სავაჭრო ობიექტებში ნებისმიერი საბანკო ბარათით გადახდა ერთ ტერმინალზე გახდება შესაძლებელი, რაც ე.წ. ჭკვიანი მარშრუტიზაციის სისტემის დანერგვას უკავშირდება და მიზნად ისახავს ტრანზაქციების უფრო სწრაფი, იაფი და ოპტიმალური გზით განხორციელებას, განაცხადა პარლამენტის საფინანსო-საბიუჯეტო კომიტეტის თავმჯდომარემ პაატა კვიჟინაძემ „საგადახდო სისტემისა და საგადახდო მომსახურების შესახებ“ კანონში დაგეგმილ ცვლილებებზე საუბრისას [1].
მოვლენების აღწერა
პარლამენტში მიმდინარეობს საკომიტეტო განხილვები კანონპროექტზე, რომელიც საგადახდო სისტემებისა და საგადახდო მომსახურების სფეროში ცვლილებებს ითვალისწინებს. პაატა კვიჟინაძის განცხადებით, ინიციატივის ფარგლებში სავაჭრო ობიექტებში ერთი ტერმინალიდან შესაძლებელი იქნება ნებისმიერი საბანკო ბარათით გადახდა.
მისი თქმით, სისტემა იმუშავებს ე.წ. ჭკვიანი მარშრუტიზაციის პრინციპით, რაც ნიშნავს, რომ ტერმინალი ავტომატურად ამოიცნობს ბარათს და თავადვე შეარჩევს გადახდის განხორციელების ყველაზე სწრაფ, იაფ და ოპტიმალურ გზას.
პაატა კვიჟინაძის განმარტებით, ეს ცვლილება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმ პირობებში, როდესაც დღეს მაღაზიებში ხშირად დგას რამდენიმე ბანკის სხვადასხვა ტერმინალი და მომხმარებლებს ეკითხებიან, რომელი ბანკის ბარათით სურთ გადახდა.
კონტექსტი და ფონი
საგადახდო ინფრასტრუქტურის განვითარება და ელექტრონული გადახდების ხელმისაწვდომობის გაზრდა საერთაშორისო ფინანსური სისტემების ერთ-ერთ მთავარ ტენდენციად ითვლება. ერთიანი ტერმინალის გამოყენება, რომელიც სხვადასხვა ბანკის ბარათებს ერთიანად ემსახურება, უკვე ფართოდ არის გავრცელებული მრავალ ქვეყანაში.
მსგავსი სისტემების დანერგვის მიზანია გადახდების გამარტივება, კონკურენციის გაზრდა საგადახდო მომსახურების ბაზარზე და ტრანზაქციების ხარჯების შემცირება [2].
საქართველოს შემთხვევაში საკითხი უკავშირდება როგორც ფინანსური სექტორის მოდერნიზაციას, ისე მომხმარებელთა გამოცდილების გაუმჯობესებას სავაჭრო ობიექტებში.
დეტალები და ფაქტები
პაატა კვიჟინაძის განცხადებით, ჭკვიანი მარშრუტიზაციის სისტემა ტრანზაქციის განხორციელებისას შეამოწმებს სხვადასხვა პარამეტრს, მათ შორის:
საკომისიო გადასახადის ოდენობას
ოპერაციის სიჩქარეს
გადახდის განხორციელების ტექნიკურ შესაძლებლობებს
ამის საფუძველზე სისტემა ავტომატურად აირჩევს საუკეთესო გზას გადახდის დასამუშავებლად.
მისივე განმარტებით, ეს საშუალებას მისცემს მცირე ბანკების ბარათებსაც იმუშაონ ერთიან ტერმინალზე, მაშინაც კი, თუ მათ არ აქვთ საკუთარი ფართო საგადახდო ინფრასტრუქტურა.
რაც შეეხება ინიციატივის ამოქმედების ვადებს, პაატა კვიჟინაძის თქმით, 2026 წლის აპრილიდან არის დაგეგმილი, თუმცა საბოლოო თარიღი შესაძლოა შეიცვალოს საკომიტეტო განხილვების შემდეგ.
კანონპროექტის მიხედვით, ეროვნულ ბანკს ექნება ვალდებულება შეიმუშაოს ყველა საჭირო მექანიზმი, რომელიც სისტემის დანერგვისთვის იქნება აუცილებელი.
ამასთან, კვიჟინაძემ აღნიშნა, რომ კანონპროექტის ნაწილი, რომელიც საბარათე გადახდებზე ბანკებისთვის საკომისიო ზღვრის დაწესებას გულისხმობდა, დროებით ამოღებულია პროექტიდან.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
საერთაშორისო პრაქტიკაში ერთიანი საგადახდო ტერმინალების გამოყენება და ოპტიმიზირებული მარშრუტიზაციის სისტემები განიხილება როგორც ფინანსური სექტორის ეფექტიანობის ზრდის ინსტრუმენტი.
ევროკავშირის ქვეყნებში მსგავსი მიდგომები უკავშირდება ერთიანი საგადახდო სივრცის (SEPA) პოლიტიკას, რომელიც მიზნად ისახავს გადახდების გამარტივებას და ხარჯების შემცირებას [3].
საერთაშორისო სავალუტო ფონდი და მსოფლიო ბანკი აღნიშნავენ, რომ ელექტრონული გადახდების განვითარება ხელს უწყობს ფინანსურ ჩართულობას და ეკონომიკის გამჭვირვალობას [2].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოსთვის ერთიანი ტერმინალის სისტემის დანერგვა შესაძლოა გახდეს მნიშვნელოვანი ნაბიჯი საგადახდო ინფრასტრუქტურის განვითარებაში.
მომხმარებლებისთვის ეს ცვლილება ნიშნავს, რომ სავაჭრო ობიექტებში აღარ იქნება საჭირო კონკრეტული ბანკის ტერმინალის არჩევა და გადახდები უფრო მოქნილი გახდება.
ფინანსური სექტორის რეგულირების კუთხით მნიშვნელოვანი იქნება ეროვნული ბანკის როლი სისტემის ტექნიკურ და სამართლებრივ უზრუნველყოფაში.
საკითხის განხილვა და განვითარება მკითხველისთვის აქტუალური ინფორმაციის წყაროდ რჩება, რასაც ასევე აშუქებს პლატფორმა https://www.sheniambebi.ge.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
პარლამენტში განხილული კანონპროექტი, რომელიც ერთიანი ტერმინალისა და ჭკვიანი მარშრუტიზაციის სისტემის დანერგვას ითვალისწინებს, მიზნად ისახავს სავაჭრო ობიექტებში საბარათე გადახდების გამარტივებას და ოპტიმიზაციას.
ინიციატივის ამოქმედება 2026 წლის აპრილიდან არის დაგეგმილი, თუმცა საბოლოო ვადები საკომიტეტო განხილვების შედეგად დაზუსტდება.
ცვლილებების პრაქტიკული გავლენა მომხმარებელთა ყოველდღიურ გამოცდილებაზე და ფინანსური სექტორის კონკურენტუნარიანობაზე მომდევნო წლებში უფრო ნათლად გამოჩნდება.
წყაროები
- Parliament of Georgia. Committee discussions on amendments to the Law on Payment System and Payment Services. Available from: https://www.parliament.ge
- World Bank. Digital payments and financial inclusion overview. Available from: https://www.worldbank.org
- European Central Bank. SEPA and payment system integration. Available from: https://www.ecb.europa.eu
