ნამდვილი ვანილი და ვანილინი ერთმანეთისგან მნიშვნელოვნად განსხვავდება როგორც წარმოშობით, ისე შემადგენლობით, ხოლო სპეციალისტების შეფასებით, ვანილინის ხშირი და დიდი რაოდენობით გამოყენება ყოველდღიურ საკვებში შესაძლოა გარკვეულ ჯანმრთელობის რისკებთან იყოს დაკავშირებული, განსაკუთრებით ბავშვებსა და ორსულებში, აცხადებს სურსათის უვნებლობის სპეციალისტი ირაკლი არაბული [1].
მოვლენების აღწერა
სურსათის უვნებლობის სპეციალისტმა ირაკლი არაბულმა განმარტა, რა განსხვავებაა ნამდვილ ვანილსა და ბაზარზე ფართოდ გავრცელებულ ვანილინს შორის. მისი თქმით, ნამდვილი ვანილი მიიღება ვანილის ორქიდეის ნაყოფისგან და მის დამწიფებას დაახლოებით ერთი წელი სჭირდება.
სპეციალისტის განცხადებით, ვანილი მცირე რაოდენობით ჩვეულებრივ უსაფრთხოა და იშვიათად იწვევს ალერგიულ რეაქციებს. ამასთან, ვანილინი წარმოადგენს ნივთიერებას, რომელსაც აქვს ვანილის სუნი, თუმცა უმეტეს შემთხვევაში ქიმიური გზით მიიღება და განსხვავებული შემადგენლობა აქვს.
კონტექსტი და ფონი
საკვების არომატიზატორები და დანამატები თანამედროვე კვების ინდუსტრიაში ფართოდ გამოიყენება, განსაკუთრებით საკონდიტრო ნაწარმში. მომხმარებლებისთვის ხშირად რთულია ეტიკეტზე მითითებული ინგრედიენტების სწორად აღქმა და იმის გარკვევა, რეალურად რა პროდუქტი გამოიყენება.
სურსათის უვნებლობის სპეციალისტები აღნიშნავენ, რომ საკვები დანამატების უსაფრთხოება დამოკიდებულია დოზაზე, მოხმარების სიხშირეზე და მოსახლეობის მოწყვლად ჯგუფებზე, როგორიცაა ბავშვები და ორსულები [2].
ვანილისა და ვანილინის გარჩევა მნიშვნელოვანია როგორც ჯანმრთელობის დაცვის, ისე მომხმარებლის ინფორმირების კუთხით.
დეტალები და ფაქტები
ირაკლი არაბულის განმარტებით, ვანილინი ხშირად შეიცავს შაქარს, სიმინდის სახამებელს და ხელოვნურ არომატიზატორებს, ხოლო ვანილის შემცველობა ასეთ პროდუქტებში დაახლოებით 3%-ს შეადგენს.
სპეციალისტის თქმით, პრობლემა იწყება მაშინ, როდესაც ვანილინი დიდი რაოდენობით გვხვდება ყოველდღიურ საკვებში — ნამცხვრებში, ტკბილეულსა და სხვა საკონდიტრო ნაწარმში.
მისივე განცხადებით, ზოგიერთ ადამიანში ვანილინმა შესაძლოა გამოიწვიოს:
- თავის ტკივილი
- დიარეა
- ალერგიული რეაქციები
განსაკუთრებული ყურადღება საჭიროა ორსულებსა და პატარა ბავშვებში.
ირაკლი არაბული ასევე აღნიშნავს, რომ ბაზარზე ფხვნილის სახით წარმოდგენილი პროდუქტები, როგორც წესი, ვანილინია, ხოლო ნამდვილი ვანილი ჩხირების სახით იყიდება და ფასში მნიშვნელოვანი განსხვავებაა.
მისი შეფასებით, მომხმარებელმა უნდა იცოდეს, რას მოიხმარს, რადგან სურსათის უვნებლობა გულისხმობს არა მხოლოდ ჯანმრთელობის დაცვას, არამედ სწორ ინფორმირებულ არჩევანსაც.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
საერთაშორისო პრაქტიკაში ვანილინი ფართოდ გამოიყენება როგორც ბუნებრივი ან სინთეზური არომატიზატორი. აშშ-ის სურსათისა და მედიკამენტების ადმინისტრაცია (FDA) ვანილინს ზოგადად უსაფრთხოდ მიიჩნევს მცირე რაოდენობით გამოყენების შემთხვევაში, თუმცა ხაზს უსვამს დოზის მნიშვნელობას [3].
ევროპის სურსათის უვნებლობის სააგენტო (EFSA) ასევე აღნიშნავს, რომ არომატიზატორების რეგულაცია ეფუძნება უსაფრთხოების შეფასებას და დასაშვებ დღიურ დოზებს [2].
საერთაშორისო დონეზე ყურადღება გამახვილებულია მომხმარებელთა სწორ ინფორმირებაზე და ეტიკეტირების გამჭვირვალობაზე, რათა თავიდან იქნას აცილებული პროდუქტის შეცდომით აღქმა.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში საკონდიტრო პროდუქტების მოხმარება ფართოდ გავრცელებულია, ხოლო ბაზარზე ხშირად იყიდება ვანილის სახელით წარმოდგენილი ფხვნილები, რომლებიც რეალურად ვანილინს შეიცავს.
სპეციალისტების შეფასებით, მომხმარებელთა ინფორმირების გაზრდა და ეტიკეტირების სწორად წაკითხვის კულტურა მნიშვნელოვანია, რათა მოქალაქეებმა შეძლონ გაარჩიონ ბუნებრივი პროდუქტი და ხელოვნური დანამატი.
სურსათის უვნებლობის საკითხები და მომხმარებელთა ინფორმირება რეგულარულად განიხილება ქართულ მედიაში, მათ შორის პლატფორმაზე https://www.sheniambebi.ge.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
სურსათის უვნებლობის სპეციალისტის განმარტებით, ნამდვილი ვანილი და ვანილინი განსხვავდება როგორც წარმოშობით, ისე შემადგენლობით. ვანილინი ფართოდ გამოიყენება საკონდიტრო ინდუსტრიაში და მცირე რაოდენობით უსაფრთხოდ ითვლება, თუმცა მისი ხშირი და დიდი რაოდენობით მოხმარება შესაძლოა გარკვეულ გვერდით ეფექტებთან იყოს დაკავშირებული.
მომხმარებლებისთვის მნიშვნელოვანია ეტიკეტზე მითითებული ინფორმაციის სწორად გააზრება და ბუნებრივი ვანილისა და ვანილინის გარჩევა, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც პროდუქტი ბავშვებისთვის ან ორსულებისთვის არის განკუთვნილი.
წყაროები
- Arabuli I. Statement on differences between vanilla and vanillin and potential health risks. Georgian food safety commentary. 2026.
- European Food Safety Authority (EFSA). Flavourings and food additives safety evaluation. Available from: https://www.efsa.europa.eu
- U.S. Food and Drug Administration (FDA). Food additives and flavoring substances overview. Available from: https://www.fda.gov
