გაერთიანებული სამეფოს პრემიერ-მინისტრმა კირ სტარმერმა პარლამენტს მიმართა სოციალური მედიაპლატფორმებისა და ციფრული ტექნოლოგიური კომპანიებისთვის ახალი რეგულაციების შემოღების წინადადებით, რომლის მიზანია ონლაინ-სივრცეში არასრულწლოვანთა უსაფრთხოების გაძლიერება. მთავრობის ინიციატივა გულისხმობს არალეგალური კონტენტის უფრო მკაცრ კონტროლს, ბავშვებისთვის პოტენციურად დამოკიდებულების გამომწვევი ციფრული ფუნქციების შეზღუდვას და ხელოვნური ინტელექტის ჩატ-ბოტებზე არასრულწლოვანთა წვდომის რეგულირების შესაძლებლობის განხილვას.
მოვლენების აღწერა
გაერთიანებული სამეფოს პრემიერ-მინისტრმა კირ სტარმერმა ოფიციალურად განაცხადა, რომ მთავრობა გეგმავს სოციალური მედიისა და ტექნოლოგიური პლატფორმების მიმართ ახალი სამართლებრივი მოთხოვნების დაწესებას, რაც მიზნად ისახავს ბავშვთა დაცვას ონლაინ-სივრცეში არსებული რისკებისგან. მისი განცხადებით, ტექნოლოგიური კომპანიები ვალდებული იქნებიან გააძლიერონ კონტროლი არალეგალურ და მავნე კონტენტზე, განსაკუთრებით იმ მასალებზე, რომლებიც შეიძლება უარყოფითად მოქმედებდეს არასრულწლოვანთა ფსიქიკურ და ემოციურ მდგომარეობაზე.
სტარმერის ინიციატივის ფარგლებში განიხილება ასევე არასრულწლოვანთა წვდომის შეზღუდვა ხელოვნური ინტელექტის ჩატ-ბოტებზე, რადგან ხელისუფლება მიიჩნევს, რომ ასეთი სისტემები შეიძლება გავლენას ახდენდეს ბავშვთა ქცევაზე, ინფორმაციის აღქმასა და დამოკიდებულებების ჩამოყალიბებაზე. ამასთან, ხელისუფლება განიხილავს შესაძლებლობას, რომ სოციალური მედიის გამოყენება აიკრძალოს 16 წლამდე ასაკის მოზარდებისთვის.
მთავრობის განცხადებით, რეგულაციები გავრცელდება ყველა ტექნოლოგიურ კომპანიაზე გამონაკლისის გარეშე, რაც მოიცავს როგორც სოციალური მედიის პლატფორმებს, ისე ხელოვნური ინტელექტის სისტემების შემქმნელებსა და ოპერატორებს.
კონტექსტი და ფონი
ბოლო წლებში საერთაშორისო დონეზე მნიშვნელოვნად გაიზარდა ყურადღება სოციალური მედიის გავლენაზე ბავშვებსა და მოზარდებზე. კვლევები მიუთითებს, რომ სოციალური მედიის გადაჭარბებული გამოყენება დაკავშირებულია ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემებთან, მათ შორის შფოთვასთან, დეპრესიასთან და ძილის დარღვევასთან [1].
გაერთიანებულმა სამეფომ უკვე მიიღო მნიშვნელოვანი კანონმდებლობა ციფრული უსაფრთხოების სფეროში, მათ შორის Online Safety Act, რომელიც ტექნოლოგიურ კომპანიებს ავალდებულებს მავნე და უკანონო კონტენტის იდენტიფიცირებასა და შეზღუდვას [2]. თუმცა, მთავრობის განცხადებით, არსებული რეგულაციები შესაძლოა არ იყოს საკმარისი სწრაფად განვითარებადი ტექნოლოგიების, განსაკუთრებით ხელოვნური ინტელექტის სისტემების პირობებში.
ხელოვნური ინტელექტის ჩატ-ბოტების გავრცელებამ ახალი გამოწვევები წარმოშვა, რადგან ასეთი სისტემები ხშირად ურთიერთობენ მომხმარებლებთან ადამიანის მსგავსი ფორმით, რაც შესაძლოა განსაკუთრებით გავლენიანი იყოს არასრულწლოვანთა შემთხვევაში.
დეტალები და ფაქტები
გაერთიანებული სამეფოს მთავრობის პოზიციის თანახმად, ახალი რეგულაციები რამდენიმე ძირითად მიმართულებას მოიცავს:
პირველი მიმართულება ეხება არალეგალური კონტენტის კონტროლს. ტექნოლოგიური კომპანიები ვალდებული იქნებიან სწრაფად აღმოაჩინონ და წაშალონ ისეთი მასალები, რომლებიც დაკავშირებულია ძალადობასთან, ექსპლუატაციასთან ან სხვა საფრთხეებთან.
მეორე მიმართულება დაკავშირებულია პლატფორმების დიზაინთან. ხელისუფლება განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობს იმ ფუნქციებს, რომლებიც შესაძლოა ხელს უწყობდეს დამოკიდებულების განვითარებას, მათ შორის ალგორითმულ რეკომენდაციებს, უწყვეტი გადახვევის ფუნქციას და შეტყობინებების სისტემებს.
მესამე მიმართულება ეხება ხელოვნური ინტელექტის სისტემებს. მთავრობა იწყებს კონსულტაციებს ექსპერტებთან, ტექნოლოგიურ კომპანიებთან და საზოგადოებრივ ორგანიზაციებთან, რათა განისაზღვროს, რა ფორმით უნდა შეიზღუდოს არასრულწლოვანთა წვდომა ხელოვნური ინტელექტის ჩატ-ბოტებზე.
მთავრობის განცხადებით, რეგულაციები შეეხება ყველა ტექნოლოგიურ კომპანიას, მათ შორის საერთაშორისო პლატფორმებს, რომლებიც გაერთიანებულ სამეფოში ოპერირებენ.
საერთაშორისო ან რეგიონული პერსპექტივა
ბავშვთა ონლაინ უსაფრთხოება საერთაშორისო დონეზე აქტიური განხილვის საგანია. ევროპის კავშირმა მიიღო Digital Services Act, რომელიც ტექნოლოგიურ კომპანიებს ავალდებულებს გააძლიერონ მომხმარებელთა დაცვა და შეამცირონ მავნე კონტენტის გავრცელება [3].
ამასთან, რამდენიმე ქვეყანამ უკვე დაიწყო სოციალური მედიის გამოყენების ასაკობრივი შეზღუდვების განხილვა. მაგალითად, ავსტრალია და საფრანგეთი განიხილავენ კანონებს, რომლებიც მიზნად ისახავს არასრულწლოვანთა დაცვას ონლაინ-რისკებისგან [4].
გაერთიანებული ერების ორგანიზაციამ და UNICEF-მა არაერთხელ გაუსვეს ხაზი ბავშვთა ციფრული უსაფრთხოების მნიშვნელობას და მოუწოდეს სახელმწიფოებს, უზრუნველყონ შესაბამისი სამართლებრივი და ტექნოლოგიური მექანიზმები [5].
საქართველოს კონტექსტი
ბავშვთა ონლაინ უსაფრთხოების საკითხი აქტუალურია საქართველოშიც, სადაც სოციალური მედიის გამოყენება ფართოდ არის გავრცელებული მოზარდებში. მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყანაში მოქმედებს გარკვეული რეგულაციები ბავშვთა დაცვის მიმართულებით, ციფრული პლატფორმების სწრაფი განვითარება ახალ გამოწვევებს ქმნის.
მსგავსი საერთაშორისო ინიციატივები მნიშვნელოვანია საქართველოსთვის, რადგან ისინი ქმნიან მაგალითებს, თუ როგორ შეიძლება სახელმწიფოებმა უზრუნველყონ არასრულწლოვანთა დაცვა ციფრულ გარემოში. ამ საკითხთან დაკავშირებული საერთაშორისო და ადგილობრივი მოვლენების შესახებ ინფორმაცია ხელმისაწვდომია საინფორმაციო პლატფორმაზე: https://www.sheniambebi.ge.
გაერთიანებული სამეფოს მიერ შემუშავებული რეგულაციები შესაძლოა გავლენას ახდენდეს იმ საერთაშორისო ტექნოლოგიურ კომპანიებზე, რომლებიც საქართველოშიც ოპერირებენ, რადგან ბევრი ასეთი პლატფორმა ერთიან გლობალურ პოლიტიკას იყენებს.
ანალიტიკური, ნეიტრალური შეჯამება
გაერთიანებული სამეფოს მთავრობის ინიციატივა ასახავს გლობალურ ტენდენციას, რომლის მიხედვით სახელმწიფოები ცდილობენ გააძლიერონ ბავშვთა დაცვა ციფრულ გარემოში. სოციალური მედიისა და ხელოვნური ინტელექტის სწრაფმა განვითარებამ შექმნა ახალი შესაძლებლობები, თუმცა ამავდროულად წარმოშვა ახალი რისკებიც, განსაკუთრებით არასრულწლოვანთა შემთხვევაში.
კირ სტარმერის მიერ ინიცირებული რეგულაციები მიუთითებს, რომ მთავრობები უფრო აქტიურად ცდილობენ ტექნოლოგიური კომპანიების პასუხისმგებლობის გაზრდას. ასეთი ზომები შეიძლება გახდეს მნიშვნელოვანი ეტაპი ციფრული უსაფრთხოების პოლიტიკის განვითარებაში და გავლენა მოახდინოს როგორც ტექნოლოგიურ ინდუსტრიაზე, ისე მომხმარებელთა დაცვის საერთაშორისო სტანდარტებზე.
წყაროები
- World Health Organization. Adolescent mental health and digital media use. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/adolescent-mental-health
- UK Government. Online Safety Act overview. Available from: https://www.gov.uk/government/publications/online-safety-act-explainer
- European Commission. Digital Services Act. Available from: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/digital-services-act-package
- OECD. Children in the digital environment. Available from: https://www.oecd.org/digital/children-in-the-digital-environment
- UNICEF. Child safety online global framework. Available from: https://www.unicef.org/globalinsight/reports/childrens-rights-digital-world
