მეცნიერები ინფექციის სახეობებს ასახელებენ, რომელიც ყოველწლიურად კიბოს ორ მილიონზე მეტ ახალ შემთხვევას იწვევს

შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი

კიბოს პრევენციაზე საუბრისას ყურადღება ხშირად გადადის მოწევაზე, ალკოჰოლის მოხმარებაზე, სხეულის ჭარბ წონაზე, ფიზიკურ უმოქმედობასა და კვებაზე. ეს ფაქტორები მართლაც მნიშვნელოვან როლს ასრულებს, თუმცა თანამედროვე ონკოლოგიური ეპიდემიოლოგია კიდევ ერთ მნიშვნელოვან მიმართულებას აჩვენებს: ზოგიერთი ინფექცია თავად შეიძლება გახდეს კიბოს განვითარების მიზეზობრივი რგოლი.

კიბოს კვლევის საერთაშორისო სააგენტოს მიერ 2026 წლის სექტემბერში გამოქვეყნებულმა ახალმა გლობალურმა ანალიზმა აჩვენა, რომ 2024 წელს მსოფლიოში დაახლოებით 2,3 მილიონი ახალი კიბოს შემთხვევა ინფექციებთან იყო დაკავშირებული. ეს ყველა ახალი კიბოს შემთხვევის დაახლოებით 12 პროცენტია — ანუ დაახლოებით ყოველი მერვე შემთხვევა. [1] (IARC)

ეს მონაცემი არ ნიშნავს, რომ ნებისმიერი ინფექცია კიბოს იწვევს. საუბარია კონკრეტულ ინფექციურ აგენტებზე, რომელთა კიბოსთან მიზეზობრივი კავშირიც სამეცნიერო მტკიცებულებებით არის დადგენილი. მათ შორის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია Helicobacter pylori, ადამიანის პაპილომავირუსი, B და C ჰეპატიტის ვირუსები და ეპშტაინ-ბარის ვირუსი.

საზოგადოებრივი ჯანდაცვის თვალსაზრისით ეს მნიშვნელოვანი აღმოჩენა კი არა, უფრო ზუსტად, მნიშვნელოვანი განახლებაა: კიბოს გარკვეული ნაწილი შეიძლება თავიდან იქნეს აცილებული ინფექციების პრევენციით, დროული გამოვლენითა და შესაბამისი მკურნალობით. სწორედ ამიტომ ინფექციური დაავადებების კონტროლი ონკოლოგიური პრევენციის ნაწილად უნდა განიხილებოდეს. [1][2] (IARC)

- Advertisement -

პრობლემის აღწერა

კიბო ერთი დაავადება არ არის. იგი დაავადებების დიდი ჯგუფია, რომელთა განვითარებაში გენეტიკური, გარემოსდაცვითი, ქცევითი და ინფექციური ფაქტორები სხვადასხვა ხარისხით მონაწილეობს.

ინფექციასთან დაკავშირებული კიბოს შემთხვევაში პროცესი ჩვეულებრივ ხანგრძლივია. ინფექციური აგენტის არსებობა ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ ადამიანს აუცილებლად განუვითარდება სიმსივნე. მაგალითად, Helicobacter pylori მსოფლიოში ძალიან გავრცელებულია, მაგრამ ინფიცირებულთა უმრავლესობას კიბო არ უვითარდება. ანალოგიურად, ადამიანის პაპილომავირუსით ინფიცირების შემთხვევების დიდი ნაწილი ორგანიზმის იმუნური სისტემის მიერ კონტროლდება.

კიბოს რისკი განსაკუთრებით იზრდება მაშინ, როდესაც ინფექცია ხანგრძლივად ნარჩუნდება და იწვევს ქრონიკულ ანთებას, უჯრედების დაზიანებას, იმუნური პასუხის ცვლილებას ან უშუალოდ მოქმედებს უჯრედის ზრდისა და გაყოფის მექანიზმებზე.

2024 წლის მონაცემების მიხედვით, ინფექციებთან დაკავშირებული კიბოს გლობალური ტვირთის დიდი ნაწილი დაბალი და საშუალო შემოსავლის ქვეყნებზე მოდის. ეს ნაწილობრივ ასახავს ინფექციების გავრცელებას, ვაქცინაციისა და სკრინინგის ხელმისაწვდომობას, დიაგნოსტიკის შესაძლებლობებსა და ჯანდაცვის სისტემების განსხვავებულ რესურსებს. [1] (IARC)

ამიტომ საკითხი საქართველოსთვისაც მნიშვნელოვანია. კიბოს პრევენცია მხოლოდ ონკოლოგიური კლინიკების საქმიანობა არ არის. მასში მონაწილეობს იმუნიზაცია, პირველადი ჯანდაცვა, ინფექციების დიაგნოსტიკა და მკურნალობა, სკრინინგი, ჯანმრთელობის განათლება და მოსახლეობის დროული მიმართვა სამედიცინო დაწესებულებებისთვის.

- Advertisement -

სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი

ინფექციასა და კიბოს შორის კავშირი რამდენიმე განსხვავებული ბიოლოგიური მექანიზმით შეიძლება განხორციელდეს.

Helicobacter pylori-ს შემთხვევაში მთავარი მექანიზმი კუჭის ლორწოვანი გარსის ხანგრძლივი დაზიანება და ქრონიკული ანთებაა. დროთა განმავლობაში ეს პროცესი შეიძლება დაკავშირებული იყოს კუჭის ლორწოვანი გარსის სტრუქტურულ ცვლილებებთან და კუჭის კიბოს რისკის ზრდასთან. კიბოს კვლევის საერთაშორისო სააგენტო H. pylori-ს ადამიანის დადასტურებულ კანცეროგენად მიიჩნევს. [3] (oncogenicviruses2021.iarc.who.int)

ადამიანის პაპილომავირუსის შემთხვევაში მაღალი რისკის ტიპების ხანგრძლივი ინფექცია განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია საშვილოსნოს ყელის კიბოს განვითარებისთვის. ვირუსთან დაკავშირებულია აგრეთვე ანოგენიტალური და პირ-ხახის ზოგიერთი სიმსივნე. საშვილოსნოს ყელის კიბოს შემთხვევების დიდი უმრავლესობა ადამიანის პაპილომავირუსის მუდმივ ინფექციასთან არის დაკავშირებული. [4] (World Health Organization)

B და C ჰეპატიტის ვირუსები ძირითადად ღვიძლის კიბოს რისკს ზრდის. ქრონიკული ვირუსული ინფექცია იწვევს ღვიძლის ხანგრძლივ ანთებასა და დაზიანებას, რაც გარკვეულ შემთხვევებში ციროზისა და საბოლოოდ ღვიძლის კიბოს განვითარებას უწყობს ხელს. [2][5] (World Health Organization)

ეპშტაინ-ბარის ვირუსი განსხვავებული მაგალითია. ეს ვირუსი ძალიან გავრცელებულია და ადამიანების უმრავლესობა მას სიცოცხლის განმავლობაში ხვდება. ინფიცირება ხშირად უსიმპტომოდ მიმდინარეობს. მიუხედავად ამისა, გარკვეულ პირობებში EBV დაკავშირებულია კონკრეტულ სიმსივნეებთან, მათ შორის ბურკიტის ლიმფომასთან, ცხვირ-ხახის კიბოსთან და ზოგიერთი სხვა ლიმფომის ტიპთან. [6] (CDC)

ახალი გლობალური კვლევის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი განახლება სწორედ ეპშტაინ-ბარის ვირუსთან დაკავშირებული მტკიცებულებების გაფართოებაა. კვლევაში გათვალისწინებულია ახალი მონაცემები, მათ შორის მტკიცებულებები, რომლებიც EBV-ს კუჭის კიბოს გარკვეულ შემთხვევებს უკავშირებს. [1] (IARC)

ამასთან, აუცილებელია მიზეზობრივი კავშირისა და უბრალოდ თანაარსებობის ერთმანეთისგან გამიჯვნა. ის ფაქტი, რომ ვირუსი ან ბაქტერია სიმსივნურ ქსოვილში აღმოჩნდა, თავისთავად არ ნიშნავს, რომ ყველა ასეთი ინფექცია აუცილებლად კიბოს გამოიწვევს. კიბოს განვითარება მრავალფაქტორული პროცესია.

სტატისტიკა და მტკიცებულებები

2024 წლის გლობალური შეფასების მიხედვით, ინფექციებთან დაკავშირებული კიბოს დაახლოებით 2,3 მილიონი ახალი შემთხვევა დაფიქსირდა. ეს ყველა ახალი კიბოს შემთხვევის დაახლოებით 12 პროცენტს შეადგენს. [1] (IARC)

კვლევის მიხედვით, ინფექციებთან დაკავშირებული შემთხვევების ყველაზე მნიშვნელოვანი წილი რამდენიმე ძირითად ინფექციურ აგენტზე მოდის. მათ შორის განსაკუთრებული ადგილი უკავია Helicobacter pylori-სა და ადამიანის პაპილომავირუსს. ასევე მნიშვნელოვანი წვლილი აქვთ B და C ჰეპატიტის ვირუსებსა და ეპშტაინ-ბარის ვირუსს. [1] (IARC)

ამ მონაცემების სწორად გაგება მნიშვნელოვანია. 12 პროცენტი არ ნიშნავს, რომ ადამიანების 12 პროცენტი კიბოს თავიდან აიცილებს მხოლოდ ინფექციების კონტროლით. იგი ნიშნავს, რომ გლობალურ ეპიდემიოლოგიურ მოდელში ახალი კიბოს შემთხვევების დაახლოებით ამ წილს აქვს დაკავშირება კიბოს გამომწვევად კლასიფიცირებულ ინფექციურ აგენტებთან.

ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის 2026 წლის შეფასებაც აჩვენებს, რომ ინფექციები კიბოს პრევენციულ მიზეზებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ჯგუფია. 2022 წლის მონაცემებზე დაფუძნებული გლობალური ანალიზის მიხედვით, კიბოს ახალი შემთხვევების დაახლოებით 37 პროცენტი დაკავშირებული იყო იმ მიზეზებთან, რომელთა პრევენცია ან რისკის შემცირება შესაძლებელია, ხოლო ინფექციებზე დაახლოებით 10 პროცენტი მოდიოდა. [2] (World Health Organization)

ეს ორი შეფასება სხვადასხვა წლების მონაცემებსა და მეთოდოლოგიას ეფუძნება და მათი პირდაპირი შედარება არ უნდა მოხდეს. თუმცა, ორივე მიუთითებს ერთსა და იმავე საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პრინციპზე: ინფექციების კონტროლი კიბოს პრევენციის მნიშვნელოვანი კომპონენტია.

საერთაშორისო გამოცდილება

ადამიანის პაპილომავირუსისა და B ჰეპატიტის წინააღმდეგ ვაქცინაცია ინფექციებთან დაკავშირებული კიბოს პრევენციის ყველაზე მკაფიო მაგალითებს წარმოადგენს.

ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია ადამიანის პაპილომავირუსის საწინააღმდეგო ვაქცინაციას საშვილოსნოს ყელის კიბოს პრევენციის ერთ-ერთ მთავარ ინსტრუმენტად განიხილავს. ვაქცინაცია განსაკუთრებით ეფექტიანია იმ ასაკში, როდესაც ადამიანი ვირუსთან ჯერ არ არის შეხებაში. ამასთან, ვაქცინაცია არ ცვლის საშვილოსნოს ყელის სკრინინგს — ორივე მიდგომა კიბოს პრევენციის სისტემის ნაწილია. [4][7] (World Health Organization)

2025 წლის ბოლოსთვის ადამიანის პაპილომავირუსის საწინააღმდეგო ვაქცინა 165 ქვეყანაში იყო დანერგილი. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით, 2026 წელს ვაქცინაციის გეოგრაფიული მოცვა კიდევ ფართოვდება. [8] (World Health Organization)

B ჰეპატიტის საწინააღმდეგო ვაქცინაცია განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ქრონიკული ინფექციისა და მისგან გამოწვეული ღვიძლის დაავადებების, მათ შორის ღვიძლის კიბოს რისკის შესამცირებლად. [2] (World Health Organization)

Helicobacter pylori-ს შემთხვევაში ვითარება უფრო რთულია. ამჟამად არ არსებობს ფართოდ გამოყენებული ეფექტიანი ვაქცინა. სამაგიეროდ, სულ უფრო მეტი ყურადღება ეთმობა ინფექციის გამოვლენასა და ერადიკაციულ მკურნალობას შესაბამის პაციენტებში.

2025 წელს კიბოს კვლევის საერთაშორისო სააგენტომ მოსახლეობაზე დაფუძნებული H. pylori-ის გამოვლენისა და მკურნალობის პროგრამების განხორციელების შესახებ სპეციალური რეკომენდაციები გამოაქვეყნა. დოკუმენტში ხაზგასმულია, რომ ასეთი პროგრამების დაგეგმვისას აუცილებელია დიაგნოსტიკის მეთოდების, მკურნალობის სქემების, ანტიბიოტიკების გონივრული გამოყენების, ხარისხის კონტროლის, თანასწორი ხელმისაწვდომობისა და ხარჯთეფექტიანობის გათვალისწინება. [9] (IARC)

2026 წელს გამოქვეყნებულმა საერთაშორისო სამუშაო ჯგუფის ანგარიშმა ეს მიმართულება კიდევ უფრო განავითარა და H. pylori-ის გამოვლენისა და მკურნალობის პროგრამები კუჭის კიბოს პირველადი პრევენციის კონტექსტში განიხილა. [10] (IARC)

ეპშტაინ-ბარის ვირუსის წინააღმდეგ ფართოდ გამოყენებული ვაქცინა ჯერ არ არსებობს. ამ მიმართულებით კვლევები მიმდინარეობს, რადგან ვირუსის ფართო გავრცელებისა და მასთან დაკავშირებული სიმსივნეების გამო ეფექტიანი პრევენციული საშუალება მნიშვნელოვან საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სარგებელს შეიძლება წარმოადგენდეს. [6] (CDC)

საქართველოს კონტექსტი

საქართველოსთვის ინფექციებთან დაკავშირებული კიბოს პრევენცია რამდენიმე მიმართულების ერთობლიობას გულისხმობს.

პირველი არის იმუნიზაცია. ადამიანის პაპილომავირუსისა და B ჰეპატიტის წინააღმდეგ ვაქცინაცია ინფექციისა და, შესაბამისად, შესაბამისი კიბოების რისკის შემცირების მნიშვნელოვანი ინსტრუმენტია. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ევროპის რეგიონული ოფისის 2026 წლის მასალაში აღნიშნულია, რომ საქართველოში B ჰეპატიტის საწინააღმდეგო ვაქცინაცია ჩვილთა იმუნიზაციის ეროვნული კალენდრის ნაწილია, ხოლო ადამიანის პაპილომავირუსის საწინააღმდეგო ვაქცინაცია ეროვნული პროგრამის ფარგლებში გოგონებსა და ბიჭებსაც ეხება. [11] (World Health Organization)

მეორე მიმართულებაა სკრინინგი. ადამიანის პაპილომავირუსის საწინააღმდეგო ვაქცინა ვერ ცვლის საშვილოსნოს ყელის კიბოს სკრინინგს. ვაქცინირებული ადამიანებისთვისაც მნიშვნელოვანია ეროვნული რეკომენდაციების შესაბამისად სკრინინგში მონაწილეობა. [4][7] (World Health Organization)

მესამე მიმართულებაა Helicobacter pylori-ის მართვა. მისი აღმოჩენა მხოლოდ იმისთვის არ უნდა ხდებოდეს, რომ ადამიანს ჰქონდეს „ინფექციის სტატუსი“. დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის გადაწყვეტილება კლინიკურ გარემოში, შესაბამისი ჩვენებების, არსებული გაიდლაინებისა და ანტიბიოტიკებისადმი რეზისტენტობის საკითხების გათვალისწინებით უნდა მიიღოს ექიმმა.

სწორედ ასეთ საკითხებზე მტკიცებულებებზე დაფუძნებული ინფორმაციის გავრცელებას მნიშვნელოვანი ადგილი აქვს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის კომუნიკაციაში. სამეცნიერო და კლინიკური საკითხების შესახებ დამატებითი აკადემიური მასალები ხელმისაწვდომია www.gmj.ge-ზე, ხოლო ხარისხისა და სტანდარტების საკითხები შეიძლება განიხილებოდეს www.certificate.ge-ის შესაბამის კონტექსტში.

ფართო საზოგადოებისთვის ჯანმრთელობის შესახებ სანდო, გასაგები ინფორმაციის მიწოდება ასევე წარმოადგენს www.sheniekimi.ge-ის მსგავსი სამედიცინო საინფორმაციო პლატფორმების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფუნქციას. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის საკითხების უფრო ფართო განხილვა შესაძლებელია www.publichealth.ge-ის აკადემიურ სივრცეშიც.

მითები და რეალობა

მითი: ნებისმიერი ინფექცია კიბოს იწვევს.

რეალობა: კიბოსთან მიზეზობრივი კავშირი მხოლოდ კონკრეტული ინფექციური აგენტების შემთხვევაშია დადგენილი. ჩვეულებრივი ვირუსული ან ბაქტერიული ინფექცია ავტომატურად არ ნიშნავს კიბოს განვითარების რისკს. [3] (oncogenicviruses2021.iarc.who.int)

მითი: თუ ადამიანს ადამიანის პაპილომავირუსი აქვს, მას აუცილებლად განუვითარდება კიბო.

რეალობა: ადამიანის პაპილომავირუსის ინფექცია ძალიან ხშირია და მრავალი ინფექცია ორგანიზმის მიერ კონტროლდება. კიბოსთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მაღალი რისკის ტიპების ხანგრძლივი, მუდმივი ინფექცია. ვაქცინაცია და შესაბამისი სკრინინგი რისკის შემცირების მნიშვნელოვანი საშუალებებია. [4] (World Health Organization)

მითი: Helicobacter pylori-ის აღმოჩენა ნიშნავს, რომ ადამიანს კუჭის კიბო აქვს.

რეალობა: H. pylori კუჭის კიბოს მნიშვნელოვანი რისკ-ფაქტორია, მაგრამ ინფექციის არსებობა კიბოს დიაგნოზს არ ნიშნავს. ინფექციის მართვის მიზანი, მათ შორის შესაბამის შემთხვევებში ერადიკაციული მკურნალობა, სწორედ დაავადების რისკის შემცირებას ემსახურება. [9][10] (IARC)

მითი: ეპშტაინ-ბარის ვირუსის ანტისხეულების აღმოჩენა ნიშნავს აქტიურ ინფექციას ან კიბოს.

რეალობა: ზრდასრულთა უმრავლესობას აქვს გადატანილი EBV ინფექციის მტკიცებულება. ანტისხეულების არსებობა ხშირად წარსულ ინფექციას ასახავს და თავისთავად კიბოს დიაგნოზს არ წარმოადგენს. [6] (CDC)

ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)

შეიძლება თუ არა ინფექციასთან დაკავშირებული კიბოს პრევენცია?

ზოგიერთი ინფექციასთან დაკავშირებული კიბოს რისკის მნიშვნელოვანი შემცირება შესაძლებელია. ამის მაგალითებია ადამიანის პაპილომავირუსისა და B ჰეპატიტის საწინააღმდეგო ვაქცინაცია, საშვილოსნოს ყელის სკრინინგი და შესაბამის შემთხვევებში Helicobacter pylori-ის დიაგნოსტიკა და მკურნალობა. [2][4][9] (World Health Organization)

თუ ადამიანი ჯანმრთელად გრძნობს თავს, საჭიროა თუ არა Helicobacter pylori-ის შემოწმება?

ეს ინდივიდუალურად უნდა შეფასდეს. უნივერსალური თვითდიაგნოსტიკა ან თვითნებური ანტიბიოტიკოთერაპია რეკომენდებული მიდგომა არ არის. გამოკვლევის საჭიროება დამოკიდებულია სიმპტომებზე, რისკ-ფაქტორებზე, ოჯახურ ისტორიასა და მოქმედ კლინიკურ რეკომენდაციებზე.

იცავს თუ არა ადამიანის პაპილომავირუსის ვაქცინა ყველა კიბოსგან?

არა. ვაქცინა იცავს იმ მაღალი რისკის ადამიანის პაპილომავირუსის ტიპებისგან, რომლებიც დაკავშირებულია კიბოს მნიშვნელოვან ნაწილთან, მაგრამ ყველა შესაძლო მიზეზს ვერ ფარავს. ამიტომ ვაქცინაცია უნდა განიხილებოდეს კიბოს პრევენციის სხვა ღონისძიებებთან ერთად. [4] (World Health Organization)

არსებობს თუ არა ეპშტაინ-ბარის ვირუსის საწინააღმდეგო ვაქცინა?

ამჟამად ფართოდ გამოყენებული ვაქცინა არ არსებობს. ვირუსის წინააღმდეგ ვაქცინის შექმნა კვლევის აქტიური მიმართულებაა. [6] (CDC)

შეიძლება თუ არა ვაქცინაციამ კიბოს პრევენციის როლი შეასრულოს?

დიახ. ადამიანის პაპილომავირუსისა და B ჰეპატიტის საწინააღმდეგო ვაქცინაცია ინფექციის, ხოლო შესაბამისად კონკრეტული ინფექციასთან დაკავშირებული კიბოების რისკის შემცირების დადასტურებული საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინსტრუმენტებია. [2][8] (World Health Organization)

დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით

2024 წლის მონაცემებზე დაფუძნებული ახალი გლობალური შეფასება კიდევ ერთხელ აჩვენებს, რომ კიბოს პრევენცია მხოლოდ ცხოვრების წესის შეცვლით არ შემოიფარგლება. დაახლოებით 2,3 მილიონი ახალი კიბოს შემთხვევა მსოფლიოში ინფექციებთან იყო დაკავშირებული, რაც ყველა ახალი შემთხვევის დაახლოებით 12 პროცენტს შეადგენს. [1] (IARC)

ამ მონაცემის მთავარი მნიშვნელობა პრევენციის შესაძლებლობაშია. ადამიანის პაპილომავირუსისა და B ჰეპატიტის საწინააღმდეგო ვაქცინაცია, საშვილოსნოს ყელის სკრინინგი, ინფექციების დროული დიაგნოსტიკა და შესაბამისი მკურნალობა იმ ღონისძიებებს მიეკუთვნება, რომელთა გაძლიერებას კიბოს გლობალური ტვირთის შემცირება შეუძლია.

ამავე დროს, ახალი კვლევა არ უნდა გახდეს თვითდიაგნოსტიკის ან ანტიბიოტიკების თვითნებური გამოყენების საფუძველი. ინფექციის აღმოჩენა და მისი მკურნალობის გადაწყვეტილება სამედიცინო შეფასებას საჭიროებს.

საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ამოცანაა, ეფექტიანი პრევენციული ღონისძიებები რეალურად იყოს ხელმისაწვდომი მოსახლეობისთვის — განსაკუთრებით იმ ჯგუფებისთვის და რეგიონებისთვის, სადაც ინფექციებთან დაკავშირებული კიბოს ტვირთი მაღალია. ამისთვის აუცილებელია ვაქცინაციის მაღალი მოცვა, ხარისხიანი სკრინინგი, დროული დიაგნოსტიკა, შესაბამისი მკურნალობა, ანტიმიკრობული საშუალებების რაციონალური გამოყენება და მოსახლეობისთვის სანდო სამედიცინო ინფორმაციის მიწოდება.

ინფექციის კონტროლი კიბოს კონტროლისგან განცალკევებული საკითხი აღარ არის. თანამედროვე მტკიცებულებები აჩვენებს, რომ ეს ორი მიმართულება ერთიანი პრევენციული სტრატეგიის ნაწილად უნდა განიხილებოდეს.

წყაროები

1. Rumgay H, Georges D, Huang Y, Hirabayashi M, Shah R, de Martel C, et al. Global burden of cancer attributable to infections in 2024: a worldwide incidence analysis. Lancet Oncol. 2026. IARC — Global burden of cancer attributable to infections in 2024
2. World Health Organization. Four in ten cancer cases could be prevented globally. 2026. WHO — Four in ten cancer cases could be prevented globally
3. International Agency for Research on Cancer. Oncogenic Viruses: Background information. IARC — Oncogenic Virus Research
4. World Health Organization. Cervical cancer. 2026. WHO — Cervical cancer
5. World Health Organization. Cancer. 2026. WHO — Cancer
6. Centers for Disease Control and Prevention. About Epstein-Barr Virus. 2024. CDC — About Epstein-Barr Virus
7. World Health Organization. WHO guideline for screening and treatment of cervical pre-cancer lesions for cervical cancer prevention: use of HPV DNA genotyping. 2026. WHO — HPV DNA genotyping guideline
8. International Agency for Research on Cancer. World Immunization Week 2026. IARC — World Immunization Week 2026
9. International Agency for Research on Cancer. Population-based Helicobacter pylori screen-and-treat strategies for gastric cancer prevention: guidance on implementation. 2025. IARC — Helicobacter pylori screen-and-treat strategies
10. International Agency for Research on Cancer. Helicobacter pylori screen-and-treat programs for gastric cancer prevention – IARC Working Group Report. 2026. IARC — Helicobacter pylori prevention report
11. World Health Organization Regional Office for Europe. It’s a miracle that today we can consider cervical cancer as a largely preventable cancer. 2026. WHO Europe — HPV vaccination and cancer prevention in Georgia