სავაჭრო ქსელებში პირველადი მოხმარების პროდუქტების ნაწილი სპეციალური ფასდაკლების ნიშნით იქნება წარმოდგენილი, რაც „საოჯახო კალათის“ ინიციატივის ფარგლებში განხორციელდება.
ამის შესახებ საქართველოს რითეილ ასოციაციის გამგეობის თავმჯდომარემ, სოფო ქაშაკაშვილი ტელეკომპანია „პალიტრანიუსისა“ და რადიო „პალიტრას“ გადაცემაში „საქმე“ განაცხადა. ინიციატივა უკავშირდება სოციალური პასუხისმგებლობის ფარგლებში პირველადი მოხმარების გარკვეულ პროდუქტებზე მუდმივი სპეციალური შეთავაზებების დანერგვას.
მოვლენების აღწერა
რითეილ სექტორის წარმომადგენლების განცხადებით, „საოჯახო კალათის“ ფარგლებში მომხმარებლებისთვის სპეციალურად გამოირჩევა გარკვეული სოციალური დანიშნულების პროდუქცია, რომელზეც სავაჭრო ქსელები მუდმივ ფასდაკლებას ან სპეციალურ საფასო შეთავაზებებს დააწესებენ.
როგორც სოფო ქაშაკაშვილი განმარტავს, მომხმარებელი ასეთ პროდუქტებს მაღაზიაში ადვილად ამოიცნობს, რადგან ისინი სპეციალური ნიშნით, ფასდაკლების აღნიშვნით ან sogenannte „ვობლერით“ იქნება გამოყოფილი. მისი თქმით, ეს იქნება იმ პროდუქციის კატეგორია, რომელსაც ქსელები სოციალური პასუხისმგებლობის ფარგლებში „საოჯახო კალათის“ პროდუქტებად განსაზღვრავენ.
ინიციატივის ფარგლებში განხილული პროდუქციის ჩამონათვალში შედის პირველადი მოხმარების საკვები პროდუქტები, მათ შორის:
- ბრინჯი;
- მაკარონი;
- ბურღულეული;
- წიწიბურა;
- ქათმის ხორცი;
- კვერცხი;
- გარკვეულ შემთხვევებში — რძის პროდუქტები.
რითეილ ასოციაციის ინფორმაციით, თითოეულ პროდუქტში შესაძლოა მხოლოდ ერთი კონკრეტული სახეობა ან ბრენდი შეირჩეს, რომელზეც მუდმივი ფასდაკლება იმოქმედებს.
კონტექსტი და ფონი
საქართველოში საკვები პროდუქტების ფასები ბოლო წლებში საზოგადოებრივი და პოლიტიკური განხილვის ერთ-ერთ მთავარ თემად რჩება. ინფლაციის, იმპორტდამოკიდებულებისა და გლობალური ბაზრების ცვლილებების ფონზე, პირველადი მოხმარების პროდუქტებზე ფასების ზრდა მოსახლეობის სხვადასხვა ჯგუფისთვის მნიშვნელოვან სოციალურ გამოწვევად განიხილება. [1]
სოციალურად მნიშვნელოვანი პროდუქციის ხელმისაწვდომობა განსაკუთრებით აქტუალური გახდა იმ პირობებში, როდესაც ოჯახების ხარჯების მნიშვნელოვანი ნაწილი სწორედ საკვებზე მოდის. ეროვნული სტატისტიკის სამსახურის მონაცემებით, საშუალო ოჯახის სამომხმარებლო დანახარჯებში სურსათისა და უალკოჰოლო სასმელების წილი ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი კომპონენტია. [2]
ამ ფონზე, პარლამენტში შეიქმნა ფასების რეგულირების დროებითი საგამოძიებო ან საპარლამენტო ფორმატის კომისია, რომელმაც ბაზარზე არსებული მდგომარეობა და კონკურენციის გარემო განიხილა. სწორედ აღნიშნული პროცესის შემდეგ გაავრცელა განცხადება რითეილ ასოციაციამ, სადაც საუბარია მოკლევადიან პერიოდში კონკრეტული სოციალური პროდუქტების იდენტიფიცირებასა და სპეციალური საფასო პოლიტიკის შემუშავებაზე.
საქართველოს საცალო ვაჭრობის სექტორი ძირითადად კონკურენტულ მოდელზე ფუნქციონირებს, სადაც სხვადასხვა სავაჭრო ქსელი დამოუკიდებლად განსაზღვრავს ფასდაკლებების პოლიტიკას. ამასთან, მოქმედი კონკურენციის კანონმდებლობა კომპანიებს ზღუდავს ერთიანი ფასების შეთანხმებაში, რაც ბაზარზე კონკურენციის შენარჩუნების ერთ-ერთ პრინციპად ითვლება. [3]
დეტალები და ფაქტები
რითეილ ასოციაციის განმარტებით, „საოჯახო კალათა“ არ ნიშნავს ყველა ქსელში იდენტური პროდუქტის ან ერთნაირი ფასის არსებობას. თითოეული კომპანია საკუთარი ბიზნესპოლიტიკისა და შესაძლებლობების მიხედვით გადაწყვეტს, კონკრეტულად რომელი პროდუქტი შეიტანოს ამ კატეგორიაში და როგორი ფასდაკლება შესთავაზოს მომხმარებელს.
სოფო ქაშაკაშვილი განცხადებით, აქამდეც არსებობდა ღრმა ფასდაკლებების პრაქტიკა, თუმცა ეს პროცესი უფრო ფრაგმენტული და არასტრუქტურირებული იყო. ახალი მოდელი კი მიზნად ისახავს სისტემური ფორმატის შექმნას, სადაც მომხმარებლისთვის მკაფიოდ იქნება განსაზღვრული, რომ კონკრეტული პროდუქტი სოციალური შეთავაზების ნაწილია.
მისივე განმარტებით, ქსელებს შორის შეთანხმება მხოლოდ სოციალური პროდუქციის გამოყოფის პრინციპს შეეხება და არა კონკრეტულ ფასებს ან ბრენდებს. მისი თქმით, კონკურენციის კანონმდებლობიდან გამომდინარე, კომპანიებს არ აქვთ უფლება ერთიან საფასო პოლიტიკაზე შეთანხმდნენ.
რითეილ ასოციაციის მიერ გავრცელებულ განცხადებაში აღნიშნულია, რომ წევრმა კომპანიებმა დაიწყეს იმ პროდუქტების იდენტიფიცირება, რომლებზეც სპეციალური საფასო პოლიტიკა გავრცელდება. ასოციაციის განმარტებით, ეს ნაბიჯი სოციალური პასუხისმგებლობის ფარგლებში ხორციელდება და მიზნად ისახავს მომხმარებლისთვის გარკვეული კატეგორიის პროდუქციის უფრო ხელმისაწვდომ პირობებში შეთავაზებას.
ეკონომიკის სპეციალისტები მიუთითებენ, რომ მსგავსი მოდელი ხშირ შემთხვევაში ბაზარზე პირდაპირი ფასების რეგულირების ალტერნატიულ მიდგომად გამოიყენება. ასეთ შემთხვევაში კომპანიები საკუთარი კომერციული სტრატეგიის ფარგლებში არჩევენ კონკრეტულ პროდუქტებს, რომლებზეც მუდმივი ან ხანგრძლივი ფასდაკლებები მოქმედებს.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
სოციალურად მნიშვნელოვანი პროდუქტების სპეციალური საფასო პოლიტიკა სხვადასხვა ქვეყანაში განსხვავებული ფორმით გამოიყენება. ევროპის რიგ ქვეყნებში მსხვილი სავაჭრო ქსელები პერიოდულად ქმნიან ე.წ. საბაზისო პროდუქტების კალათებს, სადაც შედის მინიმალური ყოველდღიური მოხმარების საქონელი. [4]
ზოგიერთ სახელმწიფოში ეს პროცესი კერძო სექტორის ინიციატივით მიმდინარეობს, ხოლო სხვა შემთხვევებში — მთავრობისა და ბიზნესის თანამშრომლობის ფორმატში. მაგალითად, საფრანგეთსა და ესპანეთში ინფლაციის ზრდის პერიოდში მსხვილმა სავაჭრო ქსელებმა დროებითი სოციალური კალათები შექმნეს, რომლებიც დაბალი ფასის მქონე პროდუქტებს აერთიანებდა. [5]
რეგიონში, მათ შორის აღმოსავლეთ ევროპისა და სამხრეთ კავკასიის ქვეყნებში, პირველადი მოხმარების პროდუქტებზე ფასების საკითხი განსაკუთრებით აქტუალური გახდა გლობალური მიწოდების ჯაჭვების ცვლილებების, ენერგორესურსების გაძვირებისა და ინფლაციური პროცესების ფონზე.
საერთაშორისო ფინანსური ინსტიტუტები აღნიშნავენ, რომ სასურსათო ინფლაცია ყველაზე ძლიერ გავლენას დაბალი და საშუალო შემოსავლის მქონე მოსახლეობაზე ახდენს, რადგან მათი ბიუჯეტის მნიშვნელოვანი ნაწილი სწორედ სურსათზე მოდის. [6]
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში პირველადი მოხმარების პროდუქტების ფასები რეგულარულად ხდება როგორც მომხმარებლების, ისე ეკონომიკური სექტორის ყურადღების საგანი. განსაკუთრებით აქტუალურია ისეთი პროდუქტები, როგორიცაა ბურღულეული, ხორცი, რძის ნაწარმი და კვერცხი, რადგან ისინი ყოველდღიური მოხმარების ძირითად კატეგორიებს მიეკუთვნება.
ადგილობრივი ბაზარი მნიშვნელოვანწილად იმპორტზეა დამოკიდებული, რის გამოც საერთაშორისო ფასების ცვლილებები პირდაპირ აისახება საცალო ვაჭრობაზეც. ამასთან, საცალო ქსელებს შორის კონკურენცია ბოლო წლებში გაიზარდა, რაც პერიოდულად ფასდაკლებებისა და სპეციალური შეთავაზებების რაოდენობაზეც აისახება.
ეკონომიკური პროცესებისა და ფასების ცვლილებების შესახებ ინფორმაცია აქტიურად განიხილება ქართულ მედიაშიც, მათ შორის SheniAmbebi.ge-ზე, სადაც პერიოდულად ქვეყნდება მასალები ინფლაციის, საცალო ბაზრისა და სამომხმარებლო ფასების დინამიკის შესახებ.
სპეციალისტების ნაწილის შეფასებით, „საოჯახო კალათის“ ინიციატივა შესაძლოა მომხმარებლისთვის გარკვეული პროდუქციის ხელმისაწვდომობის გაზრდის მცდელობად ჩაითვალოს, თუმცა მისი ეფექტიანობა დამოკიდებული იქნება იმაზე, რამდენად ფართო იქნება შეთავაზებული პროდუქციის ჩამონათვალი და რამდენ ხანს შენარჩუნდება სპეციალური ფასები.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
„საოჯახო კალათის“ ფორმატის დანერგვა საცალო ვაჭრობის სექტორში წარმოადგენს მცდელობას, whereby პირველადი მოხმარების გარკვეული პროდუქცია მომხმარებლისთვის მუდმივი სპეციალური შეთავაზებების ფორმატში გახდეს ხელმისაწვდომი. ინიციატივა ამ ეტაპზე კერძო სექტორის სოციალური პასუხისმგებლობის მოდელის ფარგლებში განიხილება და არა სახელმწიფო ფასების პირდაპირი რეგულირების მექანიზმად.
პროცესის ერთ-ერთი მთავარი მახასიათებელია ის, რომ თითოეული სავაჭრო ქსელი დამოუკიდებლად განსაზღვრავს კონკრეტულ პროდუქტებსა და ფასდაკლების პოლიტიკას. შესაბამისად, სხვადასხვა მაღაზიაში შეთავაზებები შესაძლოა ერთმანეთისგან განსხვავდებოდეს.
მომდევნო პერიოდში მნიშვნელოვანი იქნება დაკვირვება, რამდენად მასშტაბური გახდება „საოჯახო კალათის“ პროგრამა, რა რაოდენობის პროდუქციას მოიცავს და როგორ აისახება ის სამომხმარებლო ხარჯებზე ყოველდღიური მოხმარების პროდუქტების მიმართულებით.
წყაროები
- საქართველოს ეროვნული ბანკი. ინფლაციის მაჩვენებლები და სამომხმარებლო ფასების ინდექსი. Available from: https://nbg.gov.ge
- საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური. შინამეურნეობების სამომხმარებლო დანახარჯები. Available from: https://www.geostat.ge
- საქართველოს კონკურენციისა და მომხმარებლის დაცვის სააგენტო — კონკურენციის კანონმდებლობის ძირითადი პრინციპები.
- European Commission. Food affordability and retail market policies in Europe. Available from: https://ec.europa.eu
- OECD. Food price inflation and household consumption trends. Available from: https://www.oecd.org
- World Bank. Food security and inflation monitoring reports. Available from: https://www.worldbank.org
