საქართველოს ეკონომიკის სამინისტროს განცხადებით, აზერბაიჯანთან გაფორმებული ახალი შეთანხმებით გათვალისწინებული დამატებითი ბუნებრივი გაზის სრული მოცულობა საქართველოს სოციალური გაზის სექტორის მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად იქნება გამოყენებული.
სამინისტროს ინფორმაციით, შეთანხმება მიზნად ისახავს ქვეყნის ენერგეტიკული უსაფრთხოების გაძლიერებას და ბუნებრივი გაზის მიწოდების სტაბილურობის უზრუნველყოფას [1].
მოვლენების აღწერა
საქართველოს ნავთობისა და გაზის კორპორაციასა და აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ნავთობის სახელმწიფო კომპანიას შორის გაფორმდა ბუნებრივი გაზის ყიდვა-გაყიდვის ახალი ოცწლიანი ხელშეკრულება. შეთანხმებას ხელი მოაწერეს ორივე კომპანიის ხელმძღვანელებმა.
ეკონომიკის სამინისტროს განმარტებით, ახალი ხელშეკრულება ჩაანაცვლებს 2003 წელს გაფორმებულ შეთანხმებას, რომლის მოქმედების ვადა იწურება. უწყების განცხადებით, თანამშრომლობის გაგრძელებას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს როგორც საქართველოს ენერგეტიკული უსაფრთხოებისთვის, ისე სამხრეთ კავკასიაში არსებული სტრატეგიული ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის სტაბილური ფუნქციონირებისთვის [1].
სამინისტროს ინფორმაციით, დამატებითი გაზის მოცულობა სრულად მოხმარდება ე.წ. სოციალური გაზის სექტორს, რაც, როგორც წესი, მოსახლეობისა და გარკვეული სოციალური ჯგუფების გაზმომარაგების უზრუნველყოფას უკავშირდება.
კონტექსტი და ფონი
საქართველო ბუნებრივი გაზის იმპორტზე მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული. ქვეყნის ენერგეტიკული ბალანსის ერთ-ერთ ძირითად წყაროს აზერბაიჯანიდან მოწოდებული გაზი წარმოადგენს. ბოლო ორი ათწლეულის განმავლობაში საქართველო და აზერბაიჯანი თანამშრომლობენ არაერთ მსხვილ ენერგეტიკულ და სატრანზიტო პროექტში [2].
მათ შორისაა:
- სამხრეთკავკასიური მილსადენი;
- ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანის ნავთობსადენი;
- ბაქო-სუფსის ნავთობსადენი.
ეს ინფრასტრუქტურული პროექტები სამხრეთ კავკასიის რეგიონში ენერგეტიკული ტრანზიტის მნიშვნელოვან ნაწილს ქმნის და ევროპისა და აზიის ენერგეტიკულ კავშირებში სტრატეგიულ როლს ასრულებს [3].
ბოლო წლებში ენერგეტიკული უსაფრთხოების საკითხი განსაკუთრებით აქტუალური გახდა საერთაშორისო ენერგეტიკული ბაზრების არასტაბილურობის, რეგიონული გეოპოლიტიკური ცვლილებებისა და ენერგომატარებლების ფასების მერყეობის ფონზე.
დეტალები და ფაქტები
ეკონომიკის სამინისტროს განცხადებით, ახალი შეთანხმება წარმოადგენს „ყოვლისმომცველი პაკეტის“ ნაწილს, რომელიც ენერგეტიკულ სფეროში საქართველოსა და აზერბაიჯანის თანამშრომლობის გაღრმავებას ისახავს მიზნად [1].
უწყების ცნობით:
- შეთანხმება 20-წლიან პერიოდს მოიცავს;
- დამატებითი გაზის მოცულობა სრულად სოციალური სექტორისთვის იქნება განკუთვნილი;
- თანამშრომლობა არ შემოიფარგლება მხოლოდ გაზის მიწოდებით;
- შეთანხმება დაკავშირებულია რეგიონულ სატრანზიტო ინფრასტრუქტურასთან.
სამინისტროს განცხადებაში აღნიშნულია, რომ ახალი ხელშეკრულება ხელს შეუწყობს:
- გაზმომარაგების სტაბილურობას;
- მიწოდების უსაფრთხოების გარანტიების გაძლიერებას;
- ქვეყნებს შორის ეკონომიკური კავშირების გაღრმავებას.
ამ ეტაპზე საჯაროდ არ გავრცელებულა ინფორმაცია:
- დამატებითი გაზის ზუსტი მოცულობის შესახებ;
- ფინანსური პირობების შესახებ;
- ფასის ფორმულის დეტალებზე.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
სამხრეთ კავკასია ბოლო წლებში ენერგეტიკული ტრანზიტის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან რეგიონად განიხილება. ევროკავშირი და რეგიონული პარტნიორები განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობენ ალტერნატიული ენერგომარშრუტების განვითარებას, რაც რუსეთის ენერგორესურსებზე დამოკიდებულების შემცირების სტრატეგიის ნაწილად განიხილება [4].
აზერბაიჯანი რეგიონში ბუნებრივი გაზის ერთ-ერთი მთავარი ექსპორტიორია, ხოლო საქართველო მნიშვნელოვან სატრანზიტო ფუნქციას ასრულებს.
საერთაშორისო ენერგეტიკული სააგენტოების შეფასებით, გრძელვადიანი კონტრაქტები ენერგეტიკულ სექტორში კვლავ მნიშვნელოვან ინსტრუმენტად რჩება, განსაკუთრებით იმ პირობებში, როდესაც ბაზარზე ფასების მაღალი მერყეობა და გეოპოლიტიკური რისკებია [5].
ბოლო წლებში ევროპის ენერგეტიკულ პოლიტიკაში განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა:
- მიწოდების დივერსიფიკაციას;
- ინფრასტრუქტურის უსაფრთხოებას;
- გრძელვადიანი სტრატეგიული პარტნიორობების გაძლიერებას.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოსთვის ბუნებრივი გაზის სტაბილური მიწოდება როგორც ეკონომიკური, ისე სოციალური თვალსაზრისით მნიშვნელოვანი საკითხია.
ქვეყანაში ბუნებრივი გაზი ფართოდ გამოიყენება:
- საყოფაცხოვრებო მოხმარებისთვის;
- გათბობისთვის;
- ელექტროენერგიის წარმოებისთვის;
- სამრეწველო სექტორში.
სოციალური გაზის სექტორის უზრუნველყოფა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ზამთრის სეზონზე, როდესაც გაზზე მოთხოვნა იზრდება.
ენერგეტიკული უსაფრთხოების საკითხები საქართველოში რეგულარულად განიხილება როგორც ეკონომიკური სტაბილურობის ერთ-ერთი მთავარი კომპონენტი. ამ მიმართულებით თემის შესახებ დამატებითი ინფორმაცია პერიოდულად ქვეყნდება SheniAmbebi.ge-ზეც.
ექსპერტების შეფასებით, გრძელვადიანი შეთანხმებები გარკვეულ პროგნოზირებადობას ქმნის ენერგეტიკულ სექტორში, თუმცა ქვეყნისთვის კვლავ აქტუალური რჩება:
- ენერგომომარაგების დივერსიფიკაცია;
- განახლებადი ენერგიის განვითარება;
- ენერგოდამოუკიდებლობის ზრდა.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
საქართველოსა და აზერბაიჯანს შორის გაფორმებული ახალი ოცწლიანი ხელშეკრულება ქვეყნის ენერგეტიკული პოლიტიკის მნიშვნელოვანი ნაწილია და უკავშირდება ბუნებრივი გაზის მიწოდების გრძელვადიანი სტაბილურობის უზრუნველყოფას.
შეთანხმება ასევე ასახავს რეგიონში არსებული ენერგეტიკული თანამშრომლობის გაგრძელებას, რომელიც ბოლო ორი ათწლეულის განმავლობაში სამხრეთ კავკასიის ეკონომიკური და სატრანზიტო ინფრასტრუქტურის ერთ-ერთ ძირითად მიმართულებად ჩამოყალიბდა.
მიმდინარე ეტაპზე ყურადღების ცენტრში რჩება:
- ხელშეკრულების პრაქტიკული შესრულება;
- სოციალური სექტორის გაზმომარაგების სტაბილურობა;
- რეგიონული ენერგეტიკული თანამშრომლობის გრძელვადიანი პერსპექტივა.
წყაროები
- საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო. ოფიციალური განცხადება ენერგეტიკული შეთანხმების შესახებ. Available from: https://www.economy.ge/
- საქართველოს ნავთობისა და გაზის კორპორაცია. ენერგეტიკული პროექტები და თანამშრომლობა. Available from: https://www.gogc.ge/
- BP Azerbaijan. South Caucasus Pipeline Project Overview. Available from: https://www.bp.com/
- European Commission. Energy security and diversification policy. Available from: https://energy.ec.europa.eu/
- International Energy Agency. Gas Market and Energy Security Reports. Available from: https://www.iea.org/
