საქართველოს კონკურენციისა და მომხმარებლის დაცვის სააგენტომ კომპანია „გულიანი“, რომელიც რესტორან „ხინკლის სახლს“ ოპერირებს, „მომხმარებლის უფლებების დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონის დარღვევაში დაადანაშაულა.
სააგენტოს განცხადებით, კომპანიის მენიუში მითითებულ ფასებს დამატებით ემატებოდა მომსახურების 15%-იანი საფასური, რის გამოც მომხმარებელი წინასწარ ვერ იღებდა სრულ ინფორმაციას პროდუქტის საბოლოო ღირებულების შესახებ [1].
მოვლენების აღწერა
კონკურენციისა და მომხმარებლის დაცვის სააგენტოს ინფორმაციით, საქმის შესწავლის შედეგად დადგინდა, რომ რესტორნის მენიუში მომხმარებლისთვის წარმოდგენილი ფასები არ ასახავდა მომსახურების სრულ ღირებულებას.
სააგენტოს განმარტებით:
- მენიუში მითითებული ფასები საბოლოო არ იყო;
- მომსახურების საფასური დამატებით, 15%-ის სახით ემატებოდა;
- მომხმარებელს საბოლოო ფასის დამოუკიდებლად გამოთვლა უწევდა.
სააგენტოს შეფასებით, მსგავსი პრაქტიკა მომხმარებლისთვის სრულყოფილი ინფორმაციის მიწოდების ვალდებულებას ეწინააღმდეგება და „უსამართლო კომერციულ საქმიანობად“ შეიძლება ჩაითვალოს.
მიღებული გადაწყვეტილების საფუძველზე კომპანიას დაევალა:
- ერთი თვის ვადაში მენიუს განახლება;
- საბოლოო ფასის სრულად მითითება;
- ყველა დამატებითი გადასახადის, მათ შორის მომსახურების საფასურის, ფასში ასახვა.
კონტექსტი და ფონი
მომხმარებლის უფლებების დაცვის საკითხი საქართველოში ბოლო წლებში უფრო აქტუალური გახდა, განსაკუთრებით:
- მომსახურების სექტორში;
- რესტორნებსა და კვების ობიექტებში;
- ონლაინ და საცალო ვაჭრობის სფეროში.
საქართველოს კანონმდებლობის მიხედვით, მომხმარებელმა ხელშეკრულების გაფორმებამდე მკაფიოდ უნდა იცოდეს:
- პროდუქტის ან მომსახურების სრული ფასი;
- დამატებითი გადასახადები;
- მომსახურებასთან დაკავშირებული ყველა ხარჯი [2].
ევროკავშირის მომხმარებელთა დაცვის სტანდარტებთან დაახლოების პროცესში საქართველომ არაერთი რეგულაცია დანერგა, რომლებიც გამჭვირვალე ფასდადებას და მომხმარებლის ინფორმირების ვალდებულებას უკავშირდება.
საერთაშორისო პრაქტიკაში ერთ-ერთ მთავარ პრინციპად ითვლება, რომ მომხმარებელს:
- არ უნდა უწევდეს დამატებითი გამოთვლების ჩატარება;
- ფასი თავიდანვე სრულად და გასაგებად უნდა მიეწოდოს;
- მომსახურების ყველა სავალდებულო საფასური საბოლოო ღირებულებაში უნდა იყოს ასახული [3].
დეტალები და ფაქტები
სააგენტოს ოფიციალური განმარტებით, როდესაც მომსახურების საფასური მხოლოდ პროცენტულად არის მითითებული და მომხმარებელს თავად უწევს საბოლოო ღირებულების გამოთვლა, ეს პრაქტიკა კანონის მოთხოვნებს სრულად ვერ აკმაყოფილებს.
სააგენტოში აცხადებენ, რომ:
- საბოლოო ფასი სრულად უნდა იყოს მითითებული;
- ფასში უნდა შედიოდეს დამატებული ღირებულების გადასახადი;
- მომსახურების საფასური ცალკე დამატებით ხარჯად არ უნდა ჩნდებოდეს ისე, რომ მომხმარებელმა წინასწარ ვერ განსაზღვროს სრული ღირებულება.
გადაწყვეტილების მიხედვით, კომპანიის მხრიდან მოთხოვნების შეუსრულებლობის შემთხვევაში შესაძლებელია:
- ფინანსური სანქციის დაკისრება;
- ჯარიმა, რომელიც წლიური ბრუნვის 2%-მდე შეიძლება იყოს;
- განმეორებითი დარღვევის შემთხვევაში ჯარიმის გაორმაგება.
სააგენტოს ცნობით, მსგავსი ზომები მიზნად ისახავს:
- მომხმარებლის ინფორმირებულობის გაზრდას;
- ბაზარზე სამართლიანი პრაქტიკის დაცვას;
- კომერციული გამჭვირვალობის გაუმჯობესებას.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
ევროკავშირსა და მრავალ განვითარებულ ქვეყანაში მომსახურების სრული ფასის წინასწარ მითითება მომხმარებელთა დაცვის ერთ-ერთ ძირითად სტანდარტად ითვლება [3].
ევროკავშირის დირექტივების მიხედვით:
- საბოლოო ფასი მომხმარებლისთვის ნათლად უნდა იყოს წარმოდგენილი;
- ყველა სავალდებულო გადასახადი წინასწარ უნდა იყოს ასახული;
- მომხმარებლის შეცდომაში შეყვანა ან არასრული ინფორმაციის მიწოდება დაუშვებელია.
მსგავსი რეგულაციები მოქმედებს:
- რესტორნების სექტორში;
- სასტუმრო ინდუსტრიაში;
- ონლაინ პლატფორმებზე;
- ტრანსპორტისა და ტურიზმის მომსახურებაში.
ბოლო წლებში სხვადასხვა ქვეყანაში გაიზარდა ყურადღება ე.წ. „ფარული გადასახადების“ მიმართ, რადგან მომხმარებელთა უფლებების დამცველი ორგანიზაციები მიიჩნევენ, რომ დამატებითი სავალდებულო გადასახადები ხშირად რეალური ფასის აღქმას ართულებს [4].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში მომხმარებლის უფლებების დაცვის სისტემის გაძლიერება ევროკავშირთან სამართლებრივი და ეკონომიკური დაახლოების პროცესის ნაწილია.
- არასრული ფასდადება;
- შეცდომაში შემყვანი რეკლამა;
- ონლაინ ვაჭრობის გამჭვირვალობა;
- მომსახურების პირობების მკაფიო წარმოდგენა.
რესტორნებისა და კვების ობიექტების სექტორში მომსახურების დამატებითი საფასურის საკითხი პერიოდულად საზოგადოებრივი განხილვის საგანი ხდება.
სპეციალისტების შეფასებით, მომხმარებლისთვის საბოლოო ფასის წინასწარ და მკაფიოდ მითითება მნიშვნელოვანია:
- ინფორმირებული არჩევანისთვის;
- მომსახურების გამჭვირვალობისთვის;
- ბაზარზე სამართლიანი კონკურენციისთვის.
მომხმარებელთა უფლებების, ეკონომიკისა და რეგულაციების შესახებ დამატებითი ინფორმაცია პერიოდულად ქვეყნდება SheniAmbebi.ge-ზეც.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
კონკურენციისა და მომხმარებლის დაცვის სააგენტოს გადაწყვეტილება კიდევ ერთხელ აჩვენებს, რომ საქართველოში იზრდება ყურადღება მომხმარებლის ინფორმირების ხარისხისა და ფასდადების გამჭვირვალობის მიმართ.
საქმე ეხება არა მხოლოდ კონკრეტულ რესტორანს, არამედ მომსახურების სფეროში მოქმედ უფრო ფართო სტანდარტს, რომლის მიხედვითაც:
- საბოლოო ფასი მომხმარებლისთვის თავიდანვე გასაგები უნდა იყოს;
- დამატებითი სავალდებულო გადასახადები მკაფიოდ უნდა აისახოს;
- მომხმარებელს არ უნდა უწევდეს მომსახურების რეალური ღირებულების დამოუკიდებლად გამოთვლა.
მომდევნო ეტაპზე ყურადღება გამახვილდება იმაზე, თუ როგორ შესრულდება სააგენტოს მოთხოვნები და რამდენად გავრცელდება მსგავსი პრაქტიკის კონტროლი მომსახურების სხვა სექტორებზეც.
წყაროები
- საქართველოს კონკურენციისა და მომხმარებლის დაცვის სააგენტო. ოფიციალური განცხადება მომხმარებლის უფლებების დარღვევის საქმეზე. Available from: https://gcca.gov.ge/
- საქართველოს კანონი „მომხმარებლის უფლებების დაცვის შესახებ“. Available from: https://matsne.gov.ge/
- European Commission. Consumer protection and price transparency rules. Available from: https://commission.europa.eu/
- OECD. Consumer policy and fair pricing practices reports. Available from: https://www.oecd.org/
- European Consumer Organisation (BEUC). Transparency in consumer pricing. Available from: https://www.beuc.eu/
