გაშიფრულია სავალდებულო სამხედრო სამსახურიდან თავის არიდების უკანონო სქემა, რომლის ფარგლებშიც გამოძიების მტკიცებით, ექიმები და სხვა პირები ახალგაზრდებისთვის ყალბ სამედიცინო ცნობებს ამზადებდნენ, რათა მათ სამხედრო ვალდებულებისთვის თავი აერიდებინათ. სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურმა (სუს) ბრიფინგზე განაცხადა, რომ საქმე ეხება რამდენიმე სისხლის სამართლის წარმოებას და ჯამში 21 პირის დაკავებას, მათ შორის ყოფილ საჯარო მოხელეებსაც, რაც საკითხს საზოგადოებრივი ნდობისა და სახელმწიფო ინსტიტუტების ფუნქციონირების კუთხით მნიშვნელოვანს ხდის.
მოვლენების აღწერა – ფაქტობრივი აღწერა – ძირითადი გარემოებები – დადასტურებული ინფორმაცია
სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურმა დღეს გამართულ ბრიფინგზე განაცხადა, რომ გამოძიებამ გამოავლინა სავალდებულო სამხედრო სამსახურიდან თავის არიდების უკანონო სქემა, რომელშიც სხვადასხვა პირები იყვნენ ჩართულნი. სუს-ის ცნობით, მიმდინარეობს შვიდ სხვადასხვა სისხლის სამართლის საქმეზე გამოძიება, საიდანაც სამი უშუალოდ სამხედრო სამსახურისთვის თავის არიდების ფაქტებს უკავშირდება [1].
დაკავებულთა შორის დასახელებულია სამხედრო აღრიცხვის სამსახურის ყოფილი უფროსიც. უწყების ინფორმაციით, გამოძიება მიმდინარეობს ქრთამის აღებისა და სამსახურებრივი სიყალბის ფაქტებზე, ასევე ყალბი დოკუმენტების დამზადება-გამოყენების მუხლებით [1].
კონტექსტი და ფონი – ისტორიული, სოციალური, პოლიტიკური ან სამეცნიერო კონტექსტი – რატომ არის ეს ამბავი მნიშვნელოვანი ფართო აუდიტორიისთვის
სავალდებულო სამხედრო სამსახური საქართველოსთვის მნიშვნელოვანი სახელმწიფოებრივი ინსტიტუტია, რომელიც ქვეყნის თავდაცვისუნარიანობასა და მოქალაქეობრივ პასუხისმგებლობას უკავშირდება. მსგავსი სქემების არსებობა არა მხოლოდ სამართლებრივ პრობლემას ქმნის, არამედ საზოგადოებაში უთანასწორობის განცდასაც აძლიერებს, რადგან სამხედრო ვალდებულებისგან უკანონო გზით გათავისუფლება ზოგიერთისთვის ხელმისაწვდომი ხდება ფინანსური ან კორუფციული გზებით.
ამასთან, როდესაც პროცესში ჩართული არიან სამედიცინო სფეროს წარმომადგენლები, საკითხი განსაკუთრებით მწვავდება საზოგადოებრივი ჯანდაცვის კუთხითაც: სამედიცინო ცნობების სანდოობა და ექიმის პროფესიული ეთიკა ერთ-ერთი მთავარი საყრდენია პაციენტისა და სახელმწიფოს ურთიერთობაში [2].
დეტალები და ფაქტები – კონკრეტული მონაცემები, განცხადებები, ციტატები – რიცხვების ახსნა მარტივ ენაზე – ინფორმაციის გადამოწმებული წყაროები
სუს-ის განცხადებით, ერთ-ერთი საქმე ეხება ფსიქიკური ჯანმრთელობისა და ნარკომანიის პრევენციის ცენტრის ექიმ-ფსიქიატრსა და ამავე ცენტრის უსაფრთხოების თანამშრომელს. გამოძიების მტკიცებით, ექიმმა ქრთამის სანაცვლოდ წვევამდელს დაუსვა ყალბი დიაგნოზი და დაუმზადა ცრუ სამედიცინო ცნობა, რაც მას სამხედრო სამსახურისგან დროებით გათავისუფლებაში დაეხმარებოდა [1].
საქმე გამოძიებულია საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 338-ე მუხლით, ასევე 341-ე მუხლით, რაც 6-დან 9 წლამდე თავისუფლების აღკვეთას ითვალისწინებს [1].
სუს-ის ინფორმაციით, კიდევ ერთ ეპიზოდში მოქალაქეს თითქოს სამხედრო-სამედიცინო კომისიის წევრის დახმარებით გაწვევის გადავადებას დაჰპირდნენ. სანაცვლოდ მას 10 000 ლარის გადახდა მოსთხოვეს და წინასწარ 5 000 ლარი გამოართვეს, თუმცა რეალურად დახმარება არ გაუწევიათ და თანხა თაღლითურად მიითვისეს [1].
ამ ფაქტზე გამოძიება მიმდინარეობს თაღლითობის მუხლით, რაც 4-დან 7 წლამდე პატიმრობას ითვალისწინებს [1].
ასევე ბრალდება წარედგინა ქარელის მუნიციპალიტეტის მერიის სამხედრო აღრიცხვისა და გაწვევის სამსახურის ყოფილ უფროსს და შპს „ბერმუხის“ მმართველს. გამოძიების თანახმად, ყოფილმა უფროსმა სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით, შესაბამისი კომისიების გადაწყვეტილებების გარეშე, ექვსი წვევამდელი ალტერნატიულ შრომით სამსახურში აღრიცხა, ხოლო კომპანიის მმართველმა გასცა ყალბი ცნობები, თითქოს ისინი სამსახურს რეალურად გადიოდნენ [1].
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა – როგორ განიხილება მსგავსი საკითხი სხვა ქვეყნებში ან რეგიონებში – ოფიციალური ორგანიზაციების, ინსტიტუტების ან მთავრობების პოზიციები (თუ რელევანტურია)
სავალდებულო სამხედრო სამსახურისგან თავის არიდების მიზნით ყალბი სამედიცინო ცნობების გამოყენება სხვადასხვა ქვეყანაში ცნობილ პრობლემად რჩება. ევროპის საბჭოსა და გაეროს ანტიკორუფციული მექანიზმები ხაზს უსვამენ, რომ სამხედრო სისტემებში კორუფცია სახელმწიფოს უსაფრთხოებასა და მოქალაქეთა თანასწორობას აზიანებს [3].
მსოფლიო გამოცდილება აჩვენებს, რომ მსგავს შემთხვევებში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სამედიცინო კომისიების დამოუკიდებლობა, კონტროლის მექანიზმები და სამართალდამცავი ორგანოების ეფექტიანი რეაგირება [4].
საქართველოს კონტექსტი (თუ რელევანტურია) – რას ნიშნავს ეს ამბავი საქართველოსთვის – შესაძლო გავლენა საზოგადოებაზე, პოლიტიკაზე, ეკონომიკაზე ან გარემოზე
საქართველოსთვის აღნიშნული საქმე მნიშვნელოვანი სიგნალია როგორც თავდაცვის, ისე ჯანდაცვის სისტემის გამჭვირვალობის მიმართულებით. სამხედრო სამსახურისგან თავის არიდების უკანონო გზები საზოგადოების ნდობას ამცირებს და სისტემის სამართლიანობას კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებს.
ასევე, სამედიცინო დაწესებულებების ჩართულობა მსგავს სქემებში აჩენს საჭიროებას, რომ გაძლიერდეს პროფესიული კონტროლი და ეთიკური სტანდარტები. საკითხის განვითარებას საზოგადოება აქტიურად ადევნებს თვალს, მათ შორის საინფორმაციო პლატფორმებზე, როგორიცაა https://www.sheniambebi.ge.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
გამოძიებით გამოვლენილი სქემა, რომლის ფარგლებშიც სამხედრო სამსახურისგან თავის არიდება ყალბი სამედიცინო ცნობებითა და ფინანსური გარიგებებით ხდებოდა, სახელმწიფოსთვის მრავალმხრივ გამოწვევას წარმოადგენს. საქმე ეხება არა მხოლოდ კონკრეტულ სამართალდარღვევებს, არამედ ინსტიტუციური ნდობისა და თანასწორობის პრინციპის დაცვას.
დაკავებები და მიმდინარე გამოძიებები აჩვენებს, რომ სამართალდამცავი ორგანოები ცდილობენ მსგავსი პრაქტიკის აღკვეთას, თუმცა საბოლოო შედეგები დამოკიდებული იქნება სასამართლო პროცესებსა და შემდგომ სისტემურ რეაგირებაზე.
სისხლის სამართლის შვიდი საქმე და 21 დაკავებული – ვრცლად ნახეთ აქ
წყაროები
- სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახური. ბრიფინგი სავალდებულო სამხედრო სამსახურიდან თავის არიდების უკანონო სქემის შესახებ. https://ssg.gov.ge
- World Medical Association. WMA International Code of Medical Ethics. https://www.wma.net/policies-post/wma-international-code-of-medical-ethics/
- Council of Europe. Group of States against Corruption (GRECO) Reports. https://www.coe.int/en/web/greco
- United Nations Office on Drugs and Crime. Anti-Corruption Tools and Resources. https://www.unodc.org/unodc/en/corruption/index.html
