პოლიტოლოგი და სტრატეგიული პროცესების ანალიტიკოსი ირაკლი ყიფიანი მორიგ პოსტს აქვეყნებს:
„სანამ უშუალოდ მთავარ თემაზე გადავალ, როგორც პოლიტოლოგმა, ერთგვარი პროფესიული ვალდებულება უნდა მოვიხადო. ბოლო პერიოდში, ქართულ მედიასივრცესა და სოციალურ ქსელებში დავაკვირდი ე.წ. „ანალიტიკოსების“, პოლიტიკის „ექსპერტებისა“ და თვითმარქვია სტრატეგების კატასტროფულ მოზღვავებას. ადამიანები, რომლებსაც პოლიტიკური პროცესების სტრუქტურული ანალიზის ანბანიც კი არ ესმით, ზედაპირული სათაურებითა და ემოციური ნარატივებით ცდილობენ საზოგადოების აზრის ფორმირებას. მათი მსჯელობა მოკლებულია ისტორიულ მეხსიერებას, გეოპოლიტიკურ სიღრმესა და სახელმწიფოებრივი ლოგიკის აღქმას. ამიტომ, გადავწყვიტე, დროებით მაინც დაგანახოთ პროცესები არა ფეისბუქ-სტატუსების, არამედ აკადემიური, მკაცრი პოლიტიკური მეცნიერების პრიზმიდან. მოდით, ვისაუბროთ იმაზე, თუ რას ნიშნავს სინამდვილეში სახელმწიფოს მშენებლობა, სუვერენიტეტის ფასი და როგორია პოლიტიკური „მარცხი“, რომელიც სინამდვილეში ეპოქალურ ტრიუმფს წარმოადგენს. ამის საუკეთესო მაგალითი დღეს უნგრეთია.
პოლიტიკა არ იწყება დღეს. ნებისმიერი თანამედროვე მოვლენის გასაღები ისტორიულ პრეცედენტებშია.
1944 წლის 23 სექტემბერს, როდესაც წითელი არმიის ნაწილები საბჭოთა-უნგრეთის საზღვარს მიუახლოვდნენ, უნგრეთის რეგენტმა, ფაქტობრივმა მმართველმა, ადმირალმა მიკლოშ ჰორტიმ, საკუთარი ქვეყნის უაზრო განადგურებისგან გადარჩენის მიზნით, მოსკოვთან ომიდან გასვლის შესახებ საიდუმლო მოლაპარაკებები დაიწყო.
სამი კვირის განმავლობაში მიღწეულ იქნა შეთანხმება ზავის, შემდგომი კაპიტულაციისა და ოკუპაციის პირობებზე. 15 ოქტომბრის დილას, საბჭოს სხდომაზე (უნგრეთი იურიდიულად კვლავ სამეფოდ რჩებოდა), ჰორტიმ წარმოთქვა ისტორიული სიტყვა:
„დღეს ნებისმიერი საღად მოაზროვნე ადამიანისთვის ცხადია, რომ რაიხმა ომი წააგო. ყველა მთავრობამ, რომელიც პასუხისმგებელია თავისი ქვეყნის ბედზე, ამ ფაქტიდან სათანადო დასკვნები უნდა გამოიტანოს. როგორც ერთხელ დიდმა გერმანელმა სახელმწიფო მოღვაწემ, ბისმარკმა თქვა: “არცერთმა ერმა არ უნდა შესწიროს თავი კავშირებს”. მე გადავწყვიტე დავიცვა უნგრეთის ღირსება მისი ყოფილი მოკავშირისგან, რადგან ამ მოკავშირემ, დაპირებული სამხედრო დახმარების ნაცვლად, უნგრელ ერს მისი უდიდესი საგანძური — თავისუფლება და დამოუკიდებლობა წაართვა.“
იმავე დღეს, 14:00 საათზე, მან რადიოთი საბჭოთა კავშირთან ზავის შესახებ გამოაცხადა.
თუმცა, გეოპოლიტიკა დაუნდობელია მცირე სახელმწიფოების მიმართ. გერმანელებმა მოლაპარაკებების შესახებ იცოდნენ და მყისიერად დაიკავეს ბუდაპეშტი. ოტო სკორცენიმ, სს-ის სადესანტო ბატალიონითა და „სამეფო ვეფხვების“ სატანკო ასეულის მხარდაჭერით, ბლოკირება გაუკეთა ჰორტის რეზიდენციას — ბუდას ციხესიმაგრეს და რეგენტი დააპატიმრა.
მეორე დილას ჰორტი იძულებული გახდა გადამდგარიყო ჰიტლერის მარიონეტის, ფერენც სალაშის სასარგებლოდ. სალაშიმ გააგრძელა ომი საბჭოთა კავშირთან და ნაცისტებს საშუალება მისცა, უნგრეთის ებრაული მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი საკონცენტრაციო ბანაკებში გაეგზავნათ.
ჰორტის ტრაგედია არის ტრაგედია ლიდერისა, რომელმაც ეროვნული ინტერესების დაცვა სცადა მაშინ, როცა სახელმწიფოს არ გააჩნდა სუვერენული მანევრირების სივრცე. ეს არის კლასიკური მაგალითი იმისა, თუ როგორ ანადგურებს დიდი სახელმწიფოების ალიანსები მცირე ერების ბედს.
ახლა გადმოვინაცვლოთ თანამედროვეობაში. დიახ, ერთი შეხედვით, ყველაფერი ისე გამოიყურება, თითქოს ვიქტორ ორბანმა თავისი ცხოვრების უმნიშვნელოვანესი არჩევნები წააგო. ბრიუსელში, კიევში, აშშ-ის დემოკრატიული პარტიის ოფისში, სოროსის ფონდებსა თუ გლობალური მმართველი ელიტების კაბინეტებში ზეიმია — შამპანური, სიცილი და ეიფორია.
მაგრამ ეს შთაბეჭდილება უკიდურესად ყალბია. ორბანი ზედმეტად გამოცდილი, მძიმეწონიანი ეროვნულ-კონსერვატიული ფიგურაა, რომელმაც ზედმეტად დიდი ხნის განმავლობაში დაუმწარა ცხოვრება გლობალურ მემარცხენე-ლიბერალურ პოლიტიკურ კლასს. მათი ეიფორია არა ლოგიკით, არამედ წლების განმავლობაში დაგროვილი ბოღმითა და იმედგაცრუებითაა განპირობებული.
მოდით, შევხედოთ ფაქტებს სტრუქტურულად.
როგორ გამოიყურებოდა უნგრეთის ბოლო საპარლამენტო არჩევნები, რომელიც ორბანის პარტია „ფიდესმა“ წააგო (2006 წელს)?
პარლამენტში მოხვდნენ:
სოციალისტური პარტია — 186 მანდატი;
„ფიდესი“ და ქრისტიან-დემოკრატები (კლასიკური ეროვნულ-ქრისტიანული ალიანსი, რომელიც ტრადიციულ ფასეულობებზე დგას) — 164 მანდატი;
თავისუფალ დემოკრატთა ალიანსი (მემარცხენე-ლიბერალები) — 20 მანდატი;
უნგრეთის დემოკრატიული ფორუმი (ცენტრისტები) — 11 მანდატი.
ეს იყო კლასიკური ევროპული, ფერადი „ვინეგრეტი“, მემარცხენე ძალების მკაფიო უპირატესობით.
რას ვხედავთ 2026 წლის არჩევნებზე — 20 წლის შემდეგ და ორბანის 16-წლიანი პრემიერობის შედეგად? (მანდატების საერთო რაოდენობა შემცირებულია):
მემარჯვენე-პროგრესული „ტისა“ (პეტერ მაგიარი) — 138 მანდატი;
მემარჯვენე-კონსერვატიული „ფიდესი“ — 55 მანდატი;
ულტრამემარჯვენე „ჩვენი სამშობლო“ — 6 მანდატი.
დასვით კითხვა: სად არიან მემარცხენეები? სად არიან ლიბერალები? სად არიან ცენტრისტები? პასუხი მარტივია: ისინი ფიზიკურად აღარ არსებობენ პოლიტიკურ რუკაზე! პარლამენტში ისეთი პოლიტიკური ჯგუფებიც კი აღარ დარჩნენ, რომლებიც ეროვნულ ინტერესებს ლოიალურად ან რბილად იცავდნენ, მთელი სპექტრი რადიკალურად არის გადაწეული ეროვნული კონსერვატიზმისკენ. მაგიარს რომ ორბანის კი არა, რაიმე მემარცხენე ძალისთვის მოეგო, დღეს დასავლური მედია ისტერიკაში იქნებოდა და ამას მორიგ შავბნელ „მემარჯვენე შემობრუნებას“ დაარქმევდა.
ეს არის ორბანის ეპოქალური ტრიუმფი. 16 წლის განმავლობაში მან შეცვალა არა მხოლოდ მთავრობა, არამედ თავად სახელმწიფოს კოდი. დღეს უნგრეთის პოლიტიკურ რუკაზე აღარ არიან ნეომარქსისტი ლიბერალები, მწვანე მაოისტები, ათეულობით გენდერისთვის მებრძოლი აქტივისტები და უცხო კულტურის მიგრანტების უპირობო მიღების მომხრეები.
ორბანმა შექმნა იდეალური ნაციონალური სახელმწიფო, სადაც საზოგადოებრივი აღქმის საზღვრები ისეა გადანაცვლებული, რომ ნებისმიერი სერიოზული პოლიტიკოსი ან ეროვნულად მოაზროვნეა, ან მას უბრალოდ არანაირი პოლიტიკური მომავალი არ გააჩნია. მან დაამარცხა არა კონკრეტული პარტიები, არამედ მემარცხენე-ლიბერალური იდეოლოგია საკუთარი ქვეყნის ფარგლებში.
ეს არის უმაღლესი პილოტაჟი პოლიტიკაში: როდესაც შენ აგებ არჩევნებს ძალასთან, რომლის ერთგულებაში უნგრეთის ეროვნული ინტერესებისადმი ეჭვი არ გეპარება. ჩვენ საქართველოში ათწლეულებია ეს ვერ შევძელით, ორბანმა კი 16 წელიწადში შეძლო. მან შექმნა ახალი პარადიგმა. მას შეუძლია ამაყად გავიდეს პენსიაზე, მისი ცხოვრების მთავარი საქმე შესრულებულია. თუმცა, წავა კი? უცხოელი მტრების ეიფორია მალე გაივლის, ისინი სიტუაციას უფრო ყურადღებით დააკვირდებიან და მიხვდებიან, თუ რა ხაფანგში აღმოჩნდნენ.
თუმცა, პოლიტიკური მეცნიერება მხოლოდ ღია არქიტექტურას არ სწავლობს. უნგრეთის თემის დასასრულებლად აუცილებელია გავიხედოთ კულისებში, რადგან ნებისმიერი ეროვნული სახელმწიფო, რაც არ უნდა მძლავრად იყოს იდეოლოგიურად შეკრული (როგორც ორბანმა გააკეთა), მუდმივად რჩება დიდი სადაზვერვო და გეოპოლიტიკური თამაშების სამიზნედ.
მოდით ვისაუბროთ ერთ, ერთი შეხედვით აბსურდულ, მაგრამ რეალურ სადაზვერვო და ისტორიულ მოვლენაზე. კაცი, რომლის ბიოგრაფიაც აერთიანებს ებრაულ კოლმეურნეობებში მეღორეობას, კავშირებს გერმანულ „აბვერთან“, შემდგომ ამერიკულ დაზვერვასთან, მონაწილეობას 1956 წლის უნგრეთის ანტისაბჭოთა აჯანყებასა და 1968 წლის ჩეხოსლოვაკიის მოვლენების მომზადებაში. ისტორია სავსეა მსგავსი, ორმაგი თუ სამმაგი აგენტების მაგალითებით, რომლებიც ეპოქებსა და რეჟიმებს შორის დაძვრებოდნენ.
რაზე მეტყველებს ეს?
გარეგნული, თითქოს დეტექტიური სიუჟეტის მიღმა, სინამდვილეში ეროვნული მოძრაობების უხილავი ანატომია იშიფრება. როდესაც ჩვენ ვსაუბრობთ 1956 წლის უნგრეთის აჯანყებაზე ან 1968 წლის „პრაღის გაზაფხულზე“, რომანტიკული ფარდის მიღმა ყოველთვის დგას უხილავი ქსელი. პიროვნება, რომელიც მუშაობს ებრაულ კოლმეურნეობაში (რაც ხშირად საბჭოთა კავშირში ან აღმოსავლეთ ბლოკში გარკვეული სპეცსამსახურების საიდუმლო ოპერაცია იყო), პარალელურად ფლობს კონტაქტებს ნაცისტურ დაზვერვასთან, შემდეგ კი ცივი ომის დროს ამერიკული დაზვერვის აქტივად გარდაიქმნება, აჩვენებს ზესახელმწიფოებრივი აგენტურული ქსელების მოქნილობას.
ეს ადამიანები ქმნიან მიწისქვეშა დინებებს. ისინი აორგანიზებენ, აფინანსებენ ან პროვოცირებას უკეთებენ პროცესებს, რომლებსაც შემდეგ ხალხი „ეროვნულ გამოღვიძებას“ არქმევს.
რატომ არის ეს დღეს საგულისხმო ორბანის უნგრეთისა და ზოგადად, ჩვენთვის?
ორბანმა შექმნა იდეალური იდეოლოგიური კონსტრუქცია — კონსერვატიული მონოლითი. მაგრამ დაზვერვის ისტორია გვასწავლის, რომ სისტემატური გარე ჩარევა და საიდუმლო ოპერაციები არასდროს წყდება. გლობალური ძალები, რომლებიც დღეს ახალი ოპოზიციის გამარჯვებას ზეიმობენ, ახლა შეეცდებიან შიგნიდან გამოშიგნონ ახალი, თითქოს ეროვნული ძალა. გამოიყენებენ ახალ „აბვერებსა“ და უცხოურ სპეცსამსახურებს, რათა ეროვნული კონსერვატიზმის ფასადის მიღმა თავიანთი მიზნები გაიტანონ.
ჰორტი დაეცა, რადგან პირდაპირ, უხეშად დაუპირისპირდა დიდ მოთამაშეს სათანადო ბერკეტების გარეშე. ორბანმა ითამაშა ჭკვიანურად, მან შეცვალა თამაშის დაფა საკუთარ ქვეყანაში. თუმცა, ჯაშუშების, ორმაგი აგენტებისა და დიდი კაპიტალის თამაში გრძელდება. პოლიტიკაში საბოლოო გამარჯვება არ არსებობს, არსებობს მხოლოდ წარმატებული ეპოქები და სუვერენიტეტის შესანარჩუნებლად წარმოებული დაუსრულებელი, ყოველდღიური ბრძოლა. და ეს ბრძოლა ბევრად უფრო რთულია, ვიდრე ქართველ „ექსპერტებს“ საკუთარ ფეისბუქ-პოსტებში წარმოუდგენიათ.“
ირაკლი ყიფიანი
