გარემოს ეროვნული სააგენტოს 2025 წლის ანგარიშის მიხედვით, საქართველოში გეოლოგიური მონიტორინგის ქსელი ბოლო წლებში მნიშვნელოვნად გაფართოვდა და ქვეყნის მასშტაბით თანამედროვე მონიტორინგის სისტემები უკვე 18 მეწყრულ სხეულზეა დამონტაჟებული.
სააგენტოს ინფორმაციით, აღნიშნული სისტემებიდან 11 ერთიან სერვერულ პლატფორმაზეა ინტეგრირებული, რაც გეოლოგიური პროცესების დაკვირვებისა და მონაცემთა ანალიზის ცენტრალიზებულ მართვას უზრუნველყოფს. საკითხი მნიშვნელოვანია იმის გათვალისწინებით, რომ საქართველო სტიქიური გეოლოგიური პროცესების გავრცელებისა და მასშტაბის მხრივ მსოფლიოს ერთ-ერთ რთულ მთიან რეგიონად მიიჩნევა.
მოვლენების აღწერა
გარემოს ეროვნული სააგენტოს მიერ გამოქვეყნებულ ანგარიშში, რომელიც გეოლოგიურ მონიტორინგსა და საფრთხეების შეფასებას ეხება, აღნიშნულია, რომ ქვეყანაში აქტიურად მიმდინარეობს მეწყრული პროცესების მონიტორინგის სისტემების გაფართოება და ტექნიკური განახლება.
სააგენტოს მონაცემებით, არსებული 18 მონიტორინგის სისტემიდან 11 უკვე ინტეგრირებულია ერთიან სერვერულ ინფრასტრუქტურაში. ეს ნიშნავს, რომ შესაბამის უწყებებს რეალურ დროში შეუძლიათ მონაცემების მიღება, დამუშავება და ანალიზი, რაც სტიქიური პროცესების ადრეული გამოვლენისა და რისკების შეფასებისთვის მნიშვნელოვანია.
ანგარიშში ასევე ნათქვამია, რომ 2025 წელს დამატებით შეისყიდეს მონიტორინგის სისტემები, რომლებიც 11 მეწყრულ სხეულზე უნდა დამონტაჟდეს. დოკუმენტში არ არის დაკონკრეტებული, რამდენი ახალი სისტემა შეიძინა სააგენტომ და რა მოცულობის ფინანსური რესურსი გამოიყო სახელმწიფო ბიუჯეტიდან.
სააგენტოს განმარტებით, ინსტალაციის, ტრენინგების, მონაცემების მიღების, დამუშავების, ანალიზისა და ვალიდაციის პროცესი 2026 წლის პირველ ნახევარში უნდა დასრულდეს.
კონტექსტი და ფონი
საქართველო გეოლოგიური საფრთხეების მაღალი რისკის მქონე ქვეყნებს შორის მოიაზრება. ქვეყნის მთიანი რელიეფი, კლიმატური პირობები, ინტენსიური ნალექები და მდინარეთა აუზების თავისებურებები მეწყრების, ღვარცოფების, კლდეზვავებისა და ქვათაცვენის განვითარების წინაპირობებს ქმნის.
გეოლოგიური პროცესები გავლენას ახდენს როგორც მოსახლეობის უსაფრთხოებაზე, ისე ინფრასტრუქტურაზე, ეკონომიკასა და გარემოზე. განსაკუთრებით მაღალი რისკის ზონებად ითვლება მთიანი რეგიონები, სადაც მეწყრული პროცესები პერიოდულად აზიანებს საცხოვრებელ სახლებს, ადგილობრივ გზებს, ელექტროგადამცემ ხაზებსა და სასოფლო-სამეურნეო მიწებს.
გარემოს ეროვნული სააგენტოს შეფასებით, საქართველო მსოფლიოს მთიან ქვეყნებს შორის ერთ-ერთ ყველაზე რთულ რეგიონს წარმოადგენს გეოლოგიური პროცესების განვითარების მასშტაბის, განმეორებადობის სიხშირისა და მათი სოციალური და ეკონომიკური შედეგების თვალსაზრისით [1].
ბოლო წლებში კლიმატური ცვლილებების ფონზე გაიზარდა ექსტრემალური მეტეოროლოგიური მოვლენების სიხშირეც. ძლიერი ნალექები, წყალდიდობები და გრუნტის დატენიანება პირდაპირ ზრდის მეწყრებისა და ღვარცოფების გააქტიურების რისკს. ამ პირობებში მონიტორინგის თანამედროვე სისტემების არსებობა განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს.
დეტალები და ფაქტები
ანგარიშის მიხედვით, 2025 წელს საქართველოს ყველა რეგიონში ორ ეტაპად — გაზაფხულისა და შემოდგომის სეზონებზე — განხორციელდა გეგმური გეოლოგიური მონიტორინგი. სამუშაოები მიზნად ისახავდა სტიქიური გეოლოგიური პროცესების შეფასებას, მათ შორის მეწყრების, ღვარცოფების, კლდეზვავებისა და ქვათაცვენის რისკების ანალიზს.
სააგენტომ ასევე მოამზადა და გამოსცა საინფორმაციო გეოლოგიური ბიულეტენი — „საქართველოში 2024 წელს სტიქიური გეოლოგიური პროცესების განვითარების შედეგები და პროგნოზი 2025 წლისთვის“. დოკუმენტში ასახულია ინფორმაცია როგორც გეგმური მონიტორინგის, ისე სტიქიური პროცესების გააქტიურების პერიოდში ჩატარებული კვლევების შესახებ.
ბიულეტენს თან ერთვის სპეციალიზებული გეოლოგიური საფრთხეების რუკები, რომლებიც მუნიციპალიტეტებისა და რეგიონების მიხედვით აჩვენებს სხვადასხვა ტიპის გეოლოგიური რისკის გავრცელებას.
სააგენტოს მონაცემებით, გასულ წელს სხვადასხვა მუნიციპალიტეტიდან, სახელმწიფო უწყებებიდან და მოქალაქეებისგან შესული მიმართვების საფუძველზე მომზადდა 1170 ვიზუალური საინჟინრო-გეოლოგიური დასკვნა.
ამ დასკვნების ფარგლებში შეფასდა:
- 2131 დასახლებული პუნქტის გეოდინამიკური მდგომარეობა;
- 4008 მოქალაქის საცხოვრებელი სახლისა და საკარმიდამო მიწის ნაკვეთის მდგომარეობა;
- შესაბამის ტერიტორიებზე არსებული საფრთხის რისკები;
- გადაუდებელი ღონისძიებების საჭიროება.
ასევე შეფასდა 85 ინფრასტრუქტურული ობიექტის გეოდინამიკური და გეოეკოლოგიური მდგომარეობა.
გეოლოგიური მონიტორინგის ფარგლებში სპეციალისტები სწავლობენ მიწის მასების გადაადგილების დინამიკას, გრუნტის სტაბილურობას, წყლის ზემოქმედებასა და სხვა ფაქტორებს, რომლებიც მეწყრული პროცესების განვითარებას უკავშირდება.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
გეოლოგიური საფრთხეების მონიტორინგი საერთაშორისო დონეზე კლიმატური და გარემოსდაცვითი პოლიტიკის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მიმართულებად განიხილება. მთიან რეგიონებში მდებარე ქვეყნებში, მათ შორის ევროპის, აზიისა და კავკასიის ნაწილში, მეწყრები და ღვარცოფები ინფრასტრუქტურისა და მოსახლეობის უსაფრთხოებისთვის სერიოზულ გამოწვევას წარმოადგენს.
გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის სტიქიური რისკების შემცირების ოფისი მიუთითებს, რომ ადრეული გაფრთხილების სისტემები და მუდმივი მონიტორინგი ბუნებრივი საფრთხეების შედეგად გამოწვეული ზიანის შემცირების ერთ-ერთი მთავარი მექანიზმია [2].
ევროპის გარემოს სააგენტოს შეფასებით, კლიმატის ცვლილება ზრდის ძლიერი ნალექებისა და ექსტრემალური ამინდის მოვლენების სიხშირეს, რაც მეწყრული პროცესების განვითარების ალბათობასაც აძლიერებს [3].
საერთაშორისო პრაქტიკაში თანამედროვე მონიტორინგის სისტემები ხშირად მოიცავს სენსორებს, სატელიტურ მონაცემებს, გეოდეზიურ გაზომვებსა და ავტომატიზებულ მონაცემთა გადაცემის სისტემებს, რომლებიც რეალურ დროში აფიქსირებენ გრუნტის მოძრაობას.
მსგავსი სისტემების დანერგვა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმ რეგიონებში, სადაც დასახლებული პუნქტები და ინფრასტრუქტურული ობიექტები მაღალი გეოლოგიური რისკის ზონებში მდებარეობს.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში სტიქიური გეოლოგიური პროცესები განსაკუთრებით აქტუალურია დასავლეთ საქართველოს, მაღალმთიანი რეგიონებისა და მდინარეთა ხეობებისათვის. ბოლო წლებში სხვადასხვა რეგიონში არაერთი მეწყერი და ღვარცოფი დაფიქსირდა, რამაც საცხოვრებელი სახლების, საავტომობილო გზებისა და საინჟინრო ინფრასტრუქტურის დაზიანება გამოიწვია.
გეოლოგიური მონიტორინგის გაფართოება მნიშვნელოვანია როგორც პრევენციული ღონისძიებების დაგეგმვისთვის, ისე საგანგებო სიტუაციების მართვისთვის. სპეციალისტების შეფასებით, რისკების ადრეული იდენტიფიცირება უწყებებს საშუალებას აძლევს დროულად განსაზღვრონ მოსახლეობის უსაფრთხოების ღონისძიებები, გადაადგილების შეზღუდვები ან ინფრასტრუქტურული სამუშაოების აუცილებლობა.
საქართველოსთვის დამატებით გამოწვევას წარმოადგენს ის გარემოებაც, რომ ბევრი დასახლებული პუნქტი რთულ რელიეფურ ზონებში მდებარეობს. შესაბამისად, გეოლოგიური საფრთხეების შეფასება მნიშვნელოვანია ურბანული დაგეგმვის, სამშენებლო ნებართვების გაცემისა და ინფრასტრუქტურული პროექტების განხორციელებისთვისაც.
გარემოსდაცვითი და კლიმატური პროცესების შესახებ ინფორმაცია საზოგადოებისთვის მნიშვნელოვანი თემაა, რასაც პერიოდულად აშუქებს SheniAmbebi.ge.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
გარემოს ეროვნული სააგენტოს ანგარიშში წარმოდგენილი მონაცემები აჩვენებს, რომ საქართველოში გეოლოგიური მონიტორინგის ინფრასტრუქტურა ეტაპობრივად ფართოვდება და თანამედროვე ტექნოლოგიური სისტემების გამოყენება იზრდება. 18 მეწყრულ სხეულზე მონიტორინგის სისტემების არსებობა და დამატებითი სისტემების შეძენა მიუთითებს, რომ სახელმწიფო უწყებები სტიქიური გეოლოგიური პროცესების ადრეული გამოვლენისა და რისკების შეფასების მიმართულებით მუშაობას აგრძელებენ.
ამავე დროს, ანგარიშში წარმოდგენილი სტატისტიკა — ათასობით შეფასებული დასახლებული პუნქტი, საცხოვრებელი სახლი და ინფრასტრუქტურული ობიექტი — აჩვენებს, რომ გეოლოგიური საფრთხეები ქვეყნისთვის კვლავ მნიშვნელოვან გამოწვევად რჩება. მომავალ პერიოდში განსაკუთრებული მნიშვნელობა ექნება მონიტორინგის სისტემების სრულ ინტეგრაციას, მონაცემთა ანალიზის ხარისხსა და იმ პრევენციულ ღონისძიებებს, რომლებიც მაღალი რისკის ზონებში განხორციელდება.
წყაროები
- გარემოს ეროვნული სააგენტო. 2025 წლის ანგარიში — გეოლოგიური მონიტორინგი და საფრთხეების შეფასება. თბილისი; 2025. ხელმისაწვდომია: გარემოს ეროვნული სააგენტო
- United Nations Office for Disaster Risk Reduction. Early Warning Systems for Disaster Risk Reduction. Geneva; 2024. ხელმისაწვდომია: UNDRR
- European Environment Agency. Climate change impacts on landslides and geological hazards in Europe. Copenhagen; 2024. ხელმისაწვდომია: European Environment Agency
