კონგოში ებოლას შემთხვევების ზრდა: ნიშნავს თუ არა 71 ახალი შემთხვევა ეპიდემიის მკვეთრ აფეთქებას?
შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
ებოლას ვირუსული დაავადება დღემდე რჩება მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე საშიშ ინფექციურ საფრთხედ. მიუხედავად იმისა, რომ ბოლო ათწლეულებში მნიშვნელოვნად გაუმჯობესდა დიაგნოსტიკა, ეპიდემიოლოგიური ზედამხედველობა და პაციენტთა მართვა, ებოლას აფეთქებები კვლავ წარმოადგენს სერიოზულ გამოწვევას, განსაკუთრებით იმ რეგიონებში, სადაც ჯანდაცვის სისტემები სუსტია და უსაფრთხოების პრობლემები ხელს უშლის ეფექტიან რეაგირებას.
კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში მიმდინარე აფეთქების შესახებ გავრცელებულმა ინფორმაციამ, რომლის მიხედვითაც ერთ დღეში 71 ახალი შემთხვევა გამოვლინდა, საზოგადოებაში ბუნებრივად გააჩინა კითხვა: ნიშნავს თუ არა ეს ვირუსის მოულოდნელ და უკონტროლო გავრცელებას? რეალობა გაცილებით კომპლექსურია და ეპიდემიოლოგიური მონაცემების სწორი ინტერპრეტაცია საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისთვის განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ატარებს [1,2].
პრობლემის აღწერა
კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში მიმდინარე აფეთქება გამოწვეულია ბუნდიბუგიოს ტიპის ებოლას ვირუსით, რომელიც ისტორიულად შედარებით დაბალი ლეტალობით ხასიათდება, ვიდრე ზაირის შტამი [3].
ბოლო ოფიციალური მონაცემებით:
- დადასტურებულია 452 შემთხვევა;
- დაფიქსირებულია 82 გარდაცვალება;
- შემთხვევები გამოვლენილია 25-ზე მეტ ჯანდაცვის ზონაში;
- ინფექცია გავრცელებულია კონგოს რამდენიმე პროვინციაში და ასევე დაფიქსირდა უგანდაში [1,2].
საზოგადოებაში გავრცელებული წარმოდგენა, რომ „71 ახალი შემთხვევა“ ნიშნავს 24 საათში 71 ახალ ინფიცირებას, ყოველთვის სწორი არ არის. ეპიდემიის დროს სტატისტიკური ზრდა ხშირად ასახავს არა მხოლოდ ახალ გადაცემებს, არამედ უკვე არსებული, მაგრამ მანამდე დაუდგენელი შემთხვევების გამოვლენას.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
ეპიდემიოლოგიურ ზედამხედველობაში ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ცნებაა „დაგვიანებული გამოვლენა“. როდესაც ტესტირების მოცულობა იზრდება და აქტიური ძიება ფართოვდება, შესაძლებელია ერთდროულად გამოვლინდეს ადამიანები, რომლებიც რეალურად რამდენიმე კვირის ან თვის წინ დაინფიცირდნენ.
მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის შეფასებით, მიმდინარე აფეთქება შესაძლოა იანვარში დაწყებულიყო, თუმცა ოფიციალურად მხოლოდ მაისში იქნა იდენტიფიცირებული [1]. ეს ნიშნავს, რომ ვირუსს რამდენიმე თვის განმავლობაში ჰქონდა შესაძლებლობა გავრცელებულიყო შეზღუდული მონიტორინგის პირობებში.
დამატებით პრობლემას წარმოადგენს:
- იზოლირებული სოფლების არსებობა;
- ჯანდაცვის სერვისებზე შეზღუდული ხელმისაწვდომობა;
- ტრადიციული მკურნალობის პრაქტიკის გავრცელება;
- მოსახლეობის ნაწილის უნდობლობა სამედიცინო სტრუქტურების მიმართ;
- შეიარაღებული კონფლიქტები და უსაფრთხოების პრობლემები.
ამ ფაქტორების ერთობლიობა ქმნის გარემოს, სადაც ეპიდემიის რეალური მასშტაბის შეფასება რთულდება და ოფიციალური სტატისტიკა შესაძლოა მხოლოდ ნაწილობრივ ასახავდეს რეალურ სურათს [2,4].
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის მონაცემებით, მიმდინარე აფეთქების დროს ცნობილი კონტაქტების მხოლოდ დაახლოებით 45% იმყოფებოდა სრულფასოვანი მონიტორინგის ქვეშ გარკვეულ ეტაპზე [1].
ეს მაჩვენებელი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან კონტაქტების ეფექტიანი კონტროლი ებოლას მართვის ერთ-ერთი მთავარი ინსტრუმენტია.
ისტორიული მონაცემები აჩვენებს, რომ:
- 1976 წლის პირველ ებოლას ეპიდემიაში ლეტალობა დაახლოებით 88% იყო;
- ბუნდიბუგიოს შტამის შემთხვევაში სიკვდილიანობა ისტორიულად 25–50%-ის ფარგლებში მერყეობს;
- ადრეული დიაგნოსტიკა და ინტენსიური სამედიცინო დახმარება მნიშვნელოვნად ზრდის გადარჩენის შანსს [3,5].
დღევანდელი შედარებით დაბალი ლეტალობა ნაწილობრივ სწორედ გაუმჯობესებული სამედიცინო მომსახურებით აიხსნება.
საერთაშორისო გამოცდილება
მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაცია, დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრები, ასევე საერთაშორისო პარტნიორები აქტიურად არიან ჩართული აფეთქებაზე რეაგირების პროცესში [1,2].
საერთაშორისო გამოცდილება აჩვენებს, რომ ებოლას კონტროლის ყველაზე ეფექტიანი მექანიზმებია:
- ადრეული გამოვლენა;
- ლაბორატორიული დადასტურება;
- კონტაქტების სრული მონიტორინგი;
- ინფიცირებულთა იზოლაცია;
- მოსახლეობის ინფორმირება;
- ადგილობრივი საზოგადოების ნდობის მოპოვება.
წინა ეპიდემიების ანალიზი ადასტურებს, რომ უსაფრთხოების პრობლემები და დეზინფორმაცია ეპიდემიის კონტროლის ერთ-ერთი მთავარი შემაფერხებელი ფაქტორია [4].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოსთვის ამ ეტაპზე პირდაპირი ეპიდემიოლოგიური საფრთხე არ არსებობს.
ამჟამად არ ფიქსირდება:
- ადგილობრივი გადაცემა;
- კონგოსთან პირდაპირი ეპიდემიოლოგიური კავშირი;
- განსაკუთრებული გაფრთხილებები საერთაშორისო ჯანდაცვის ორგანიზაციების მხრიდან.
თუმცა საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სისტემებისთვის მნიშვნელოვანია გლობალური ეპიდემიური პროცესების მუდმივი მონიტორინგი. საერთაშორისო თანამშრომლობა და მტკიცებულებებზე დაფუძნებული ინფორმაციის გავრცელება ისეთივე მნიშვნელოვანია, როგორც ადგილობრივი მზადყოფნა. მსგავსი თემების შესახებ სამეცნიერო დისკუსიები აქტიურად ვითარდება აკადემიურ პლატფორმებზე, მათ შორის GMJ.ge და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის მიმართულებით PublicHealth.ge.
ჯანდაცვის ხარისხისა და საგანგებო მზადყოფნის სტანდარტების განვითარებაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ასევე Certificate.ge.
მითები და რეალობა
მითი: 71 ახალი შემთხვევა ნიშნავს, რომ ერთ დღეში 71 ადამიანი დაინფიცირდა
რეალობა: ეს მაჩვენებელი ხშირად მოიცავს ადრე ინფიცირებული, მაგრამ ახლად გამოვლენილი შემთხვევების დადასტურებას.
მითი: ებოლას ყველა აფეთქებას ერთნაირი სიკვდილიანობა აქვს
რეალობა: სხვადასხვა შტამი განსხვავებული ლეტალობით ხასიათდება. ბუნდიბუგიოს შტამს ისტორიულად შედარებით დაბალი სიკვდილიანობა აქვს.
მითი: ოფიციალური მონაცემები ყოველთვის ასახავს ეპიდემიის რეალურ ზომას
რეალობა: შეზღუდული ტესტირება, უსაფრთხოების პრობლემები და დაუდგენელი შემთხვევები ხშირად იწვევს რეალური მასშტაბის არასრულ შეფასებას.
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
ნიშნავს თუ არა 71 ახალი შემთხვევა ეპიდემიის მკვეთრ აფეთქებას?
არა აუცილებლად. ეს ზრდა შესაძლოა ასახავდეს როგორც ახალ ინფექციებს, ისე მანამდე დაუდგენელი შემთხვევების გამოვლენას.
რატომ ფიქრობენ ექსპერტები, რომ რეალური შემთხვევები შესაძლოა უფრო მეტი იყოს?
ვირუსი სავარაუდოდ რამდენიმე თვის განმავლობაში ცირკულირებდა ოფიციალურ გამოვლენამდე, ხოლო ზოგიერთი რეგიონი კვლავ რთულად ხელმისაწვდომია.
არსებობს თუ არა ბუნდიბუგიოს ებოლასთვის დამტკიცებული ვაქცინა?
ამჟამად ფართოდ გამოყენებადი სპეციფიკური ვაქცინა ბუნდიბუგიოს შტამისთვის არ არსებობს, რაც დამატებით გამოწვევას ქმნის ეპიდემიის კონტროლისთვის.
რატომ ართულებს კონფლიქტი ეპიდემიის მართვას?
უსაფრთხოების პრობლემები აფერხებს სამედიცინო პერსონალის გადაადგილებას, კონტაქტების მოძიებას და მოსახლეობის მონიტორინგს.
არსებობს თუ არა საფრთხე საქართველოსთვის?
ამ ეტაპზე პირდაპირი საფრთხე არ ფიქსირდება, თუმცა საერთაშორისო ეპიდემიოლოგიური ვითარების მონიტორინგი აუცილებელია.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
კონგოში მიმდინარე ებოლას აფეთქება კიდევ ერთხელ აჩვენებს, რომ ინფექციური დაავადებების კონტროლი მხოლოდ სამედიცინო საკითხი არ არის. ეფექტიანი რეაგირება დამოკიდებულია უსაფრთხოებაზე, საზოგადოების ნდობაზე, ჯანდაცვის ხელმისაწვდომობაზე და საერთაშორისო თანამშრომლობაზე.
71 ახალი შემთხვევის ერთ დღეში დაფიქსირება უფრო მეტად მიუთითებს ეპიდემიის რეალური მასშტაბის ეტაპობრივ გამოვლენაზე, ვიდრე ვირუსის მოულოდნელ აფეთქებაზე. მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოსთვის ამ ეტაპზე პირდაპირი საფრთხე არ არსებობს, მიმდინარე მოვლენები გვახსენებს, რამდენად მნიშვნელოვანია ძლიერი საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სისტემები, მუდმივი ეპიდემიოლოგიური ზედამხედველობა და მტკიცებულებებზე დაფუძნებული კომუნიკაცია.
დროული გამოვლენა, კონტაქტების ეფექტიანი მონიტორინგი და მოსახლეობის ინფორმირება კვლავ რჩება ებოლასთან ბრძოლის ყველაზე მნიშვნელოვან ინსტრუმენტებად.
წყაროები
- World Health Organization. Ebola disease outbreaks in Africa: situation reports. ხელმისაწვდომია: https://www.who.int
- World Health Organization. Disease Outbreak News: Ebola virus disease. ხელმისაწვდომია: https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news
- Centers for Disease Control and Prevention. Ebola Virus Disease. ხელმისაწვდომია: https://www.cdc.gov/ebola
- United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs. Democratic Republic of the Congo humanitarian situation reports. ხელმისაწვდომია: https://www.unocha.org
- Feldmann H, Geisbert TW. Ebola haemorrhagic fever. Lancet. 2011;377(9768):849–862. ხელმისაწვდომია: https://doi.org/10.1016/S0140-6736(10)60667-8
