პარლამენტის თავმჯდომარის, შალვა პაპუაშვილი განცხადებით, ფასების შემსწავლელი დროებითი საპარლამენტო კომისიის დასკვნის პლენარულ სხდომაზე განხილვა არ იგეგმება, რადგან დოკუმენტი უკვე საჯაროა და შესაბამისი უწყებებისთვის ცნობილია.
მისი თქმით, კომისიის საქმიანობის პროცესი თავიდანვე საჯარო რეჟიმში მიმდინარეობდა და ანგარიშის ძირითადი მიგნებები როგორც ხელისუფლებისთვის, ისე საზოგადოებისათვის ხელმისაწვდომია. საკითხი უკავშირდება პირველადი მოხმარების პროდუქტებზე ფასების დინამიკას და მსხვილი სავაჭრო ქსელების მიერ დაწყებულ ფასდაკლების ინიციატივებს, რაც ბოლო პერიოდში ეკონომიკურ და სოციალურ დისკუსიებში ერთ-ერთ მთავარ თემად იქცა.
მოვლენების აღწერა
პარლამენტის თავმჯდომარემ განმარტა, რომ დროებითი საპარლამენტო კომისიის ანგარიში პარლამენტის ბიუროს უკვე გადაეცა და ბიურომ ის ცნობად მიიღო. მისი განცხადებით, რეგლამენტით პლენარულ სხდომაზე განხილვა სავალდებულო პროცედურას არ წარმოადგენს და ამ ეტაპზე ასეთი განხილვა დაგეგმილი არ არის.
პაპუაშვილის თქმით, კომისიის მუშაობა საჯაროდ მიმდინარეობდა და პროცესში ჩართული იყვნენ მედიის წარმომადგენლები, მოსახლეობა და საპარლამენტო ოპოზიციაც. მისივე შეფასებით, კომისიის მიერ მომზადებული მიგნებები და რეკომენდაციები უკვე ფართოდ არის ცნობილი და გამოქვეყნებული დოკუმენტის სახით ხელმისაწვდომია.
პარლამენტის თავმჯდომარემ ყურადღება გაამახვილა საცალო სავაჭრო სექტორშიც მიმდინარე პროცესებზე. მისი განცხადებით, მსხვილ სავაჭრო ქსელებს შორის კონკურენცია უნდა გახდეს ერთ-ერთი ფაქტორი, რომელიც მომხმარებლისთვის უფრო დაბალ ფასებს უზრუნველყოფს. საუბარია იმ ინიციატივაზე, რომლის ფარგლებშიც გარკვეული პირველადი მოხმარების პროდუქტები სპეციალური ფასდაკლებით იქნება წარმოდგენილი.
კონტექსტი და ფონი
ბოლო წლებში საქართველოში სურსათისა და პირველადი მოხმარების პროდუქციის ფასების ზრდა საზოგადოებრივი და პოლიტიკური დისკუსიის მუდმივი საგანია. ინფლაციის ტენდენციამ, საერთაშორისო ბაზრებზე ფასების მერყეობამ და მიწოდების ჯაჭვებში წარმოქმნილმა შეფერხებებმა რეგიონში და მსოფლიოში საცალო ბაზარზე მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა. [1]
ამ ფონზე, პარლამენტში შეიქმნა დროებითი კომისია, რომლის მიზანი იყო ბაზარზე არსებული ფასების ფორმირების პროცესის შესწავლა, სავაჭრო სექტორში კონკურენციის ხარისხის შეფასება და შესაბამისი რეკომენდაციების მომზადება. მსგავსი მექანიზმები სხვადასხვა ქვეყანაში გამოიყენება მაშინ, როდესაც სახელმწიფოს სურს გააანალიზოს, მოქმედებს თუ არა ბაზარზე კონკურენციის საკმარისი პირობები და რამდენად გამჭვირვალეა ფასების განსაზღვრის პროცესი.
საქართველოს პარლამენტის რეგლამენტის მიხედვით, დროებით კომისიას უფლება აქვს, თავისი საქმიანობის შესახებ ანგარიში და რეკომენდაციები პარლამენტის ბიუროს წარუდგინოს. რეგლამენტი ასევე განსაზღვრავს, რომ ბიუროს შეუძლია აღნიშნული დოკუმენტები პლენარული სხდომის დღის წესრიგში შეიტანოს, თუმცა ეს მოთხოვნა სავალდებულო არ არის. [2]
ფასების საკითხი განსაკუთრებით მგრძნობიარეა იმ პირობებში, როდესაც მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი პირველადი მოხმარების პროდუქტებზე ხარჯავს ოჯახის ბიუჯეტის დიდ ნაწილს. სწორედ ამიტომ, პროდუქტებზე ფასდაკლების პროგრამები და ე.წ. „სოციალური კალათის“ ინიციატივები საზოგადოების ყურადღების ცენტრში ხშირად ექცევა.
დეტალები და ფაქტები
პარლამენტის თავმჯდომარის განცხადებით, კომისიის ანგარიში უკვე საჯარო დოკუმენტია და შესაბამის უწყებებსაც გადაეგზავნა. მისი თქმით, ანგარიშში ასახული მიგნებები და დასკვნები დამატებით განხილვას არ საჭიროებს, რადგან პროცესის მიმდინარეობა საჯარო იყო და ინფორმაცია საზოგადოებისათვის უკვე ცნობილია.
ამავე პერიოდში, საქართველოს რითეილ ასოციაციამ განაცხადა, რომ ქსელური მარკეტები მომხმარებლებს გარკვეულ სოციალურ პროდუქტებზე ფასდაკლებებს სთავაზობენ. ასოციაციის წარმომადგენლის, სოფიო ქაშაკაშვილის ინფორმაციით, სხვადასხვა ქსელმა ფასდაკლების პროგრამები დაახლოებით ორი კვირის წინ დაიწყო, თუმცა კონკრეტული შეთავაზებები და პროდუქტების ჩამონათვალი ერთმანეთისგან განსხვავდება.
მთავრობის ადმინისტრაციის წარმომადგენლების შეფასებით, 15 პირველადი მოხმარების პროდუქტზე მოქმედი ფასდაკლებები მოკლევადიან შედეგს წარმოადგენს, ხოლო გრძელვადიანი სტაბილურობისთვის დამატებითი სამუშაო და კოორდინაციაა საჭირო.
ეკონომიკური ანალიტიკოსების ნაწილი ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ საცალო ბაზარზე ფასების ცვლილება ხშირად დამოკიდებულია არა მხოლოდ ადგილობრივ კონკურენციაზე, არამედ საერთაშორისო ბაზრებზე არსებულ ტენდენციებზე, იმპორტის ღირებულებაზე, ტრანსპორტირების ხარჯებსა და ეროვნული ვალუტის კურსზეც. [3]
საქართველოში სურსათის მნიშვნელოვანი ნაწილი იმპორტირებულია, რის გამოც გლობალური ბაზრის ცვლილებები ადგილობრივ ფასებზეც სწრაფად აისახება. ამ მიზეზით, როგორც სახელმწიფო უწყებები, ისე ბიზნესსექტორი პერიოდულად ცდილობენ სხვადასხვა მექანიზმის ამოქმედებას, რომელიც მომხმარებლისთვის ფასების შემცირებას ან სტაბილიზაციას შეუწყობს ხელს.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
სურსათისა და პირველადი მოხმარების პროდუქციის ფასების კონტროლი და მონიტორინგი სხვადასხვა ქვეყანაში განსხვავებული ფორმით ხორციელდება. ევროპის რამდენიმე სახელმწიფოში მთავრობები საცალო სექტორთან თანამშრომლობენ სპეციალური სოციალური პროგრამების შესამუშავებლად, რომლებიც გარკვეულ პროდუქტებზე ფასდაკლებას ან დროებით შეღავათებს ითვალისწინებს. [4]
ზოგიერთ ქვეყანაში კონკურენციის სააგენტოები რეგულარულად აკვირდებიან მსხვილი სავაჭრო ქსელების საქმიანობას, რათა ბაზარზე ფასების კოორდინირებული ზრდის ან არაკონკურენტული პრაქტიკის ნიშნები გამოირიცხოს. ამავდროულად, საერთაშორისო ფინანსური ინსტიტუტები ხშირად მიუთითებენ, რომ გრძელვადიან პერსპექტივაში ფასების სტაბილურობისთვის მნიშვნელოვანია კონკურენტული ბაზარი, გამჭვირვალე მიწოდების ჯაჭვები და ეფექტიანი ლოგისტიკური სისტემა. [5]
რეგიონში, განსაკუთრებით ბოლო წლებში, სურსათის ფასები მნიშვნელოვნად გაიზარდა ენერგომატარებლების გაძვირების, გეოპოლიტიკური პროცესებისა და ტრანსპორტირების ხარჯების ზრდის ფონზე. შედეგად, სხვადასხვა სახელმწიფომ დროებითი სუბსიდიები, საგადასახადო შეღავათები ან სოციალური პროგრამები აამოქმედა.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში პირველადი მოხმარების პროდუქციის ფასები რეგულარულად ხდება როგორც პოლიტიკური, ისე ეკონომიკური დისკუსიის ნაწილი. ინფლაციის მაჩვენებლები და სურსათზე ფასების ცვლილება პირდაპირ გავლენას ახდენს მოსახლეობის ყოველდღიურ ხარჯებზე, განსაკუთრებით დაბალი და საშუალო შემოსავლის მქონე ოჯახებისთვის.
ქვეყანაში მოქმედი მსხვილი სავაჭრო ქსელები ბოლო პერიოდში უფრო აქტიურად საუბრობენ კონკურენციის გაზრდასა და მომხმარებლისთვის სპეციალური შეთავაზებების შექმნაზე. „სოციალური კალათის“ ინიციატივაც სწორედ ამ პროცესის ნაწილია.
ეკონომიკური პროცესებისა და საცალო ბაზრის ცვლილებების შესახებ ინფორმაცია საზოგადოებისთვის მნიშვნელოვან საკითხად რჩება, რასაც ქართული მედია, მათ შორის SheniAmbebi.ge, აქტიურად აშუქებს.
ანალიტიკოსების შეფასებით, გრძელვადიან პერსპექტივაში ფასების სტაბილურობაზე გავლენას მოახდენს როგორც საერთაშორისო ეკონომიკური გარემო, ისე ადგილობრივ ბაზარზე კონკურენციის ხარისხი, ლოგისტიკური ხარჯები და მომხმარებლის მოთხოვნა.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
ფასების შემსწავლელი დროებითი საპარლამენტო კომისიის ანგარიშის პლენარულ სხდომაზე არგანხილვის გადაწყვეტილება ასახავს იმ პრაქტიკას, რომლის მიხედვითაც მსგავსი დოკუმენტების საჯაროობა და შესაბამის უწყებებში გადაგზავნა საკმარის პროცედურად მიიჩნევა. ამავდროულად, საცალო სექტორში დაწყებული ფასდაკლების ინიციატივები მიუთითებს, რომ პირველადი მოხმარების პროდუქტებზე ფასების საკითხი კვლავ აქტუალური რჩება როგორც ეკონომიკური, ისე სოციალური თვალსაზრისით.
მომდევნო პერიოდში ყურადღება სავარაუდოდ მიმართული იქნება იმაზე, თუ რამდენად შეძლებს ბაზარი კონკურენციის მექანიზმების გამოყენებით ფასების სტაბილიზაციას და რამდენად ეფექტიანი აღმოჩნდება ბიზნესისა და სახელმწიფოს თანამშრომლობა პირველადი მოხმარების პროდუქციის ხელმისაწვდომობის მიმართულებით.
წყაროები
- International Monetary Fund. Inflation developments in emerging economies. Available from: IMF ოფიციალური ვებგვერდი
- Parliament of Georgia. Rules of Procedure of the Parliament of Georgia. Available from: საქართველოს პარლამენტი
- National Statistics Office of Georgia. Consumer Price Index reports. Available from: საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური
- European Commission. Food price monitoring and retail competition policies. Available from: European Commission
- World Bank. Food security and inflation monitoring reports. Available from: World Bank
