ტემპერატურის მომატებასთან ერთად ქვეწარმავლები აქტიურდებიან, რაც მოსახლეობაში ხშირად შიშს იწვევს.
რომელი სახეობის გველები ბინადრობენ თბილისში და რა უნდა გავაკეთოთ დაკბენის შემთხვევაში, ჰერპეტოლოგი, შოთა ზანდუკელი, გადაცემაში “დღის პოსტი” საუბრობს:
ტემპერატურის მატებასთან ერთად თბილისში ქვეწარმავლების აქტივობა იზრდება, რაც მოსახლეობაში ხშირად შიშსა და დეზინფორმაციას იწვევს, თუმცა სპეციალისტები განმარტავენ, რომ ეს ბუნებრივი სეზონური პროცესია და გველები, როგორც წესი, ადამიანისთვის საფრთხეს მხოლოდ კონკრეტულ სიტუაციებში წარმოადგენენ — ამის შესახებ ჰერპეტოლოგი შოთა ზანდუკელი საუბრობს.
მოვლენების აღწერა
სპეციალისტის განმარტებით, ქვეწარმავლების აქტივობა იწყება მაშინ, როდესაც ჰაერის ტემპერატურა გარკვეულ ზღვარს აღწევს. ეს პროცესი ხშირად უკვე მარტის შუა რიცხვებიდან იწყება, თუმცა ამინდის პირობებიდან გამომდინარე შეიძლება გადაიწიოს.
აპრილიდან გველები უკვე აქტიურად იწყებენ გადაადგილებას, კვებასა და ენერგიის აღდგენას, ხოლო მაისში მათი აქტივობა პიკს აღწევს. სწორედ ამ პერიოდიდან იზრდება ადამიანებთან მათი შეხვედრის შემთხვევებიც.
ამასთან, მაისი ასევე ემთხვევა გამრავლების სეზონს — ივნისში ქვეწარმავლები კვერცხებს დებენ, აგვისტოში კი ახალი თაობა ჩნდება.
კონტექსტი და ფონი
ქვეწარმავლების აქტივობის ზრდა პირდაპირ არის დაკავშირებული კლიმატურ პირობებთან. ზამთრის პერიოდში ისინი ე.წ. ჰიბერნაციის მდგომარეობაში არიან და გაზაფხულზე, ტემპერატურის მატებასთან ერთად, უბრუნდებიან აქტიურ ცხოვრებას.
თბილისის გეოგრაფიული მდებარეობა — ქვაბული და თბილი კლიმატი — ხელსაყრელ გარემოს ქმნის ქვეწარმავლებისთვის. ამ ფაქტორს ემატება ურბანული და ბუნებრივი სივრცეების სიახლოვე, რაც ზრდის ადამიანისა და ცხოველის კონტაქტის ალბათობას.
ამგვარი სიტუაცია დამახასიათებელია სხვა ქალაქებისთვისაც, რომლებიც ბუნებრივ ეკოსისტემებთან ახლოს მდებარეობს.
დეტალები და ფაქტები
ჰერპეტოლოგის ინფორმაციით, თბილისის ტერიტორიაზე ძირითადად არაშხამიანი გველები ბინადრობენ. შხამიანი სახეობებიდან მხოლოდ ორი გვხვდება:
- გიურზა
- ცხვირრქოსანი გველგესლა
ცხვირრქოსანი გველგესლა ძირითადად ბინადრობს კონკრეტულ ლოკაციებზე — კლდოვან ნაშალებში, მაგალითად კოჯრისა და ქოროღლის ციხის მიმდებარედ, ასევე წყნეთისა და ლისის ტბის ზემოთ მდებარე ტერიტორიებზე.
გიურზა შედარებით ფართოდ არის გავრცელებული და შეიძლება შეგვხვდეს დასახლებულ უბნებთან ახლოს — აეროპორტის დასახლება, ლილო, აფრიკა, ფონიჭალა, ორთაჭალა, კრწანისი და შინდისი.
სპეციალისტის განმარტებით, მიუხედავად ამისა, გველებთან შეხვედრა ყოველდღიური და ხშირი მოვლენა არ არის. მათი გამოჩენა დაკავშირებულია ბუნებრივ გარემოსთან სიახლოვესთან.
ასევე აღინიშნება, რომ გველები არ ესხმიან თავს ადამიანს საკუთარი ინიციატივით და თავდასხმა ძირითადად ხდება მხოლოდ მაშინ, როცა ადამიანი მათ ეხება, ცდილობს დაჭერას ან შემთხვევით ფეხს ადგამს.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
მსოფლიო პრაქტიკა მიუთითებს, რომ ქვეწარმავლების აქტივობის სეზონური ზრდა ჩვეულებრივი ეკოლოგიური პროცესია. მსგავსი ვითარება აღინიშნება ევროპის, აზიისა და ამერიკის მრავალ რეგიონში, სადაც ქალაქები ბუნებრივ ეკოსისტემებთან ახლოს მდებარეობს.
საერთაშორისო რეკომენდაციები ხაზს უსვამს მოსახლეობის ინფორმირების მნიშვნელობას, რადგან არასწორი ქცევა — მაგალითად გველის დაჭერის ან მოკვლის მცდელობა — ზრდის დაკბენის რისკს.
სამედიცინო პრაქტიკაში ასევე აღინიშნება, რომ დროული და სწორი პირველადი დახმარება მნიშვნელოვნად ამცირებს გართულებების ალბათობას.
საქართველოს კონტექსტი
თბილისში ქვეწარმავლების გავრცელება დაკავშირებულია როგორც კლიმატურ პირობებთან, ისე ურბანული სივრცის სტრუქტურასთან. ქალაქის გარეუბნები, რომლებიც ბუნებასთან ახლოს მდებარეობს, უფრო ხშირად ხასიათდება გველების გამოჩენით, თუმცა მათი ნახვა შესაძლებელია ცენტრალურ ნაწილშიც, განსაკუთრებით სკვერებსა და მწვანე ზონებში.
საზოგადოების ინფორმირებულობა ამ საკითხზე მნიშვნელოვანია, რადგან შიშისა და დეზინფორმაციის შემცირება ხელს უწყობს უსაფრთხო ქცევის ფორმირებას. ამ თემაზე ინფორმაცია რეგულარულად ვრცელდება მედიასა და საინფორმაციო პლატფორმებზე, მათ შორის https://www.sheniambebi.ge, რაც ზრდის საზოგადოების ცნობიერებას.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
ქვეწარმავლების აქტივობის ზრდა გაზაფხულისა და ზაფხულის პერიოდში ბუნებრივი პროცესია, რომელიც დაკავშირებულია კლიმატურ პირობებთან და მათ ბიოლოგიურ ციკლთან.
თბილისის შემთხვევაში, გეოგრაფიული და ეკოლოგიური პირობები ქმნის გარემოს, სადაც გველები შეიძლება პერიოდულად გამოჩნდნენ, თუმცა მათი უმეტესობა არ წარმოადგენს საფრთხეს ადამიანისთვის.
დაკვირვებული და ინფორმირებული ქცევა, ასევე შესაბამისი რეაგირება დაკბენის შემთხვევაში, წარმოადგენს უსაფრთხოების მთავარ ფაქტორს. არსებული მონაცემები მიუთითებს, რომ გველების მხრიდან საფრთხე ძირითადად დაკავშირებულია ადამიანთან უშუალო კონტაქტის შემთხვევებთან და არა მათი აქტიური თავდასხმით.
წყაროები
- საქართველოს მედიის ინტერვიუ ჰერპეტოლოგ შოთა ზანდუკელთან.
- World Health Organization. Snakebite envenoming. ხელმისაწვდომია: https://www.who.int
- Centers for Disease Control and Prevention. Venomous snakes. ხელმისაწვდომია: https://www.cdc.gov
