ტურისტულ ობიექტებზე და არასისტემურ სავაჭრო სივრცეებში გავრცელებულია თაფლის გაყალბების შემთხვევები, რაც როგორც მომხმარებლებს, ისე ადგილობრივ მეფუტკრეებს აზარალებს. ფალსიფიცირებული პროდუქციის გამოვლენა ლაბორატორიული კვლევის გარეშე პრაქტიკულად შეუძლებელია, ხოლო არსებული კონტროლის მექანიზმები ამ მიმართულებით საკმარისად ეფექტიანი არ არის.
მოვლენების აღწერა
ქვეყანაში თაფლის ფალსიფიცირების პრობლემა განსაკუთრებით თვალსაჩინოა ტურისტულ ობიექტებზე, სადაც ხშირად იყიდება პროდუქტი, რომელიც რეალურად ნატურალურ თაფლს არ წარმოადგენს. მისი თქმით, გაყალბება ხდება როგორც მეფუტკრეების, ასევე მოვაჭრეების მხრიდან, თუმცა ყველაზე პრობლემურია სწორედ სავაჭრო ქსელების გარეთ არსებული არარეგულირებადი ბაზარი.
ბაზარზე წარმოდგენილია პროდუქტი, რომელიც დამზადებულია შაქრის ან ინვერსირებული სიროფისგან და შემდეგ მიიყვანება თაფლის მსგავსი კონსისტენციის მდგომარეობამდე. ასეთ პროდუქციას ხშირად ეტიკეტზე აწერია „თაფლი“, რაც მომხმარებლის შეცდომაში შეყვანას იწვევს.
ექსპორტისთვის განკუთვნილი თაფლი შედარებით დაცულია, რადგან საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად, ყველა პარტია ლაბორატორიულ შემოწმებას გადის და ფალსიფიკაციის შემთხვევები მარტივად გამოვლენადია.
კონტექსტი და ფონი
თაფლის წარმოება საქართველოში ტრადიციულად ერთ-ერთ მნიშვნელოვანი აგროსექტორია, რომელიც როგორც შიდა ბაზარზე, ისე ექსპორტზე მნიშვნელოვან ეკონომიკურ როლს ასრულებს. ადგილობრივი მეფუტკრეები ხშირად მცირე და საშუალო ზომის საწარმოებს წარმოადგენენ, რომელთა კონკურენტუნარიანობა დიდწილად დამოკიდებულია პროდუქტის ხარისხსა და სანდოობაზე.
ფალსიფიცირებული პროდუქციის გავრცელება აზიანებს არა მხოლოდ მომხმარებლის ინტერესებს, არამედ მთლიანად სექტორის რეპუტაციას. მსგავსი პრობლემები მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში ფიქსირდება, თუმცა ბევრ შემთხვევაში რეგულირების მექანიზმები უფრო მკაცრია და კონტროლი — სისტემური.
საქართველოში არსებული გამოწვევების შესახებ პერიოდულად იწერება სხვადასხვა საინფორმაციო პლატფორმაზე, მათ შორის https://www.sheniambebi.ge, სადაც ყურადღება გამახვილებულია აგროსექტორში არსებული სტრუქტურული პრობლემების შესახებ.
დეტალები და ფაქტები
თაფლის ფალსიფიცირების ერთ-ერთი გავრცელებული მეთოდია ფუტკრებისთვის შაქრიანი სითხის მიწოდება. ამ პროცესში მეფუტკრეები შაქარს აზავებენ წყალში და აძლევენ ფუტკრებს, რომლებიც მას ნაწილობრივ ამუშავებენ და ფიჭაში ათავსებენ. შედეგად მიღებული პროდუქტი ვიზუალურად ჰგავს თაფლს, თუმცა მისი კვებითი და ბიოლოგიური თვისებები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ნატურალური თაფლისგან.
მეორე მეთოდი, რომელიც განსაკუთრებით პრობლემურად მიიჩნევა, არის სრულად ხელოვნური პროდუქტის წარმოება. ამ შემთხვევაში შაქრის ხსნარს ამატებენ სხვადასხვა ნივთიერებებს — მაგალითად, მჟავებსა და ფერმენტებს — და ქმნიან მასას, რომელიც გარეგნულად თაფლს ჰგავს. აღნიშნული პროდუქტი ზოგჯერ საერთოდ არ შეიცავს ბუნებრივ კომპონენტებს.
ნატურალური თაფლისა და ფალსიფიცირებული პროდუქტის ერთმანეთისგან გარჩევა მხოლოდ ლაბორატორიული ანალიზით არის შესაძლებელი. მისი თქმით, გავრცელებული „სახლში შემოწმების“ მეთოდები — მაგალითად, დაწვის ან სქელობის შეფასება — არ არის მეცნიერულად დასაბუთებული და მომხმარებელს შეცდომაში შეჰყავს.
ბაზარზე არსებული პროდუქციის ნაწილი საერთოდ არ ექვემდებარება სახელმწიფო კონტროლს, რადგან არარეგისტრირებული მოვაჭრეების საქმიანობის შემოწმება შესაბამის უწყებებს არ შეუძლიათ. ამ გარემოებას მეფუტკრეთა გაერთიანება ერთ-ერთ მთავარ სისტემურ პრობლემად მიიჩნევს.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
თაფლის ფალსიფიცირების პრობლემა საერთაშორისო მასშტაბითაც აქტუალურია. სხვადასხვა კვლევის მიხედვით, ბაზარზე არსებული თაფლის ნაწილი შეიცავს დამატებულ შაქრებს ან სხვა არანატურალურ კომპონენტებს, რაც პროდუქტის ხარისხს ამცირებს და მომხმარებლის ნდობას აზიანებს.
ევროპის ქვეყნებში და ჩრდილოეთ ამერიკაში მოქმედებს მკაცრი რეგულაციები, რომლებიც მოითხოვს პროდუქტის ლაბორატორიულ შემოწმებას და ეტიკეტირების მკაფიო წესებს. ასეთ სისტემებში კონტროლის მექანიზმები მოიცავს როგორც მწარმოებლებს, ისე გამყიდველებს, რაც ფალსიფიცირებული პროდუქციის გავრცელების რისკს ამცირებს.
საერთაშორისო პრაქტიკა აჩვენებს, რომ ეფექტიანი რეგულაცია ეფუძნება როგორც სამართლებრივ ჩარჩოს, ასევე ლაბორატორიული ინფრასტრუქტურის განვითარებას და ბაზრის მუდმივ მონიტორინგს.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში თაფლის ბაზარი ნაწილობრივ რეგულირდება სურსათის უვნებლობის სააგენტოს მიერ, რომელიც ძირითადად იმ პროდუქციას ამოწმებს, რომელიც ოფიციალურად შედის სავაჭრო ქსელებში. თუმცა, როგორც ალეკო პაპავა აღნიშნავს, პრობლემის მნიშვნელოვანი ნაწილი უკავშირდება არარეგისტრირებულ მოვაჭრეებს, რომლებიც ტურისტულ და სხვა არაფორმალურ ობიექტებზე ოპერირებენ.
ამ პირობებში, ადგილობრივი მეფუტკრეები კონკურენციის არათანაბარ გარემოში აღმოჩნდებიან. ფალსიფიცირებული პროდუქცია ხშირად იგივე ფასად იყიდება, რაც ნატურალური თაფლი, რაც მომხმარებლის არჩევანზე გავლენას ახდენს და ხარისხიანი პროდუქტის მწარმოებლებს ზარალს აყენებს.
გარდა ეკონომიკური ზიანისა, აღნიშნული პრაქტიკა მომხმარებელთა ინფორმირებულობის პრობლემასაც აჩენს. მომხმარებლები ხშირად ვერ ახერხებენ პროდუქტის ხარისხის დამოუკიდებლად შეფასებას და ეყრდნობიან ვიზუალურ ან არამეცნიერულ ნიშნებს.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
მეფუტკრეობის სექტორში არსებული გამოწვევები მიუთითებს, რომ თაფლის ფალსიფიცირების პრობლემა მრავალფაქტორულია და მოიცავს როგორც წარმოების, ისე რეალიზაციის ეტაპებს. არსებული მონაცემები აჩვენებს, რომ განსაკუთრებით მოწყვლადია ის სეგმენტი, რომელიც არ ექვემდებარება სისტემურ კონტროლს.
ფაქტობრივი გარემოებები მიუთითებს, რომ ლაბორატორიული კონტროლი რჩება ერთადერთ სანდო მეთოდად პროდუქტის ავთენტურობის დასადგენად, თუმცა მისი გამოყენება ძირითადად ექსპორტზე ან ორგანიზებულ ბაზარზეა კონცენტრირებული. შესაბამისად, შიდა ბაზარზე არსებული არარეგულირებადი სივრცეები კვლავ რჩება გამოწვევად.
მომავალი განვითარების პერსპექტივა დამოკიდებულია რეგულირების მექანიზმების გაუმჯობესებაზე, ბაზრის მონიტორინგის გაფართოებაზე და მომხმარებელთა ინფორმირებულობის ზრდაზე, რაც შესაძლოა გავლენას ახდენდეს როგორც სექტორის ეკონომიკურ მდგრადობაზე, ისე პროდუქტის ხარისხის სტანდარტებზე.
წყაროები
- საქართველოს მეფუტკრეთა გაერთიანება. ალეკო პაპავას განცხადება.
- National Honey Board. Honey Authenticity and Adulteration. Available from: https://www.honey.com
- European Commission. Honey authenticity and traceability. Available from: https://ec.europa.eu
- Food and Agriculture Organization (FAO). Honey quality and safety guidelines. Available from: https://www.fao.org
