არასაირიგაციო წყლის ტარიფს სემეკის ნაცვლად მთავრობა დაადგენს | კანონპროექტი

არასაირიგაციო დანიშნულებით წყლის გამოყენების საფასურს, ნაცვლად საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიისა, მთავრობა განსაზღვრავს, თუ პარლამენტი „წყალმომხმარებელთა ორგანიზაციების შესახებ“ კანონში დაგეგმილ ცვლილებებს დაამტკიცებს. კანონპროექტი სოფლის მეურნეობის სამინისტრომ მოამზადა და პარლამენტში უკვე დარეგისტრირდა. ცვლილება შეეხება იმ მომხმარებლებს, რომლებიც წყალს ჰიდროენერგეტიკული, აკვაკულტურის ან საწარმოო-ტექნიკური მიზნებით იყენებენ.

მოვლენების აღწერა

კანონპროექტის მიხედვით, ცვლილება ეხება წყლის მიწოდების მომსახურების საფასურის განსაზღვრის უფლებამოსილებას და არა საყოფაცხოვრებო წყალმომარაგების ტარიფებს. საუბარია იმ საწარმოებსა და ობიექტებზე, რომლებიც წყალს არ იყენებენ სასოფლო-სამეურნეო მიწების მოსარწყავად, არამედ ჰიდროენერგეტიკული, აკვაკულტურისა და ტექნიკური საჭიროებებისთვის.

პარლამენტის ოფიციალურ საკანონმდებლო ჩანაწერში პროექტი რეგისტრირებულია ნომრით 385/2-XIმპ, 2026 წლის 28 ოქტომბრით. ინიციატორად მითითებულია საქართველოს მთავრობა, ხოლო პროექტის მომზადებაზე პასუხისმგებელ უწყებად — გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტრო [1].

მოქმედი მოდელით, საქართველოს მელიორაციის საქმიანობის მარეგულირებელ ჩარჩოში მოქცეულია როგორც საირიგაციო, ისე არასაირიგაციო წყალმომხმარებლებისთვის წყლის მიწოდება. კანონპროექტი ამ ორ მიმართულებას ერთმანეთისგან მიჯნავს: საირიგაციო მომსახურების შესაბამისი სატარიფო რეგულირება კვლავ მარეგულირებელი კომისიის უფლებამოსილებად რჩება, არასაირიგაციო მომხმარებლებისთვის კი მომსახურების საფასურის განსაზღვრა მთავრობის კომპეტენცია გახდება [2].

კონტექსტი და ფონი

საქართველოს მელიორაცია ქვეყნის სამელიორაციო ინფრასტრუქტურის მართვასა და წყლის მიწოდებას უზრუნველყოფს. მისი საქმიანობა მხოლოდ სასოფლო-სამეურნეო სავარგულების მორწყვით არ შემოიფარგლება. წყლის რესურსს იყენებენ სხვა ეკონომიკური საქმიანობის წარმომადგენლებიც, მათ შორის ჰიდროელექტროსადგურები, აკვაკულტურის ობიექტები და საწარმოები, რომლებსაც ტექნიკური წყალი სჭირდებათ.

საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის რეგულირების სფეროში საქართველოს მელიორაცია 2023 წლიდან მოექცა. შედეგად, განსხვავებული დანიშნულების მქონე მომხმარებლებისთვის წყლის მიწოდების მომსახურება ერთიანი მარეგულირებელი ჩარჩოს ფარგლებში განიხილებოდა.

კანონპროექტის ავტორების განმარტებით, ამგვარი მიდგომა სათანადოდ ვერ ითვალისწინებს საირიგაციო და არასაირიგაციო მომხმარებლების საქმიანობის განსხვავებულ ხასიათს. მათი პოზიციით, სასოფლო-სამეურნეო მორწყვისა და, მაგალითად, ჰიდროენერგეტიკული ან საწარმოო დანიშნულებით წყლის გამოყენების პირობები ერთმანეთისგან განსხვავდება, რის გამოც მიზანშეწონილად მიიჩნევა ამ მიმართულებების სამართლებრივი და სატარიფო რეჟიმების გამიჯვნა [2].

ამ ცვლილების არსი მარეგულირებელი უფლებამოსილების გადანაწილებაა. ის არ გულისხმობს წყლის რესურსის გამოყენების წესების სრულ გაუქმებას ან საქართველოს მელიორაციის საქმიანობის შეწყვეტას. იცვლება კონკრეტული კატეგორიის მომხმარებლებისთვის მომსახურების საფასურის დადგენის მექანიზმი.

დეტალები და ფაქტები

კანონპროექტის განმარტებით ბარათში არასაირიგაციო მომხმარებლების ძირითად კატეგორიებად დასახელებულია:

• ჰიდროელექტროსადგურები;

• აკვაკულტურის ობიექტები, მათ შორის ტბორები;

• საწარმოები, რომლებიც წყალს ტექნიკური დანიშნულებით იყენებენ.

ამ ჯგუფებისთვის წყლის მიწოდების მომსახურების საფასურს, პროექტის თანახმად, საქართველოს მთავრობა განსაზღვრავს. შესაბამისად, ტარიფის დადგენის საკითხი აღარ იქნება სემეკის იმ სატარიფო რეგულირების ნაწილი, რომელიც საირიგაციო მომხმარებლებისთვის მომსახურებას შეეხება.

განმარტებითი ბარათის მიხედვით, საქართველოს მელიორაციას არასაირიგაციო მომხმარებლებისგან ამჟამად ყოველწლიურად დაახლოებით 4 მილიონი ლარის შემოსავალი აქვს. ამ თანხის ცვლილება დამოკიდებული იქნება იმ მომსახურების საფასურზე, რომელსაც მთავრობა დაადგენს [2].

ეს მონაცემი მნიშვნელოვანია, რადგან აჩვენებს, რომ ცვლილება მხოლოდ ადმინისტრაციულ საკითხს არ ეხება. მომსახურების საფასურის ახალი ოდენობა გავლენას მოახდენს როგორც წყლის მომხმარებელი საწარმოების ხარჯებზე, ისე საქართველოს მელიორაციის შემოსავლებზე.

განმარტებით ბარათში ასევე აღნიშნულია, რომ მომსახურების საფასურიდან მიღებული თანხა უშუალოდ სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის ან მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტში არ ირიცხება. ის მომსახურების მიმწოდებლის — პირველადი წყალმოსარგებლის — შემოსავალია. ამ შემოსავლის ცვლილებამ შესაძლოა გავლენა იქონიოს საწარმოს მიერ ბიუჯეტში გადასახდელი მოგების გადასახადისა და დამატებული ღირებულების გადასახადის ოდენობაზეც. საბოლოო გავლენა კი მთავრობის მიერ განსაზღვრულ საფასურზე იქნება დამოკიდებული [2].

აქედან გამომდინარე, მხოლოდ კანონპროექტის მიღება არ იძლევა იმის საფუძველს, რომ წყლის მიწოდება აუცილებლად გაძვირდება ან გაიაფდება. ამის დასადგენად საჭიროა მთავრობის მიერ განსაზღვრული კონკრეტული საფასურისა და მისი გაანგარიშების წესის გაცნობა.

საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა

წყლის რესურსების გამოყენების რეგულირება სხვადასხვა ქვეყანაში განსხვავებული სამართლებრივი და ინსტიტუციური მოდელებით ხორციელდება. ზოგიერთ სისტემაში წყლის მიწოდების მომსახურების საფასურს დამოუკიდებელი მარეგულირებელი ორგანო ადგენს, სხვაგან კი ამ უფლებამოსილების ნაწილი მთავრობის ან შესაბამისი სამინისტროს კომპეტენციაშია.

ამგვარი მოდელების შედარებისას მნიშვნელოვანია ერთმანეთისგან გაიმიჯნოს წყლის რესურსით სარგებლობის უფლების რეგულირება, წყლის მიწოდების მომსახურების ღირებულება და გარემოსდაცვითი მოთხოვნები. ეს სამი საკითხი ერთმანეთთან დაკავშირებულია, თუმცა სხვადასხვა სამართლებრივ მექანიზმს შეიძლება ექვემდებარებოდეს.

საქართველოს შემთხვევაში წარმოდგენილი ცვლილება სწორედ მომსახურების საფასურის განსაზღვრის უფლებამოსილებას ეხება. კანონპროექტის მიხედვით, საირიგაციო მიმართულების სატარიფო რეგულირება სემეკის კომპეტენციაში რჩება, ხოლო არასაირიგაციო მომხმარებლებისთვის მომსახურების საფასურს მთავრობა განსაზღვრავს. ამდენად, ცვლილების შეფასებისას მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ ტარიფის დამდგენი ორგანოს ვინაობა, არამედ ისიც, რამდენად გამჭვირვალე და დასაბუთებული იქნება საფასურის გაანგარიშების წესი.

საქართველოს კონტექსტი

საქართველოსთვის წყლის რესურსების მართვას ეკონომიკური და გარემოსდაცვითი მნიშვნელობა აქვს. წყალი აუცილებელია როგორც სოფლის მეურნეობისთვის, ისე ენერგეტიკისა და მრეწველობისთვის. შესაბამისად, მისი მიწოდების ღირებულება გავლენას ახდენს სხვადასხვა სექტორის საოპერაციო ხარჯებსა და საქმიანობის დაგეგმვაზე.

კანონპროექტით გათვალისწინებული ცვლილება უშუალოდ ეხება იმ მომხმარებლებს, რომლებიც წყალს საქართველოს მელიორაციის სისტემით იღებენ არასაირიგაციო დანიშნულებით. ეს გარემოება მნიშვნელოვანია, რადგან ყველა საწარმო ან ჰიდროელექტროსადგური ავტომატურად ამ კატეგორიაში არ მოიაზრება — გადამწყვეტია, წყალს რა სისტემით და რა პირობებით იღებს კონკრეტული მომხმარებელი.

ცვლილება ასევე არ უნდა გავიგოთ, როგორც მოსახლეობისთვის სასმელი წყლის ტარიფის შეცვლა. საყოფაცხოვრებო წყალმომარაგების მომსახურება განსხვავებული სამართლებრივი და სატარიფო ჩარჩოთი რეგულირდება. ამ კანონპროექტის უშუალო სამიზნე კი საქართველოს მელიორაციის სისტემით მოსარგებლე არასაირიგაციო მომხმარებლებია.

მნიშვნელოვანი იქნება მთავრობის მიერ შემდგომში დადგენილი საფასურის მეთოდოლოგია. თუ მომსახურების ღირებულება გაიზრდება, ეს შეიძლება აისახოს წყლის მომხმარებელი საწარმოების ხარჯებზე. ჰიდროენერგეტიკული ობიექტებისთვის, აკვაკულტურის საწარმოებისა და ტექნიკური წყლის მომხმარებლებისთვის საბოლოო გავლენა დამოკიდებული იქნება მოხმარების მოცულობაზე, მომსახურების პირობებსა და ახალ სატარიფო წესზე.

მეორე მხრივ, თუ ახალი საფასური არსებულთან შედარებით შემცირდება, საქართველოს მელიორაციის შემოსავალიც შეიძლება შეიცვალოს. ეს გარემოება მნიშვნელოვანია კომპანიის ფინანსური მდგრადობისა და ინფრასტრუქტურის მოვლა-შენახვისთვის საჭირო რესურსების თვალსაზრისით.

საზოგადოებისთვის მნიშვნელოვანი იქნება, რომ მთავრობის მიერ განსაზღვრული პირობები საჯაროდ ხელმისაწვდომი იყოს და მომხმარებლებს წინასწარ შეეძლოთ საკუთარი ხარჯების შეფასება. კანონპროექტის განხილვისა და შემდგომი გადაწყვეტილებების შესახებ ინფორმაცია გამოქვეყნდება შესაბამის ოფიციალურ უწყებებში და, საჭიროების შემთხვევაში, SheniAmbebi.ge-ზეც.

ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება

„წყალმომხმარებელთა ორგანიზაციების შესახებ“ კანონში დაგეგმილი ცვლილება წყლის მიწოდების მომსახურების რეგულირების მოდელის გადახედვას ითვალისწინებს. მისი მთავარი არსი საირიგაციო და არასაირიგაციო მომხმარებლების სამართლებრივი რეჟიმების გამიჯვნაა: პირველი მიმართულება სემეკის რეგულირების სფეროში რჩება, მეორე კი მთავრობის მიერ განსაზღვრულ საფასურს დაექვემდებარება.

ცვლილების ეკონომიკური შედეგი დამოკიდებული იქნება მთავრობის მიერ დადგენილ მომსახურების ღირებულებაზე. ამ ეტაპზე წარმოდგენილი ინფორმაცია არ იძლევა იმის მტკიცების საფუძველს, რომ არასაირიგაციო წყლის მიწოდება აუცილებლად გაძვირდება ან გაიაფდება.

მომდევნო ეტაპზე ყურადღება უნდა გამახვილდეს კანონპროექტის პარლამენტში განხილვაზე, საბოლოო საკანონმდებლო ტექსტზე და მთავრობის მიერ დასადგენ ტარიფებსა და მიწოდების წესებზე. სწორედ ამ დოკუმენტების გამოქვეყნების შემდეგ გახდება შესაძლებელი ცვლილების ფინანსური გავლენის უფრო ზუსტად შეფასება.

წყაროები

1. საქართველოს პარლამენტი. „წყალმომხმარებელთა ორგანიზაციების შესახებ“ საქართველოს კანონში ცვლილების შეტანის თაობაზე. საკანონმდებლო პროექტი №385/2-XIმპ, 28 ოქტომბერი, 2026. საქართველოს პარლამენტი.

2. საქართველოს პარლამენტი. კანონპროექტის განმარტებითი ბარათი — „წყალმომხმარებელთა ორგანიზაციების შესახებ“ საქართველოს კანონში ცვლილების შეტანის თაობაზე. პარლამენტის საკანონმდებლო დოკუმენტები.

3. საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე. „წყალმომხმარებელთა ორგანიზაციების შესახებ“ საქართველოს კანონი. მოქმედი საკანონმდებლო ჩარჩო.

4. საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისია. „პირველადი წყალმოსარგებლის მიერ გაწეული მომსახურების ტარიფების შესახებ“, დადგენილება №53, 26 დეკემბერი, 2025. საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე.