საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქ ილია მეორის გარდაცვალების შემდეგ, მის საზოგადოებრივ და საეკლესიო მემკვიდრეობაზე შეფასებები გრძელდება. ამ კონტექსტში, ილია მეორის ფონდის ხელმძღვანელმა და დიპლომატმა ლაშა ჟვანიამ „პალიტრანიუსის“ გადაცემა „360 გრადუსში“ განაცხადა, რომ ილია მეორე საბჭოთა პერიოდში პრაქტიკულად ერთადერთი ფიგურა იყო, რომელიც საქართველოს დამოუკიდებელი საგარეო, კულტურული და სახალხო დიპლომატიის ფუნქციას ასრულებდა. განცხადება გაკეთდა იმ დღეებში, როდესაც ქვეყანაში პატრიარქის გარდაცვალების გამო გლოვა გამოცხადდა და ეკლესია დაკრძალვის პროცესისთვის ემზადება [1], [2], [3].
მოვლენების აღწერა
ლაშა ჟვანიას განცხადებით, ილია მეორის როლი მხოლოდ საეკლესიო ხელმძღვანელობით არ შემოიფარგლებოდა და იგი საბჭოთა ეპოქაში საქართველოს საერთაშორისო, კულტურულ და საზოგადოებრივ წარმომადგენლობაშიც განსაკუთრებულ ფუნქციას ასრულებდა. ჟვანიამ აღნიშნა, რომ იმ პირობებში, როდესაც საქართველო დამოუკიდებელ საგარეო ურთიერთობებს ვერ აწარმოებდა, პატრიარქმა ეს შესაძლებლობა ეკლესიის არხებით ნაწილობრივ შექმნა [1].
მისივე თქმით, ილია მეორე იმ რელიგიურ და საზოგადოებრივ ჩარჩოებს სცდებოდა, რომლებიც ისტორიულად იყო ჩამოყალიბებული ეკლესიის შიგნით. ჟვანია განსაკუთრებით გამოყოფს პატრიარქის დამოკიდებულებას კულტურის მიმართ და ამბობს, რომ ილია მეორე თეატრს, მუსიკას და ხელოვნებას არ განიხილავდა როგორც რწმენისგან განცალკევებულ სივრცეს, არამედ მათ საზოგადოებრივი და სულიერი ცხოვრების ნაწილად მიიჩნევდა [1].
ჟვანიამ ასევე ილია მეორის სიცოცხლის ბოლო საათებიც გაიხსენა და თქვა, რომ პატრიარქს ხმამაღლა უთხრა, მადლიერებით ვუშვებთო. ეს ნაწილი მის გამოსვლაში პირად მოგონებად და ემოციურ შეფასებად იყო წარმოდგენილი, თუმცა ინტერვიუს უფრო ფართო ნაწილი ილია მეორის ისტორიულ როლს ეხებოდა [1].
ილია მეორე 2026 წლის 17 მარტს, 93 წლის ასაკში გარდაიცვალა. საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიისა და სახელმწიფო უწყებების მიერ გავრცელებული ინფორმაციით, მისი გარდაცვალების შემდეგ ქვეყანაში გლოვა გამოცხადდა, წმინდა სინოდმა კი დაკრძალვის პროცედურებთან დაკავშირებული გადაწყვეტილებები მიიღო. პატრიარქი 22 მარტს სიონის საკათედრო ტაძარში დაკრძალავენ [2], [3], [4]. (1TV)
კონტექსტი და ფონი
ილია მეორე საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქად 1977 წელს აირჩიეს და მისი მსახურება თითქმის ხუთ ათეულ წელს მოიცავდა. ეს პერიოდი დაემთხვა როგორც საბჭოთა კავშირის ბოლო ათწლეულებს, ისე დამოუკიდებელი საქართველოს ჩამოყალიბებას. სწორედ ამიტომ, მისი საქმიანობის შეფასება ხშირად სცდება მხოლოდ რელიგიურ სფეროს და უკავშირდება ქვეყნის სოციალურ, კულტურულ და სახელმწიფოებრივ ტრანსფორმაციას [5], [6]. (Reuters)
საბჭოთა სისტემაში ეკლესიის მოქმედება მკაცრი შეზღუდვებით იყო მოცული. რელიგიური ინსტიტუტები სახელმწიფო კონტროლს ექვემდებარებოდა, ხოლო საზოგადოებრივ ცხოვრებაში მათი ადგილი მნიშვნელოვნად იყო შეზღუდული. ამ პირობებში ილია მეორის აქტიურობა, მათ შორის საერთაშორისო ეკლესიურ წრეებში, საქართველოში ხშირად განიხილებოდა როგორც სივრცე, სადაც ეროვნული იდენტობის, კულტურისა და წარმომადგენლობის გარკვეული ფორმები მაინც ინარჩუნებდა არსებობას [5], [7]. (Reuters)
ლაშა ჟვანიას შეფასებაც სწორედ ამ ისტორიულ კონტექსტს ეყრდნობა. მისი ინტერპრეტაციით, პატრიარქი ეკლესიის მეთაურის როლს სცდებოდა და იქცა ფიგურად, რომელიც საერთაშორისო კავშირების, კულტურული კომუნიკაციისა და საზოგადოებრივი სიმბოლიზმის ერთგვარ მატარებლად იქცა მაშინ, როცა ოფიციალური სახელმწიფოებრივი სუვერენიტეტი არ არსებობდა [1].
დეტალები და ფაქტები
ლაშა ჟვანიამ „პალიტრანიუსის“ ეთერში თქვა, რომ ილია მეორე „ერთადერთი ადამიანი“ იყო, რომელიც საბჭოთა პერიოდში საქართველოს დამოუკიდებელ საგარეო პოლიტიკას, კულტურულ და სახალხო დიპლომატიას აწარმოებდა. ეს ფორმულირება წარმოადგენს თავად ჟვანიას შეფასებას და არა ოფიციალურ სახელმწიფო ან ეკლესიურ განმარტებას, თუმცა იგი ასახავს იმ ხედვას, რომ პატრიარქის საქმიანობას საზოგადოებრივ-პოლიტიკური მნიშვნელობაც ჰქონდა [1].
ამავე ინტერვიუში ჟვანიამ ყურადღება გაამახვილა ილია მეორის დამოკიდებულებაზე კულტურისადმი. მისი თქმით, პატრიარქი ესწრებოდა თეატრალურ წარმოდგენებს, ინტერესდებოდა საოპერო ხელოვნებით და თავადაც ქმნიდა მუსიკალურ ნაწარმოებებს. ამ გზით, ჟვანიას შეფასებით, ილია მეორე იმ სტიგმებსა და შეზღუდვებს არღვევდა, რომლებიც ისტორიულად არსებობდა ეკლესიისა და კულტურის ურთიერთობაში [1].
ფაქტობრივად დადასტურებულია, რომ ილია მეორე საერთაშორისო ეკლესიურ სტრუქტურებში აქტიურად იყო ჩართული. სხვადასხვა ბიოგრაფიული წყაროსა და მედიის ცნობით, იგი 1978-1983 წლებში მსოფლიო ეკლესიათა საბჭოს ერთ-ერთი პრეზიდენტი იყო. ეს გარემოება ხშირად გამოიყენება არგუმენტად იმ მოსაზრების დასასაბუთებლად, რომ პატრიარქს საერთაშორისო კონტაქტების ფართო ქსელი ჰქონდა ჯერ კიდევ საბჭოთა ეპოქაში [7], [8].
დადასტურებული ინფორმაციით, ილია მეორის გარდაცვალების შემდეგ წმინდა სინოდმა დროებით მოსაყდრედ მიტროპოლიტი შიო მუჯირი დაამტკიცა, ხოლო დაკრძალვის თარიღად 22 მარტი დასახელდა. პატრიარქის ნეშტი სამების საკათედრო ტაძარში გადაასვენეს, სადაც სამოქალაქო პანაშვიდი იმართება [3], [4], [9]. (1TV)
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
ილია მეორის გარდაცვალებას საერთაშორისო გამოხმაურებაც მოჰყვა. უცხოური მედიის, მათ შორის სააგენტო Reuters-ისა და სააგენტო Associated Press-ის ცნობებით, იგი აღიქმებოდა როგორც ფიგურა, რომელმაც საბჭოთა რეპრესიული გარემოდან ეკლესიის გავლენის ზრდამდე მიიყვანა საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია და იგი ქვეყნის ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან საზოგადოებრივ ინსტიტუტად აქცია [5], [6]. (Reuters)
საერთაშორისო რელიგიურმა და პოლიტიკურმა წრეებმა ასევე გამოხატეს სამძიმარი. ოფიციალური ცნობებით, თანაგრძნობის გზავნილები გაავრცელეს სხვადასხვა ეკლესიებმა, სახელმწიფო ლიდერებმა და საერთაშორისო ორგანიზაციებმა. საქართველოს პირველმა არხმა, სხვა წყაროებზე დაყრდნობით, გაავრცელა ცნობები მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციისა და სხვა საერთაშორისო სტრუქტურების რეაქციების შესახებ, რაც მიუთითებს, რომ ილია მეორის გავლენა საქართველოს ფარგლებსაც სცდებოდა [10], [11]. (1TV)
რეგიონულ ჭრილში მნიშვნელოვანია ისიც, რომ პატრიარქის დაკრძალვაზე დასწრებას აპირებს კონსტანტინოპოლის მსოფლიო პატრიარქი ბართლომე. ეს კიდევ ერთხელ აჩვენებს, რომ საკითხი მხოლოდ შიდა საეკლესიო თემად არ განიხილება და მას ფართო მართლმადიდებლურ სივრცეშიც აკვირდებიან [12]. (1TV)
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში ილია მეორე ათწლეულების განმავლობაში ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან საზოგადოებრივ ფიგურად რჩებოდა. მისი მოღვაწეობა უკავშირდებოდა ეკლესიის ინსტიტუციური გაძლიერების, ეროვნული იდენტობისა და რელიგიის საზოგადოებრივ როლთან დაკავშირებულ პროცესებს. ამიტომაც მისი გარდაცვალების შემდეგ დაწყებული საჯარო განხილვები ეხება არა მხოლოდ საეკლესიო მემკვიდრეობას, არამედ მის გავლენას საზოგადოებრივ ცხოვრებაზე, სახელმწიფოებრივ თვითაღქმასა და კულტურულ სივრცეზე [5], [6]. (Reuters)
ლაშა ჟვანიას განცხადებაც ამ ფართო განხილვის ნაწილია. მისი ფორმულირება, რომ ილია მეორე საბჭოთა ეპოქაში „დამოუკიდებელ საგარეო პოლიტიკას“ აწარმოებდა, პოლიტიკური და ისტორიული ინტერპრეტაციის სფეროს ეკუთვნის და, ბუნებრივია, სხვადასხვა მკვლევარსა თუ საზოგადოებრივ ჯგუფს შეიძლება განსხვავებული აქცენტები ჰქონდეს. თუმცა ფაქტია, რომ პატრიარქის საერთაშორისო აქტიურობა, კულტურულ საკითხებზე საჯარო პოზიციები და საზოგადოებრივი ავტორიტეტი საქართველოში დიდი ხნის განმავლობაში განსაკუთრებულ მოვლენად მიიჩნეოდა [1], [7].
ქვეყანაში მიმდინარე გლოვის დღეებთან, დაკრძალვის ორგანიზებასთან და საზოგადოებრივ გამოხმაურებებთან დაკავშირებული ინფორმაცია ეტაპობრივად ახლდება. ამ მოვლენების განვითარებას მედია აქტიურად აშუქებს, მათ შორის https://www.sheniambebi.ge-ზეც, სადაც მსგავსი მაღალი საზოგადოებრივი მნიშვნელობის თემები ფართო კონტექსტით განიხილება. (1TV)
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
ლაშა ჟვანიას ინტერვიუმ ილია მეორის მემკვიდრეობის ერთ-ერთი კონკრეტული ინტერპრეტაცია წარმოაჩინა: პატრიარქი, როგორც ფიგურა, რომელმაც საბჭოთა შეზღუდვების პირობებში ეკლესიის გზით საერთაშორისო, კულტურული და საზოგადოებრივი წარმომადგენლობის ფუნქცია იტვირთა. ეს შეფასება მნიშვნელოვანია იმ თვალსაზრისით, რომ იგი ასახავს, როგორ აღიქვამს მისი უახლოესი გარემოცვა ილია მეორის ისტორიულ როლს [1].
ამავე დროს, მიმდინარე მოვლენების ფაქტობრივი მხარე უკვე დადასტურებულია: ილია მეორე 17 მარტს გარდაიცვალა, ქვეყანაში გლოვაა გამოცხადებული, წმინდა სინოდმა მიიღო დაკრძალვასთან და დროებით მმართველობასთან დაკავშირებული გადაწყვეტილებები, ხოლო დაკრძალვა 22 მარტს სიონის ტაძარში გაიმართება [2], [3], [4]. (1TV)
შემდგომ პერიოდში, სავარაუდოდ, გაგრძელდება დისკუსია იმაზე, რა ადგილი ეკავა ილია მეორეს არა მხოლოდ ეკლესიის, არამედ საქართველოს თანამედროვე ისტორიის განვითარებაში. უკვე აშკარაა, რომ მისი მემკვიდრეობის შეფასება ერთდროულად მოიცავს სულიერ, კულტურულ, საზოგადოებრივ და საერთაშორისო ასპექტებს, ხოლო ლაშა ჟვანიას კომენტარი ამ ფართო დისკუსიის ერთ-ერთ გამოკვეთილ ეპიზოდად დარჩება [1], [5], [6].
ცნობისთვის, საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი ილია მეორე 2026 წლის 17 მარტს, 93 წლის ასაკში გარდაიცვალა. საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქს ილია მეორეს სიონის ტაძარში 22 მარტს დაკრძალავენ.
წყაროები
- საქართველოს პირველი არხი. Holy Synod to convene on March 18; further details of Patriarch’s funeral to follow. 2026 Mar 18. ხელმისაწვდომია: https://1tv.ge/lang/en/news/holy-synod-to-convene-on-march-18-further-details-of-patriarchs-funeral-to-follow/
- საქართველოს პირველი არხი. Catholicos-Patriarch of All Georgia Ilia II to be laid to rest on March 22 in Sioni Cathedral. 2026 Mar 18. ხელმისაწვდომია: https://1tv.ge/lang/en/news/catholicos-patriarch-of-all-georgia-ilia-ii-to-be-laid-to-rest-on-march-22-in-sioni-cathedral/
- საქართველოს პირველი არხი. Holy Synod approves Metropolitan Shio Mujiri as locum tenens of Catholicos-Patriarch of All Georgia. 2026 Mar 18. ხელმისაწვდომია: https://1tv.ge/lang/en/news/holy-synod-approves-metropolitan-shio-mujiri-as-locum-tenens-of-catholicos-patriarch-of-all-georgia/
- Reuters. Ilia II, patriarch who led Georgian Church out of the Soviet Union, dies at 93. 2026 Mar 17. ხელმისაწვდომია: https://www.reuters.com/world/ilia-ii-patriarch-who-led-georgian-church-out-soviet-union-dies-93-2026-03-17/
- Associated Press. Georgian Orthodox Patriarch Ilia II, hailed as an ‘epochal figure,’ dies at 93. 2026 Mar 17. ხელმისაწვდომია: https://apnews.com/article/e2dbad9c5b6d6bd1b99aef096bb7e313
- Interpressnews. Catholicos-Patriarch of All Georgia passes away at 93. 2026 Mar 17. ხელმისაწვდომია: https://www.interpressnews.ge/en/article/146400-catholicos-patriarch-of-all-georgia-passes-away-at-93/
- Rustavi 2. Georgian Catholics – Patriarch Ilia II turns 89. 2022 Jan 4. ხელმისაწვდომია: https://www.rustavi2.ge/en/news/218700
- საქართველოს პირველი არხი. Public Funeral of Catholicos-Patriarch at Sameba Cathedral. 2026 Mar 18. ხელმისაწვდომია: https://1tv.ge/lang/en/news/public-funeral-of-catholicos-patriarch-at-sameba-cathedral/
- საქართველოს პირველი არხი. WHO: Ilia II’s rich spiritual legacy, vision to continue to inspire professionals, society. 2026 Mar 18. ხელმისაწვდომია: https://1tv.ge/lang/en/news/who-ilia-iis-rich-spiritual-legacy-vision-to-continue-to-inspire-professionals-society/
- Civil.ge. International Condolences Pour In After Ilia II’s Passing. 2026 Mar 18. ხელმისაწვდომია: https://civil.ge/archives/725775
- საქართველოს პირველი არხი. Ecumenical Patriarch Bartholomew to attend funeral of Georgia’s Catholicos-Patriarch Ilia II. 2026 Mar 19. ხელმისაწვდომია: https://1tv.ge/lang/en/news/ecumenical-patriarch-bartholomew-to-attend-funeral-of-georgias-catholicos-patriarch-ilia-ii/
