის ცათა სასუფევლისა და ჯოჯოხეთის უფსკრულებს. მეორმოცე დღეს კი მას მიეჩინება ადგილი მკვდრეთით აღდგომამდე.
სამი ყველაზე მნიშვნელოვანი თარიღი
გასაღებად ითვლება მესამე დღე, როდესაც სული პირველად მიმართავს უფალს. ამ დროს იგი ათავისუფლებს თავს მიწიერი ხეტიალებისა და მიჯაჭვულობისგან, ამაღლდება სულიერ სფეროებში. ამ პროცესში მნიშვნელოვან როლს თამაშობს მესამე დღეს გამართული ხსოვნის ვახშამი და რიტუალი, რომელიც ეხმარება სულს, დატოვოს ცოცხალთა სამყარო.
მეცხრე დღე მეორე წამია ღმერთის წინაშე. სული ზეციურ ადგილებშია, ამოწმებს მართალთათვის განკუთვნილ საცხოვრებლებს და ნანობს თავის ნაკლოვანებებსა და გაუგებრობას. მეცხრე დღეს სამგლოვიარო ვახშამი მიზნად ისახავს ღმერთის დამშვიდებას და მიცვალებულისთვის ლოცვას.
მეორმოცე დღე ხდება მესამე მომენტი ღმერთის წინაშე, სადაც ქვესკნელის სული ხედავს ცოდვილთა ტანჯვას. მე-40 დღეს დგება უკანასკნელი განაჩენი, რაც ამ თარიღს საკვანძოდ აქცევს. ახლობლები ლოცულობენ სულისთვის, ცოდვების გამოსყიდვისთვის და გარდაცვლილის კარგი საქმეების გახსენებაზე.
მართლმადიდებლური წეს-ჩვეულებების დაცვა მოიცავს მისთვის ლოცვას, პანაშვიდს, გარდაცვლილის ცხედრის განწმენდას, დაკრძალვისთვის მომზადებას, საფლავის გათხრას და ბოლოს დაკრძალვას. ეს ნაბიჯები ეხმარება ნათესავებს დაემშვიდობონ ადამიანს, რომელიც სხვა სამყაროში გადავიდა და მისი სული სამოთხის სივრცეებში მიიყვანოს.
მიცვალებულთა ხსენება მეცხრე დღეს არის პერიოდი, რომლის დროსაც ხდება მეორე წარდგომა ღვთის წინაშე. სული, რომელიც გადარჩა მესამიდან მეცხრე დღემდე, სამოთხეშია, სადაც ეცნობა მართალთათვის განკუთვნილ ადგილებს. ამ დროის განმავლობაში ის იკვლევს თავის ქმედებებს და ნანობს თავგანწირვის ნაკლებობას ცხოვრებაში. გარდაცვლილის ბედის შესამსუბუქებლად და ახლობლებისთვის ნუგეშისცემის მიზნით მეცხრე დღეს იმართება სამახსოვრო ვახშამი.
მართლმადიდებლური წეს-ჩვეულებები ამ დღეს რამდენიმე მნიშვნელოვან პუნქტს გულისხმობს. უპირველეს ყოვლისა, მნიშვნელოვანია კეთილი სიტყვების თქმა და გარდაცვლილის სულისთვის ლოცვა. სამახსოვრო ვახშმის მოწყობა, როდესაც საყვარელი ადამიანები იკრიბებიან და დროს თბილ გარემოში ატარებენ, ამ პერიოდის განუყოფელი ნაწილია. საფლავის მონახულება, ტაძარში წირვის შეკვეთა და საჩუქრების დატოვება ასევე შედის იმ რიტუალებში, რომლებიც გარდაცვლილის სულის ნუგეშისცემას უწყობს ხელს.
მეორმოცე დღეს სახლში გარდაცვლილის ხსოვნის აღნიშვნა მნიშვნელოვან როლს ასრულებს. ახლობლები იკრიბებიან და იხსენებენ მიცვალებულებს. ამ დღეს კვება უნდა იყოს განსაკუთრებული, მაგრამ ამავე დროს მარტივი და მოკრძალებული.
მნიშვნელოვანი ასპექტია ამ დღეს ალკოჰოლის დალევის თავიდან აცილება. ეს განიხილება გარდაცვლილისა და მისი სულის პატივისცემაში და ასევე არის ღვთისმოსავი რიტუალის ნაწილი.
სულ 20 საზვერეა. ესენია:
I საზვერე – უქმად მეტყველებისა და უხამსი ლაპარაკის ცოდვა (აქ ყველაფერზე მოთხოვენ პასუხს, რაც კი ოდესმე ცუდი უთქვამს, თუკი ვინმესთვის დაუცინია და სხვა)
II საზვერე – სიცრუის ცოდვა
III საზვერე – განკითხვისა და ცილისწამების ცოდვა
IV საზვერე – ნაყროვანებისა (მარხვის გატეხა, ულოცველი ჭამა) და მემთვრალეობის ცოდვა
V საზვერე – სიზარმაცის ცოდვა
VI საზვერე – ქურდობის ცოდვა
VII საზვერე – სიძნუწისა და ვერცხლისმოყვარეობის ცოდვა
VIII საზვერე – ანგარების ცოდვა (მექრთამეობა და მლიქვნელობა)
IX საზვერე – ტყუილისა და ცუდმედიდობის ცოდვა
X საზვერე – შური
XI საზვერე – ამპარტავნება
XII საზვერე – მრისხანება
XIII საზვერე – ძვირსხსენების ცოდვა ანუ ავის ლაპარაკი
XIV საზვერე – ავაზაკობის ცოდვა
XV საზვერე – ჯადოქრობისა და მკითხაობის ცოდვა
XVI საზვერე – სიძვის ცოდვა
XVII საზვერე – მრუშობის ცოდვა
XVIII საზვერე – სოდომის ცოდვა (აქ სისხლის აღერვა და ყოველგვარი უკუღმართი კავშირი განისჯება, აგრეთვე დაფარული საქმეები, რომელთა შესახებ ლაპარაკიც კი სამარცხვინოა)
XIX საზვერე – კერპთაყვანისმცემლობისა და ყოველგვარი მწვალებლობისა
XX საზვერე – ულმობელობა და ყოველვარი სისასტიკე
თუ ამ საზვერეეებს გადალახავს, სული სასუფეველში მოხვდება.
გარდაცვლილებზე ლოცვა
თუ რამდენად მნიშვნელოვანია ლიტურგიაზე მოხსენიება, ამისათვის მოგითხრობთ ერთ შემთხვევას. წმ. თეოდოსი ჩერნიგოველის განდიდებამდე (1896 წ.) მღვდელმონაზონი – სახელგანთქმული ბერი ალექსი (კიევის – მღვიმევის ლავრის გოლოსეევის სკიტიდან, გარდაიცვალა 1916 წ.) წმ. ნაწილებისათვის შესამოსელის შეცვლის დროს დაიღალა, იქვე მჯდომარეს ჩაეძინა და დაინახა თავის წინაშე მდგომარე წმიდანი, რომელმაც უთხრა: „გმადლობთ, ჩემთვის გაწეული შრომისათვის, ხოლო როცა ლიტურგიას აღასრულებ, მოიხსენე ჩემი მშობლები”, და მისცა მათი სახელები: (მღვდელი ნიკიტა და მარია), – „როგორ, შენ წმიდანი ჩემგან ითხოვ ლოცვას, როცა თვითონ დგახარ ზეციური საყდრის წინაშე და ღვთის მადლს აძლევ ადამიანებს?” – შეეკითხა მღვდელმონაზონი – „დიახ – უპასუხა წმიდა თეოდოსიმ, – რადგან ლიტურგიაზე მოხსენიება ჩემს ლოცვებზე უფრო ძლიერია”.
პანაშვიდი, პირადი ლოცვა, მიცვალებულის სახელზე გაკეთებული კეთილი საქმეები (მოწყალება, ეკლესიისათვის შესაწირავი) კარგია, მაგრამ განსაკუთრებით სასარგებლოა მათი ლიტურგიაზე მოხსენიება. იყო მიცვალებულთა გამოცხადების მრავალი შემთხვევები, რომლებიც ამას ადასტურებენ. მრავალი სინანულით გარდაცვლილი, რომლებმაც ვერ შეძლეს ამის სიცოცხლეში გამოვლინება, გათავისუფლდნენ ტანჯვისაგან და განსვენება მიიღეს. ეკლესიაში გამუდმებით აღევლინება ლოცვა მიცვალებულთა განსვენებისათვის, ხოლო სულიწმიდის გარდამოსვლის დღეს, მწუხრზე მუხლმოდრეკილს ლოცვებში არის განსაკუთრებული ვედრება.
რა შეგვიძლია გავაკეთოთ მიცვალებულთათვის
თუკი ჩვენ გვსურს გამოვხატოთ სიყვარული გარდაცვლილებისადმი და გავუწიოთ რეალური დახმარება, ყველაზე საუკეთესოა მათთვის ლოცვა და როგორც ვთქვით, ლიტურგიაზე მოხსენიება. მაშინ როცა ცოცხალთათვის და გარდაცვლილთათვის ამოღებული ნაწილები ჩაეშვება უფლის სისხლში, ამაზე დიდს და მნიშვნელოვანს ჩვენ ვერაფერს გავაკეთებთ მათთვის. ლიტურგიაზე მოხსენიება ყოველთვის აუცილებელია, მაგრამ განსაკუთრებით საჭიროა ორმოც დღეს, როდესაც გარდაცვლილის სული მარადიული სამყოფელის გზაზე მიემართება. სხეული მაშინ უგრძნობელია. ის ვერ ხედავს შეკრებილ ახლობლებს, ვერ გრძნობს ყვავილთა სურნელებას, არ ესმის გამოსათხოვარი სიტყვები, სული კი გრძნობს მისთვის აღვლენილ ლოცვებს, მადლიერია და სულიერად ახლოსაა მათთან.
ო, გარდაცვლილთა ახლობლებო და ნათესავებო, გააკეთეთ ყველაფერი, რაც საჭიროა და რისი შესაძლებლობაც გაქვთ. გამოიყენეთ გაჭირვებულთა დასახმარებლად ეკლესიისათვის, სადაც მათთვის ლოცვა აღევლინება, იყავით გულმოწყალენი, იზრუნეთ მათი სულისათვის. გახსოვდეთ, რომ იგივე გზა დევს ჩვენს წინაშეც, წარმოიდგინეთ, როგორ მოგვინდება მაშინ, რომ მოგვიხსენიონ ლოცვებში, ილოცონ ჩვენი სულისათვის.
როგორც კი ვინმე გარდაიცვლება, დაუყოვნებლივ მოუხმეთ მღვდელს, რათა მან შეძლოს „სულის ამოსვლის ლოცვის” წაკითხვა, რომელიც უნდა წაეკითხოს ყველა მართლმადიდებელ ქრისტიანს. შეეცადეთ აუგოთ წესი ეკლესიაში და წესის აგებამდე ეკითხებოდეს ფსალმუნი. წესის აგება შეიძლება ჩატარდეს ზომიერად, არამდიდრულად, იგი უნდა იყოს სრული, შემოკლების გარეშე.
გახსოვდეთ, ყოველი სიტყვა მიცვალებულთათვის მსგავსია წყლის წვეთისა მწყურვალთათვის, აგრეთვე იზრუნეთ ორმოცდღიან მოსახსენებელზე, ე.ი. ლიტურგიაზე, ყოვლდღიურ მოსახსენებელზე. ჩვეულებრივ ეკლესიებში, სადაც ყოველდღიური მსახურება აღესრულება, მიცვალებულებსაც მოიხსენებენ ორმოც და მეტ დღესაც. ხოლო თუ წესი აეგო იმ ტაძარში, სადაც არ არის ყოველდღიური მსახურება, ახლობლებმა უნდა იზრუნონ და შეუკვეთონ ორმოცდღიანი მოსახსენებელი იქ, სადაც ყოველდღიური მსახურებაა. კარგია აგრეთვე შეწირულობის მონასტრებში გაგზავნა, აგრეთვე, იერუსალიმში, სადაც განუწყვეტელი ლოცვა აღევლინება. მოხსენიება უნდა დაიწყოს გარდაცვალებისთანავე, როცა სულს განსაკუთრებით სჭირდება შეწევნა.
მაშ ვიზრუნოთ იმქვეყნად ჩვენზე ადრე წასულებისათვის, რათა ყველაფერი გავაკეთოთ მათთვის, რაც შეგვიძლია, იმის ხსოვნით, რომ „ნეტარ იყვნენ მოწყალენი, რამეთუ იგინი შეწყალებულ იქნებიან”.
ლოცვა გარდაცვლილი ქრისტიანისათვის
მოიხსენე, უფალო ღმერთო ჩვენო, სავანეთა მათ საუკუნეთა რწმენითა და სასოებითა შენითა აღსრულებული მონაი (მხევალი) შენი (სახელი) და ვითარცა სახიერმან და კაცთმოყვარემან, ცოდვათა მიმტევებელმან და უშჯულოებათა აღმხოცელმან, უძალო-ჰქმენ, მიუტევენ და შეუნდვენ ყოველნი შეცოდებანი მისნი ნებსითნი და უნებლიეთნი. იხსენ, უფალო, იგი სამარადისოისა სატანჯველისა და გეჰენიისა მის ცეცხლისაგან უშრეტისა, ნეტარ-ყავ და თანაზიარ იგი საუკუნეთა მათ კეთილთა შენთა, რომელნი განუმზადენ მოყვარეთა შენთა. დაღაცათუ გცოდა, უფალო, არამედ არა განდგა შენგან, არცა შეორგულდა, არამედ ესავდა სამებასა წმიდასა, მამასა და ძესა და წმიდასა სულსა, და შენ, ერთსა სამებისაგანსა, განკაცებულსა ქრისტესა ღმერთსა ჩვენსა, და ვიდრე უკანაისკნელად აღმოფშვინვამდე მართლმადიდებლობით აღიარებდა სამებასა ერთარსებასა, ვინაიცა მოწყალე ექმენ მას და რწმენაი მისი შენდა მომართ, ვითარცა ღვაწლი დიდი, მიითვალე და მოწყალებითა შენითა წმიდათა შენთა თანა განუსვენე. ამინ.
