საქართველოში დაიწყო მასშტაბური განათლების რეფორმა, რომელიც მოიცავს სკოლამდელ, ზოგად, პროფესიულ და უმაღლეს განათლებას და ეტაპობრივად ამოქმედდება მომდევნო წლებში. ცვლილებები ეხება როგორც სასწავლო პროცესის ორგანიზებას, ისე მართვისა და დაფინანსების მოდელებს და მიზნად ისახავს განათლების სისტემის განახლებას, ხელმისაწვდომობის ზრდასა და რესურსების უფრო ეფექტიან გადანაწილებას.
მოვლენების აღწერა
განათლების სფეროში დაგეგმილი რეფორმა აერთიანებს რამდენიმე მიმართულებას, რომლებიც ერთმანეთთან ლოგიკურად არის დაკავშირებული. ცვლილებები შეეხება სკოლაში შესვლის ასაკს, ზოგადი განათლების ხანგრძლივობას, სასწავლო სტანდარტებს, მობილური ტელეფონების გამოყენებას, სასკოლო ფორმებს, ინფრასტრუქტურას, პროფესიულ განათლებას და უმაღლესი განათლების დაფინანსების სისტემას. რეფორმა ეტაპობრივად განხორციელდება და სხვადასხვა კომპონენტი სხვადასხვა სასწავლო წელს შევა ძალაში.
კონტექსტი და ფონი
განათლების სისტემის რეფორმა საქართველოში წლების განმავლობაში განიხილებოდა როგორც ერთ-ერთი აუცილებელი ნაბიჯი დემოგრაფიული ცვლილებების, შრომის ბაზრის მოთხოვნებისა და საერთაშორისო საგანმანათლებლო ტენდენციების გათვალისწინებით. არსებული მოდელი ხშირად კრიტიკის საგანი იყო როგორც სასწავლო შინაარსის, ისე სტრუქტურული დატვირთვისა და ფინანსური ეფექტიანობის კუთხით. ახალი რეფორმა მიზნად ისახავს სკოლასა და უმაღლეს განათლებას შორის კავშირის გაძლიერებას და პროფესიული განათლების როლის გაზრდას.
დეტალები და ფაქტები
სკოლაში შესვლის ასაკის ცვლილება
მომავალი წლიდან პირველ კლასში ჩაირიცხებიან მხოლოდ ის ბავშვები, რომლებსაც 6 წელი 15 სექტემბრის ჩათვლით შეუსრულდებათ. ცვლილება ეხება ყველა მომავალ პირველკლასელს, მათ შორის იმ ბავშვებსაც, რომლებიც 16 სექტემბერს არიან დაბადებულნი. რეფორმის ავტორთა განმარტებით, 6 წლამდე ასაკში ბავშვებს სკოლაში ინტეგრირება ხშირად უჭირთ კონცენტრაციისა და ემოციური მზაობის კუთხით.
მობილური ტელეფონების გამოყენების შეზღუდვა
სასწავლო პროცესის განმავლობაში სკოლებში მობილური ტელეფონების გამოყენება შეიზღუდება. იგეგმება სპეციალური წესის შემუშავება, რომელიც განსაზღვრავს, როგორ და სად იქნება ტელეფონები მოთავსებული გაკვეთილების დროს. მიზნად სახელდება სასწავლო გარემოზე ფოკუსირება და მოსწავლეთა ჩართულობის გაზრდა, საჭიროების შემთხვევაში მშობლებთან კომუნიკაციის შესაძლებლობის შენარჩუნებით.
11-წლიანი ზოგადი განათლება
2027–2028 სასწავლო წლიდან საქართველო გადადის 11-წლიან ზოგად განათლებაზე. ახალ მოდელში მოხვდებიან ის მოსწავლეები, რომლებიც ამჟამად მე-9 ან უფრო დაბალ კლასებში სწავლობენ. ამავე დროს, მე-12 კლასის დასრულება ნებაყოფლობითი იქნება.
ნებაყოფლობითი მე-12 კლასი
მე-11 კლასის დასრულების შემდეგ მოსწავლეებს შეეძლებათ სურვილის შემთხვევაში დარეგისტრირდნენ მე-12 კლასში და მიიღონ დამატებითი ატესტატი, რომელსაც იგივე სამართლებრივი ძალა ექნება. მე-12 კლასები გაიხსნება მხოლოდ იმ საჯარო სკოლებში, სადაც საკმარისი მსურველი იქნება და სკოლა ავტორიზებულია 12-წლიან სწავლებაზე.
გარდამავალი პერიოდი და გაორმაგებული ნაკადი
2028 წელს გარდამავალ ეტაპზე მოსალოდნელია, რომ მე-11 და მე-12 კლასის მოსწავლეები ერთდროულად დაამთავრებენ სკოლას, რაც გაზრდის კონკურენციას უმაღლეს სასწავლებლებში. ამ ეტაპზე სახელმწიფო უნივერსიტეტებში ადგილების რაოდენობის ზრდა არ არის დაგეგმილი.
პირველკლასელთა რეგისტრაციის ახალი მოდელი
პირველკლასელთა რეგისტრაციაში შემოდის ტერიტორიული პრინციპი, რომლის მიხედვითაც მოსწავლე თავდაპირველად დარეგისტრირდება იმ სკოლაში, რომელიც მის საცხოვრებელ მისამართს შეესაბამება. მოდელი ეტაპობრივად გავრცელდება ქვეყნის მასშტაბით და მიზნად ისახავს სკოლებში გადატვირთვის პრევენციას.
ერთიანი სახელმძღვანელოები
საჯარო და კერძო სკოლებში ძირითადი საგნების სწავლება განხორციელდება ერთიანი, სამინისტროს მიერ შემუშავებული სახელმძღვანელოებით. ახალი საგნობრივი სტანდარტები უკვე მომზადებულია ქართულის, ისტორიის, გეოგრაფიისა და სხვა ფუნდამენტური საგნებისთვის. სახელმძღვანელოების ჩანაცვლება ეტაპობრივად, 2–3 წლის განმავლობაში იგეგმება.
მე-11 კლასი როგორც საგამოცდო მომზადების წელი
მე-11 კლასი გადაიქცევა იმ წლად, სადაც მოსწავლეები ძირითადად იმ საგნებზე კონცენტრირდებიან, რომლებიც ეროვნული გამოცდებისთვის არის საჭირო. პროგრამაში ინტეგრირებული იქნება წინა წლების გამოცდების ნიმუშები.
სავალდებულო სასკოლო ფორმები
2026–2027 სასწავლო წლიდან საჯარო სკოლების I–VI კლასებში სასკოლო ფორმა სავალდებულო გახდება. ფორმის დიზაინი კონკურსის წესით შეირჩევა, ხოლო სოციალურად დაუცველი ოჯახების ბავშვებისთვის ფორმის ღირებულებას სახელმწიფო დაფარავს.
სასკოლო ინფრასტრუქტურა და კვება
სახელმწიფო ახორციელებს ახალი სკოლების მშენებლობასა და არსებული შენობების რეაბილიტაციას. უფასო სასკოლო კვების სრულმასშტაბიანი დანერგვა ამ ეტაპზე შეჩერებულია შესაბამისი ინფრასტრუქტურის არარსებობის გამო.
უმაღლესი განათლების დაფინანსების ახალი მოდელი
მომავალი სასწავლო წლიდან ახალჩარიცხული სტუდენტებისთვის უქმდება სტუდენტური გრანტების მოდელი. უნივერსიტეტები დაფინანსებას პირდაპირ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან მიიღებენ წარმოდგენილი საჭიროებების მიხედვით, რის შედეგადაც სახელმწიფო უნივერსიტეტებში სწავლა პრაქტიკულად უფასო გახდება.
აკადემიური პერსონალის ანაზღაურება
უმაღლეს განათლებაში იგეგმება პროფესორ-მასწავლებელთა ახალი სტრუქტურა, რომლის მიხედვითაც თითოეულ მიმართულებას ეყოლება ერთი სრული პროფესორი. სრული პროფესორის მინიმალური ანაზღაურება სრულ განაკვეთზე დაახლოებით 10 000 ლარით განისაზღვრება.
„ერთი ქალაქი — ერთი ფაკულტეტი“
იგეგმება ფაკულტეტების გადანაწილება ისე, რომ ერთ ქალაქში ერთი და იგივე პროფილის ფაკულტეტი მხოლოდ ერთ სახელმწიფო უნივერსიტეტში ფუნქციონირებდეს. მოქმედი სტუდენტები სწავლას არსებული პირობებით გააგრძელებენ.
უცხოელი სტუდენტების რეგულაცია
სახელმწიფო უნივერსიტეტებში უცხოელი სტუდენტების მიღება დაშვებული იქნება მხოლოდ კანონით განსაზღვრულ გამონაკლის შემთხვევებში, რათა ძირითადი აქცენტი შიდა საგანმანათლებლო ამოცანებზე გაკეთდეს.
პროფესიული განათლების გაძლიერება
პროფესიულ კოლეჯებში გავლილი სწავლა მომავალში ჩაითვლება უნივერსიტეტების საკრედიტო სისტემაში. ბოლო წლებში პროფესიულ განათლებაზე კონკურსის ზრდა ფიქსირდება, რაც მიმართულებების შემდგომ განვითარებას განაპირობებს.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
საერთაშორისო პრაქტიკაში განათლების სისტემების მოქნილი მოდელები, პროფესიული განათლების გაძლიერება და სკოლასა და უნივერსიტეტს შორის კავშირის გაღრმავება ფართოდ გამოიყენება. მსგავსი რეფორმები სხვადასხვა ქვეყანაში მიზნად ისახავს ახალგაზრდების დასაქმების შესაძლებლობების გაზრდას და განათლების რესურსების ოპტიმიზაციას.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოსთვის განათლების რეფორმა განიხილება როგორც გრძელვადიანი პროცესის ნაწილი, რომელიც გავლენას მოახდენს როგორც შრომის ბაზარზე, ისე რეგიონულ განვითარებაზე. ცვლილებების პრაქტიკული შედეგები ეტაპობრივად გამოჩნდება და მათი განხილვა აქტიურად მიმდინარეობს საზოგადოებრივ სივრცეში, მათ შორის საინფორმაციო პლატფორმაზე https://www.sheniambebi.ge.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
განათლების რეფორმა საქართველოში მოიცავს სისტემურ ცვლილებებს, რომლებიც შეეხება როგორც სკოლებს, ისე უმაღლეს და პროფესიულ განათლებას. რეფორმის მასშტაბი მიუთითებს მცდელობაზე, შეიქმნას უფრო მოქნილი და კოორდინირებული სისტემა, თუმცა მისი ეფექტიანობა მნიშვნელოვნად იქნება დამოკიდებული ეტაპობრივ განხორციელებასა და რესურსების მართვაზე.
წყაროები
- საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო. განათლების რეფორმის ძირითადი მიმართულებები. ხელმისაწვდომია: https://mes.gov.ge
- საქართველოს პარლამენტი. ზოგადი განათლების შესახებ საკანონმდებლო ცვლილებები. ხელმისაწვდომია: https://parliament.ge
