საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროში განმარტავენ, რომ საგრანტო დაფინანსების ახალი მოდელის ამოქმედების მიუხედავად, სტუდენტების მობილობის მოქმედი წესები უცვლელი რჩება.
შესაბამისი განცხადება პარლამენტის განათლების კომიტეტის სხდომაზე მინისტრმა ზვიად გაბისონიამ გააკეთა და აღნიშნა, რომ სტუდენტებს სხვადასხვა უნივერსიტეტს შორის გადასვლის შესაძლებლობა კვლავ ექნებათ, თუმცა დაფინანსების მექანიზმი ახალი წესების შესაბამისად იმოქმედებს.
მოვლენების აღწერა
პარლამენტის განათლების კომიტეტის სხდომაზე განათლებისა და მეცნიერების მინისტრმა ზვიად გაბისონიამ განმარტა, რომ საგრანტო დაფინანსების წესის ცვლილება სტუდენტების მობილობის სისტემას არ ცვლის.
საკითხი მას შემდეგ გახდა აქტუალური, რაც განათლების სფეროში დაგეგმილი რეფორმის ფარგლებში შეიცვალა სახელმწიფო საგრანტო დაფინანსების მოდელი. ახალი წესის მიხედვით, სახელმწიფო დაფინანსება მხოლოდ სახელმწიფო უნივერსიტეტებში სწავლას შეეხება.
მინისტრმა განმარტა, რომ მობილობისთვის კვლავ ორი ძირითადი კრიტერიუმი იმოქმედებს:
- უნივერსიტეტში ვაკანტური ადგილის არსებობა;
- სტუდენტის მიერ შესაბამისი აკადემიური მოთხოვნების დაკმაყოფილება.
მისი თქმით, დამატებითი შეზღუდვების დაწესება ამ ეტაპზე არ იგეგმება.
ზვიად გაბისონიას განცხადებით, თუ სტუდენტი სახელმწიფო უნივერსიტეტიდან კერძო, ფასიან სასწავლებელში გადავა, სწავლა ავტომატურად ფასიანი გახდება, რადგან საგრანტო პრინციპი აღარ მოქმედებს. ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ სტუდენტი კერძო უნივერსიტეტიდან სახელმწიფო უნივერსიტეტში გადავა და ყველა მოთხოვნას დააკმაყოფილებს, უფასო სწავლის შესაძლებლობას მიიღებს.
მინისტრის თქმით, სტუდენტებს ასევე შეეძლებათ ეროვნული გამოცდების ხელახლა ჩაბარება, რათა უფასო სწავლების მოდელში ხელახლა ჩაერთონ.
კონტექსტი და ფონი
საქართველოში უმაღლესი განათლების დაფინანსების საკითხი ბოლო წლების განმავლობაში ერთ-ერთი აქტუალური მიმართულებაა. მოქმედი მოდელის ფარგლებში სახელმწიფო სასწავლო გრანტები ნაწილობრივ ან სრულად აფინანსებდა სტუდენტების სწავლას როგორც სახელმწიფო, ისე კერძო უნივერსიტეტებში, თუ აბიტურიენტი ერთიან ეროვნულ გამოცდებზე შესაბამის შედეგს მიიღებდა [1].
ახალი რეფორმის ფარგლებში დაფინანსების მოდელი იცვლება და სახელმწიფო გრანტი მხოლოდ სახელმწიფო უნივერსიტეტებში სწავლას შეეხება. ხელისუფლების წარმომადგენლები განმარტავენ, რომ აღნიშნული ცვლილება მიზნად ისახავს სახელმწიფო უმაღლესი განათლების სისტემის გაძლიერებასა და საბიუჯეტო რესურსების განსხვავებული პრინციპით განაწილებას.
რეფორმამ საჯარო დისკუსია გამოიწვია როგორც აკადემიურ წრეებში, ისე სტუდენტურ და კერძო საგანმანათლებლო სექტორში. კერძო უნივერსიტეტების ნაწილი მიიჩნევს, რომ ახალი მოდელი კონკურენციის გარემოზე გავლენას მოახდენს, ხოლო ხელისუფლება აცხადებს, რომ განათლების ხელმისაწვდომობა კვლავ შენარჩუნდება.
მობილობის სისტემა საქართველოს უმაღლეს საგანმანათლებლო სივრცეში უკვე წლებია მოქმედებს და სტუდენტებს სხვადასხვა უნივერსიტეტს შორის გადასვლის საშუალებას აძლევს. აღნიშნული მექანიზმი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია:
- აკადემიური არჩევანის ცვლილებისთვის;
- საცხოვრებელი ადგილის შეცვლის შემთხვევაში;
- ფინანსური ან პროფესიული მიზეზებით უნივერსიტეტის შეცვლის საჭიროებისას.
დეტალები და ფაქტები
ზვიად გაბისონიამ პარლამენტში გამოსვლისას განაცხადა, რომ მობილობის არსებული კრიტერიუმები უცვლელი დარჩება.
მისი განმარტებით, სტუდენტის გადასვლისთვის აუცილებელია:
- შესაბამის უნივერსიტეტში თავისუფალი ადგილის არსებობა;
- სტუდენტის მიერ კომპეტენციის ზღვრის გადალახვა.
მინისტრის თქმით, სახელმწიფო ცდილობს, რომ ახალი სისტემის ფარგლებში მობილობის პროცესი დამატებითი ბარიერებით არ გართულდეს.
მისივე განმარტებით:
- სახელმწიფო უნივერსიტეტიდან კერძო უნივერსიტეტში გადასვლისას დაფინანსება აღარ შენარჩუნდება;
- კერძო უნივერსიტეტიდან სახელმწიფო უნივერსიტეტში გადასვლის შემთხვევაში, მოთხოვნების დაკმაყოფილებისას სწავლა შესაძლოა უფასო გახდეს.
განათლების სამინისტროს წარმომადგენლებმა ასევე აღნიშნეს, რომ სტუდენტს ნებისმიერ დროს შეუძლია ეროვნული გამოცდების ხელახლა ჩაბარება, რაც უფასო სწავლების სისტემაში დაბრუნების შესაძლებლობას ქმნის.
რეფორმასთან დაკავშირებით ამ ეტაპზე საჯაროდ არ გამოქვეყნებულა:
- სრული ფინანსური მოდელი;
- დაფინანსების გადანაწილების დეტალური მექანიზმები;
- კერძო უნივერსიტეტებზე შესაძლო ეკონომიკური გავლენის შეფასება.
განათლების სფეროს სპეციალისტების ნაწილი აღნიშნავს, რომ რეფორმის პრაქტიკული შედეგები რამდენიმე აკადემიური წლის განმავლობაში უფრო მკაფიო გახდება.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
უმაღლესი განათლების დაფინანსების განსხვავებული მოდელები მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში სხვადასხვაგვარად ფუნქციონირებს.
ევროპის რამდენიმე ქვეყანაში სახელმწიფო უნივერსიტეტებში სწავლა სრულად ან ნაწილობრივ ფინანსდება სახელმწიფოს მიერ, ხოლო კერძო უნივერსიტეტები ძირითადად დამოუკიდებელი ფინანსური მოდელით ოპერირებენ [2].
გერმანიაში, საფრანგეთსა და სკანდინავიის ქვეყნებში სახელმწიფო უნივერსიტეტები მნიშვნელოვან საბიუჯეტო მხარდაჭერას იღებენ. ამავე დროს, სტუდენტური მობილობის სისტემა უმაღლესი განათლების ერთ-ერთ ძირითად მექანიზმად მიიჩნევა.
ევროკავშირის „ბოლონიის პროცესის“ ფარგლებში სტუდენტთა აკადემიური მობილობა განათლების ხარისხისა და ხელმისაწვდომობის მნიშვნელოვან ნაწილად განიხილება [3].
საერთაშორისო ორგანიზაციები აღნიშნავენ, რომ განათლების დაფინანსების მოდელის ცვლილებისას მნიშვნელოვანია:
- აკადემიური თანასწორობის დაცვა;
- სტუდენტებისთვის ხელმისაწვდომობის შენარჩუნება;
- სოციალური ბარიერების შემცირება;
- ხარისხიანი განათლების უზრუნველყოფა.
UNESCO-სა და OECD-ის ანგარიშებში ხაზგასმულია, რომ განათლების სისტემაში ფინანსური მოდელის ცვლილება ხშირად პირდაპირ გავლენას ახდენს სტუდენტების არჩევანსა და უნივერსიტეტების კონკურენტუნარიანობაზე [4].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში უმაღლესი განათლების სექტორი მოიცავს როგორც სახელმწიფო, ისე კერძო უნივერსიტეტებს, რომლებიც ათასობით სტუდენტს ემსახურებიან.
ერთიანი ეროვნული გამოცდებისა და სასწავლო გრანტების სისტემა წლების განმავლობაში განათლების დაფინანსების ძირითად მექანიზმად მიიჩნეოდა.
ახალი მოდელის პირობებში განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა:
- სახელმწიფო უნივერსიტეტების როლს;
- სტუდენტების მობილობის შესაძლებლობებს;
- განათლების ხელმისაწვდომობის საკითხს;
- კერძო უნივერსიტეტების კონკურენტულ გარემოს.
განათლების სფეროში მიმდინარე ცვლილებები მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს როგორც სტუდენტებზე, ისე აკადემიურ სექტორზე და პერიოდულად შუქდება პლატფორმაზე SheniAmbebi.ge.
ექსპერტების ნაწილი მიიჩნევს, რომ რეფორმის ეფექტიანობის შეფასებისთვის აუცილებელი იქნება:
- სტუდენტური ნაკადების ანალიზი;
- მობილობის სტატისტიკის შეფასება;
- ფინანსური ხელმისაწვდომობის მონიტორინგი;
- განათლების ხარისხის მაჩვენებლების დაკვირვება.
ამასთან, განათლების სფეროს წარმომადგენლები აღნიშნავენ, რომ რეფორმის წარმატება დიდწილად დამოკიდებული იქნება იმაზე, რამდენად გამჭვირვალედ და თანმიმდევრულად განხორციელდება ახალი დაფინანსების მოდელი.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
განათლების სამინისტროს განმარტებით, საგრანტო დაფინანსების ახალი სისტემის ამოქმედება სტუდენტების მობილობის მექანიზმს არ ცვლის, თუმცა დაფინანსების პირობები განსხვავებული პრინციპით იმუშავებს.
სახელმწიფო უნივერსიტეტებზე ორიენტირებული დაფინანსების მოდელი განათლების სისტემაში მნიშვნელოვან ცვლილებას წარმოადგენს და მისი გავლენა როგორც სტუდენტურ არჩევანზე, ისე უნივერსიტეტების ფუნქციონირებაზე, სავარაუდოდ, მომდევნო წლებში უფრო მკაფიო გახდება.
მობილობის წესების შენარჩუნება ხელისუფლების მხრიდან წარმოდგენილია როგორც აკადემიური მოქნილობის დაცვის მცდელობა, თუმცა რეფორმის პრაქტიკული შედეგები მნიშვნელოვნად იქნება დამოკიდებული უნივერსიტეტების რესურსებზე, სტუდენტთა ხელმისაწვდომობასა და დაფინანსების მექანიზმების რეალურ ფუნქციონირებაზე.
წყაროები
- საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო. ერთიანი ეროვნული გამოცდები და სასწავლო გრანტები. Available from: საქართველოს განათლების სამინისტრო
- European Commission. Higher Education Funding Models in Europe. Available from: European Commission – Education
- European Higher Education Area. Bologna Process and Student Mobility. Available from: European Higher Education Area
- OECD. Education at a Glance Reports. Available from: OECD Education Reports
