საქართველოში გაზისა და წყლის მოხმარებაზე საფეხურებრივი ტარიფების დაწესება განიხილება – რა ღირს და რა სქემით იხდიან ბუნებრივი აირის გადასახადს საქართველოსა და მეზობელ ქვეყნებში

საქართველოში საყოფაცხოვრებო მომხმარებლებისთვის ბუნებრივი აირისა და წყლის მოხმარებაზე დიფერენცირებული, ე.წ. საფეხურებრივი ტარიფების დაწესების შესაძლებლობას განიხილავენ. შესაბამისი საკანონმდებლო ცვლილების მიხედვით, საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელ კომისიას შესაძლოა მიენიჭოს უფლებამოსილება, მოხმარების მოცულობის მიხედვით განსხვავებული ტარიფები განსაზღვროს. ეს ცვლილება შეიძლება შეეხოს კომუნალური გადასახადების დარიცხვის პრინციპს, თუმცა კონკრეტული მოდელი და ტარიფების ზღვარი ჯერ განსაზღვრული არ არის.

მოვლენების აღწერა

2026 წლის 27 ოქტომბერს გავრცელებული ინფორმაციის თანახმად, საქართველოს პარლამენტი დაჩქარებული წესით განიხილავს „ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების შესახებ“ კანონში ცვლილებებს. პროექტი ითვალისწინებს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიისთვის (სემეკი) უფლებამოსილების შენარჩუნებას, რათა მან საყოფაცხოვრებო მომხმარებლებისთვის წყლისა და ბუნებრივი აირის ტარიფები მოხმარებული მოცულობის მიხედვით განსხვავებულად განსაზღვროს. პროექტის მიხედვით, წყლის შემთხვევაში ეს უფლებამოსილება 2036 წლის 1 იანვრამდე, ხოლო ბუნებრივი აირის შემთხვევაში — 2038 წლის 1 იანვრამდე იმოქმედებს. [1][2]

კანონპროექტის ინიციატორები საპარლამენტო უმრავლესობის წევრები არიან. მათი განმარტებით, ცვლილების მიზანია კომუნალური მომსახურების ხელმისაწვდომობის შენარჩუნება, სოციალური ინტერესების დაცვა და რესურსების უფრო ეფექტიანი გამოყენების ხელშეწყობა. კონკრეტული საფეხურები, მოხმარების ზღვრული მოცულობები და შესაბამისი ფასები კი მარეგულირებელმა კომისიამ უნდა განსაზღვროს. [1][3]

მნიშვნელოვანია, რომ კანონპროექტის განხილვა თავისთავად არ ნიშნავს, თითქოს გადასახადები უკვე შეიცვალა ან ყველა ოჯახს ხარჯი აუცილებლად გაეზრდება. საბოლოო შედეგი დამოკიდებული იქნება როგორც საკანონმდებლო პროცესზე, ისე სემეკის მიერ მიღებულ სატარიფო გადაწყვეტილებებზე.

კონტექსტი და ფონი

ამჟამად საქართველოში საყოფაცხოვრებო მომხმარებლებისთვის ბუნებრივი აირის თითოეული მოხმარებული კუბური მეტრის ფასი, ძირითადად, განაწილების ლიცენზიატის მომსახურების არეალის მიხედვით განისაზღვრება. არსებული სისტემით, კონკრეტული კომპანიის მომხმარებელი მოხმარებული გაზის თითოეულ კუბურ მეტრში ერთსა და იმავე ტარიფს იხდის, მიუხედავად იმისა, რამდენ გაზს მოიხმარს მთლიანობაში. [1]

საფეხურებრივი ტარიფის პრინციპი განსხვავებულია: მოხმარების გარკვეულ ზღვრამდე მოქმედებს ერთი ფასი, ხოლო ზღვრის გადაჭარბების შემდეგ დამატებით მოხმარებულ მოცულობაზე შესაძლოა უფრო მაღალი ტარიფი გავრცელდეს. ზოგიერთ მოდელში მაღალი ტარიფი მხოლოდ ზღვარს ზემოთ მოხმარებულ რესურსს ეხება და არა მთელ მოცულობას. სხვა მოდელებში კი წესები შეიძლება განსხვავდებოდეს.

ასეთი სისტემის შემოღებისას მთავარი საკითხი მხოლოდ ფასის ოდენობა არ არის. მნიშვნელოვანია, როგორ განისაზღვრება ზღვარი, რა პერიოდით დაითვლება მოხმარება, როგორ გაითვალისწინებენ ოჯახების საჭიროებებს და რა გავლენა ექნება წესს იმ მოქალაქეებზე, რომლებსაც გაზი საცხოვრებლის გასათბობად სჭირდებათ.

საქართველოში ელექტროენერგიის მოხმარებისას უკვე არსებობს განსხვავებული საფასო საფეხურები. თუმცა გაზისა და წყლის შესახებ განსახილველი ცვლილება ელექტროენერგიის ტარიფებს არ ეხება. [2]

დეტალები და ფაქტები

კანონპროექტი სემეკს საშუალებას მისცემს, მოხმარებული მოცულობის მიხედვით განსხვავებული ტარიფები დაადგინოს. ამ ეტაპზე საჯაროდ გავრცელებული ინფორმაცია არ იძლევა საფუძველს, ზუსტად განისაზღვროს, რა მოცულობიდან ამოქმედდება უფრო მაღალი ფასი ან რამდენი იქნება თითოეული საფეხურის ტარიფი.

წყალმომარაგების შემთხვევაში პროექტი ასევე უკავშირდება კომისიის უფლებამოსილების გაგრძელებას, რომლითაც წყლისა და წყალარინების მომსახურების ღირებულება მომხმარებელთა სხვადასხვა კატეგორიაზე განსხვავებული პროპორციით შეიძლება განაწილდეს. ამ მექანიზმის მოქმედების ვადის გაგრძელება ერთ-ერთი მიზეზია, რის გამოც საკანონმდებლო ცვლილება განიხილება. [1][3]

სემეკის განმარტებით, ინიციატივის მიზანია სოციალური გარანტიების გაძლიერება და ენერგორესურსების რაციონალური მოხმარების ხელშეწყობა. კომისიის პოზიციით, ცვლილება სატარიფო რეგულირების ძირითად პრინციპებს არ ცვლის და გარდამავალი პერიოდის მექანიზმის შენარჩუნებას ითვალისწინებს. [3]

ამასთან, საბოლოო სატარიფო მოდელის შეფასება მხოლოდ კანონპროექტის ზოგადი მიზნებით შეუძლებელია. ამისთვის საჭირო იქნება დეტალური წესების გამოქვეყნება, მათ შორის ზღვრული მოცულობების, ფასების, აღრიცხვის პერიოდებისა და შესაძლო გამონაკლისების შესახებ.

საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა

საყოფაცხოვრებო ბუნებრივი აირის საფეხურებრივი ტარიფები სხვადასხვა ქვეყანაში განსხვავებული წესით მოქმედებს. მოდელები ერთმანეთისგან განსხვავდება როგორც მოხმარების საანგარიშო პერიოდით, ისე ფასების საფეხურებითა და შეღავათების მექანიზმებით. ამიტომ სხვა ქვეყნის გამოცდილების საქართველოს პირობებში გადმოტანა მხოლოდ ტარიფების პირდაპირი შედარებით ვერ შეფასდება.

თურქეთში ბუნებრივი აირის საფასო მოდელი მოხმარების მოცულობასა და რეგიონულ პირობებს უკავშირდება. ცივი კლიმატის მქონე ტერიტორიებზე გათბობისთვის საჭირო გაზის მოცულობა შესაძლოა უფრო მაღალი იყოს, ვიდრე შედარებით თბილ რეგიონებში. ასეთ სისტემაში მნიშვნელოვანია, რომ ლიმიტების დადგენისას კლიმატური განსხვავებებიც გაითვალისწინონ.

აზერბაიჯანში საყოფაცხოვრებო მომხმარებლებისთვის ბუნებრივი აირის საფეხურებრივი ტარიფები წლიური მოხმარების მიხედვით განისაზღვრება. ეს მიდგომა განსხვავდება ყოველთვიური ლიმიტებისგან: წლის განმავლობაში მოხმარებული გაზის ჯამური მოცულობა განსაზღვრავს, რომელი საფეხურის ტარიფი გავრცელდება დამატებით მოხმარებაზე.

სომხეთში საყოფაცხოვრებო მომხმარებლებისთვის ბუნებრივი აირის მოხმარების მოცულობის მიხედვით საფეხურებრივი სისტემა არ მოქმედებს იმავე ფორმით, როგორც თურქეთსა და აზერბაიჯანში. რუსეთში კი ტარიფები რეგიონებისა და გაზის გამოყენების პირობების მიხედვით განსხვავდება.

ამ ქვეყნების მაგალითები აჩვენებს, რომ საფეხურებრივი ტარიფის ერთი უნივერსალური მოდელი არ არსებობს. სისტემის შედეგი დამოკიდებულია არა მხოლოდ საფასო საფეხურების რაოდენობაზე, არამედ იმაზეც, როგორ არის განსაზღვრული მოხმარების ლიმიტები და რამდენად შეესაბამება ისინი მოსახლეობის რეალურ საჭიროებებს.

საქართველოს კონტექსტი

საქართველოსთვის საკითხი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ზამთრის პერიოდში, როდესაც ბუნებრივი აირი ბევრ ოჯახში გათბობის ძირითადი წყაროა. მოხმარების მოცულობაზე დამოკიდებული ტარიფის შემოღებამ შესაძლოა განსხვავებული გავლენა მოახდინოს თბილისსა და რეგიონებში მცხოვრებ ოჯახებზე.

მაგალითად, ცივ მუნიციპალიტეტებში მცხოვრებ ოჯახებს საცხოვრებლის გასათბობად შესაძლოა მეტი გაზი დასჭირდეთ, ვიდრე შედარებით თბილ ადგილებში მცხოვრებლებს. ამიტომ გაზის მაღალი მოხმარება ყოველთვის არ ნიშნავს მაღალ შემოსავალს ან ფუფუნებით სარგებლობას. ეს გარემოება მნიშვნელოვანია ტარიფების ლიმიტების განსაზღვრისას.

სოციალური ეფექტის შეფასებისთვის გასათვალისწინებელია რამდენიმე ფაქტორი:

• კლიმატური განსხვავებები: ზამთრის ხანგრძლივობა და ტემპერატურა გავლენას ახდენს გათბობისთვის საჭირო გაზის რაოდენობაზე.

• ოჯახის წევრთა რაოდენობა: მრავალწევრიან ოჯახს შეიძლება მეტი წყალი და ენერგია სჭირდებოდეს.

• საცხოვრებლის მდგომარეობა: შენობის თბოიზოლაცია მნიშვნელოვნად განსაზღვრავს გათბობის ხარჯს.

• შემოსავალი და სოციალური მდგომარეობა: მაღალი მოხმარება ავტომატურად არ მიუთითებს ოჯახის გადახდისუნარიანობაზე.

• წყლის საჭიროება: წყლის მოხმარება დამოკიდებულია როგორც ოჯახის ზომაზე, ისე საცხოვრებელ პირობებსა და საყოფაცხოვრებო საჭიროებებზე.

ამ გარემოებების გათვალისწინებით, ტარიფების ახალი მოდელის შეფასებისას მნიშვნელოვანი იქნება არა მხოლოდ რესურსების დაზოგვის მიზანი, არამედ იმის დადგენაც, როგორ დაიცავს სისტემა მოწყვლად მომხმარებლებს და რამდენად სამართლიანად გაანაწილებს კომუნალურ ხარჯებს.

მნიშვნელოვანია ისიც, რომ განსახილველი ცვლილება ელექტროენერგიის ტარიფებს არ ეხება. კანონპროექტის საგანია საყოფაცხოვრებო მომხმარებლებისთვის ბუნებრივი აირისა და წყალმომარაგების ტარიფების მოხმარების მოცულობის მიხედვით განსაზღვრის უფლებამოსილება. [2]

კანონპროექტის განხილვისა და სემეკის მომავალი გადაწყვეტილებების შესახებ ინფორმაცია ხელმისაწვდომი იქნება საქართველოს პარლამენტის და სემეკის ოფიციალურ ვებგვერდებზე. საკითხის შემდგომი განვითარება ასევე შეგიძლიათ იხილოთ SheniAmbebi.ge-ზე.

ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება

საქართველოში გაზისა და წყლის მოხმარების მოცულობაზე დამოკიდებული ტარიფების შემოღების შესაძლებლობა კომუნალური მომსახურების რეგულირების მნიშვნელოვანი საკითხია. კანონპროექტი სემეკისთვის შესაბამისი უფლებამოსილების შენარჩუნებას ითვალისწინებს, თუმცა კონკრეტული ფასები, მოხმარების ზღვრები და მათი გამოყენების წესი ცალკე სატარიფო გადაწყვეტილებებით უნდა განისაზღვროს.

საფეხურებრივი ტარიფის მიზანი შეიძლება იყოს რესურსების უფრო ეფექტიანი მოხმარების წახალისება და სოციალური ინტერესების დაცვა. ამავე დროს, მისი შედეგი დამოკიდებული იქნება იმაზე, რამდენად გაითვალისწინებს მოდელი კლიმატურ პირობებს, ოჯახის ზომას, საცხოვრებლის თავისებურებებსა და მოქალაქეთა ეკონომიკურ მდგომარეობას.

ამ ეტაპზე არ არსებობს საკმარისი საფუძველი იმის დასამტკიცებლად, რომ ცვლილების შედეგად ყველა ოჯახს გადასახადი გაეზრდება ან, პირიქით, ყველას შეუმცირდება. საბოლოო სურათი მხოლოდ კანონპროექტის საბოლოო მიღებისა და სემეკის მიერ კონკრეტული სატარიფო წესების გამოქვეყნების შემდეგ გამოიკვეთება.

საქართველო

საქართველოში ე.წ. საფეხურებრივი ტარიფი უკვე დიდი ხანია მოქმედებს ელექტროენერგიის შემთხვევაში. ბუნებრივი აირის გადასახადს კი მოსახლეობა მოხმარებული ერთი კუბური მეტრის მიხედვით იხდის, რომლის ღირებულებაც სხვადასხვა კომპანიის აბონენტებისთვის მცირედით განსხვავდება. კერძოდ: საქართველოში ამ დროისთვის გაზის სამომხმარებლო ტარიფი თბილისის მოსახლეობისთვის, „თბილისი ენერჯის“ აბონენტებისთვის 1 კუბურ მეტრზე შეადგენს – 53.971 თეთრს, „სოკარ ჯორჯია გაზის“ ტარიფი არის – 56.928 თეთრი, „საქორგგაზის“ – 56.990 თეთრი და „თელავგაზის“ – 58.861 თეთრი.

თურქეთი

თურქეთში ბუნებრივი აირის მოხმარებაზე ე.წ. საფეხურებრივი ტარიფი მოქმედებს და ის განსხვავებულია რეგიონების მიხედვით. ზამთრის თვეებში ცივ კლიმატურ პროვინციებში 1-ელი კატეგორიის მომხმარებლისთვის ლიმიტი უფრო მაღალია, ვიდრე შედარებით თბილ დასახლებაში მცხოვრები მოსახლეობისთვის.

• 1-ელი კატეგორიის მომხმარებლებისთვის 1 კუბური მეტრი გაზის საფასური საშუალოდ, 13-15 ლირას (26-30 ცენტს) შეადგენს.
• მე-2 კატეგორიის მომხმარებლისთვის კი ტარიფი 1 კუბურ მეტრზე საშუალოდ, 18 ლირაა (36 ცენტი).

აღსანიშნავია, რომ თუ ოჯახი გადააცილებს ლიმიტს, მე-2 საფეხურის მაღალი ტარიფი ირიცხება მხოლოდ ლიმიტზე ზემოთ დახარჯულ ოდენობაზე და არა მთლიან მოხმარებაზე. მაგალითად, თუ კონკრეტულ რეგიონში 1-ელი საფეხურის ლიმიტი არის 300 კუბური მეტრი თვეში და მომხმარებელმა დახარჯა 330 კუბური/მეტრი, საბოლოო გადასახადი დაანგარიშდება ასე – პირველ 300 კუბურ მეტრზე იხდის 1-ელი საფეხურის ტარიფს, ხოლო დანარჩენ მოხმარებულ 30 კუბურ მეტრზე კი უკვე მე-2 საფეხურის ტარიფს.

აღსანიშნავია, რომ თურქეთში ე.წ. საფეხურებრივი ტარიფი 2026 წლის გაზაფხულიდან მოქმედებს. შესაბამისად, რაც უფრო მეტს მოიხმარს ოჯახი დაწესებულ ლიმიტზე ზევით, მით უფრო მაღალი ტარიფით იბეგრება გადაჭარბებული ოდენობა.

აზერბაიჯანი

აზერბაიჯანში გაზის მოხმარებაზე წლიური საფეხურებრივი ტარიფი 2016 წლიდან მოქმედებს. თურქეთისგან განსხვავებით (სადაც ყოველთვიური რეგიონული ლიმიტებია), აზერბაიჯანში ლიმიტი ანგარიშდება კალენდარული წლის განმავლობაში დაგროვილი ჯამური მოხმარებით.

• 1-ელ საფეხური – წლიურად 1 200 კუბურ მეტრამდე გაზის მოხმარება – აქ ტარიფი 12.5 გეპიკს შეადგენს (დაახლოებით 7 ცენტი)
• მე-2 საფეხური – წლიურად 1 200 კუბური მეტრიდან 2 500 კუბურ მეტრამდე – აქ ტარიფი შეადგენს 22 გეპიკს (დაახლოებით 13 ცენტი)
• მე-3 საფეხური – წლიურად 2 500 კუბური მეტრიდან ზემოთ – აქ ტარიფი 30 გეპიკია (დაახლოებით, 18 ცენტი)

აზერბაიჯანში წლიური ლიმიტის სისტემა ასე მუშაობს – ათვლა იწყება ყოველი წლის 1-ელი იანვრიდან. ვიდრე ოჯახი არ დახარჯავს 1 200 კუბურ მეტრ გაზს, იხდის ყველაზე დაბალ ტარიფს. თუ მოხმარებამ გადააჭარბა 1 200 კუბურ მეტრს, მხოლოდ იმ მომენტიდან დახარჯულ ზედმეტ კუბურ მეტრებზე იწყება მე-2 საფეხურის ტარიფის (22 გაპიკი) დარიცხვა და ასეა მე-3 საფეხურამდე. მოკლედ, აზერბაიჯანში მოქმედი სისტემა, მე-2 და მე-3 საფეხურის მაღალი ტარიფი არ აძვირებს წლის დასაწყისში უკვე დახარჯულ იაფ გაზს, ის ერგება მხოლოდ და მხოლოდ იმ ლიმიტზე ზემოთ მოხმარებულ კუბურ მეტრებს,

უკვე 31 დეკემბრის შემდეგ წლის ჯამური მოხმარება „ნულდება“ და 1-ელი იანვრიდან აბონენტი კვლავ 1-ელი საფეხურის დაბალი ტარიფით იწყებს გადახდას.

სომხეთში

თურქეთისგან და აზერბაიჯანისგან განსხვავებით, სომხეთში საყოფაცხოვრებო მომხმარებლებისთვის ე.წ. საფეხურებრივი სისტემა მოხმარების მოცულობის მიხედვით არ მოქმედებს – რიგითი ოჯახი მთლიანად დახარჯულ გაზზე 1 კუბურ მეტრში 143.7 დრამს (37 ცენტს) იხდის.

რუსეთი

თურქეთისა და სომხეთისგან განსხვავებით, რუსეთში მოსახლეობისთვის გაზის ტარიფი შედარებით დაბალია, რამდენადაც ქვეყანა თავად არის გაზის უმსხვილესი მომპოვებელი. რაც შეეხება ტარიფებს, რეგიონების მიხედვით განსხვავებულია და 1 კუბურ მეტრზე საშუალოდ 7.5-9.5 რუბლს შეადგენს (9-12 ცენტი). საინტერესოა ისიც, რომ რუსეთში მოსახლეობა გაზის გადასახადს იმის მიხედვით იხდის, ბუნებრივ აირს ის მხოლოდ გაზქურისთვის იყენებს, თუ გათბობისთვისაც. მაგალითად, კონკრეტულად მოსკოვში მომხმარებელი თუ გაზს მხოლოდ გაზქურისთვის იყენებს, 1 კუბურ მეტრში იხდის საშუალოდ, 10.7 რუბლს (13-14 ცენტს), მაგრამ თუ გათბობაც აქვს, ამ შემთხვევაში საბაზო ტარიფი ოდნავ უფრო დაბალია და 1 კუბურ მეტრზე 9.40 რუბლს შეადგენს (11-12 ცენტს).

წყაროები

1.  სემეკს უფლებამოსილება ენიჭება, როგორც წყალმომარაგების, ასევე ბუნებრივი გაზის საყოფაცხოვრებო მომხმარებლებისთვის, მოხმარებული მოცულობების მიხედვით, განსხვავებული ტარიფები დაადგინოს. 2026 წლის 27 ოქტომბერი.

2. „რადიო თავისუფლება“. სემეკს გაზსა და წყალზე განსხვავებული ტარიფების დადგენა შეეძლება — კანონპროექტი. 2026 წლის 27 ოქტომბერი. ხელმისაწვდომია: https://www.radiotavisupleba.ge/amp/33885161.html

3. სემეკი — გაზსა და წყალზე ტარიფის დიფერენცირებული მოდელით დაწესების ინიციატივა სოციალური გარანტიების გაძლიერებასა და ენერგორესურსების ეფექტიან გამოყენებას ემსახურება. 2026 წლის 27 ოქტომბერი.

4. საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისია. ოფიციალური ვებგვერდი. ხელმისაწვდომია: https://gnerc.org/

5. საქართველოს პარლამენტი. ოფიციალური ვებგვერდი. ხელმისაწვდომია: https://www.parliament.ge/