გაერთიანებულ სამეფოში ჩატარებულმა 15-წლიანმა კვლევამ, რომელშიც 1 200-ზე მეტი დედა-შვილის წყვილი მონაწილეობდა, აჩვენა, რომ ორსულობის პირველ ტრიმესტრში იოდის მწვავე დეფიციტი დაკავშირებულია ბავშვებში უფრო დაბალ ვერბალურ ინტელექტთან მოზარდობის ასაკში.
კვლევა, რომელიც ევროპულ კვების ჟურნალში გამოქვეყნდა, დამატებით მტკიცებულებას წარმოადგენს იმის შესახებ, თუ რამდენად მნიშვნელოვანია იოდის საკმარისი მიღება პრენატალური განვითარების პერიოდში.
დედის იოდის სტატუსი და ბავშვის ლექსიკური შეფასებები 15 წლის ასაკში
T-შეფასებები პირველი ტრიმესტრის შარდში იოდის დონეების მიხედვით (µg/g კრეატინინი)
წყარო: Keestra et al., European Journal of Nutrition, 2026 | საქართველოს სამედიცინო ჟურნალის ახალი ამბები
ტვინის განვითარების კრიტიკული ფანჯარა
ავონის ლონგიტუდინალურმა კვლევამ მშობლებისა და ბავშვების შესახებ (ALSPAC), რომელიც ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ორსულობის კოჰორტაა მსოფლიოში, მონაცემები უზრუნველყო კისტერას და კოლეგების ამ ანალიზისთვის. მკვლევარებმა გაზომეს შარდში იოდ-კრეატინინის თანაფარდობები დედების პირველი ტრიმესტრის შარდში 1,211 დედა-შვილის წყვილისგან, შემდეგ კი თვალყური მიადევნეს ბავშვების კოგნიტური განვითარების 15 წლის მანძილზე.
15 წლის ასაკში, ბავშვებმა ჩაიტარეს ვეჩსლერის შემოკლებული ინტელექტის სკალის ორი ქვეტესტი (WASI), რომელიც წარმოქმნის ცალკე შეფასებებს ლექსიკონისთვის (ზეპირი ინტელექტი) და მატრიცული დაკვირვებისთვის (აბსტრაქტული, არაზეპირი დაკვირვება). კვლევა, რომელიც გამოქვეყნდა ევროპულ კვების ჟურნალში 2026 წლის მარტში, აღმოაჩინა კოგნიტური ზემოქმედების სპეციფიკური ნმუში.
ზეპირი ინტელექტი აჩვენებს მკაფიო დოზა-რეაქციის ნმუშს
ბავშვები, რომელთა დედებსაც ჰქონდათ იოდის მწვავე დეფიციტი (შარდში იოდი 50 µg/g კრეატინინზე ქვემოთ) პირველი ტრიმესტრის განმავლობაში, დაახლოებით 4 T-შეფასების ქულით დაბლა ქულები მიიღეს ლექსიკონის ტესტებში 15 წლის ასაკში, ანალიზის თანახმად. სრული სკალის IQ ასევე დაახლოებით 3 ქულით იყო დაბალი მწვავე დეფიციტის ჯგუფში.
მნიშვნელოვანია, რომ მატრიცული დაკვირვების შეფასებები უცვლელი დარჩა ყველა იოდის სტატუსის ჯგუფში, რაც მიუთითებს, რომ ზემოქმედება სპეციფიკურია ზეპირი კოგნიტური დომენებისთვის. კვლევის აღმოჩენები თანმიმდევრული იყო ბავშვის სქესის მიუხედავად, რაც მიუთითებს უნივერსალურ მოწყვლადობაზე ადრეული ნაყოფის განვითარების დროს.
ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონის ნაკლოვანება ადრეულ ორსულობაში
იოდის ზემოქმედების დრო ასახავს ნაყოფის ტვინის განვითარების კრიტიკული ფანჯრებს. ნაყოფის ფარისებრი ჯირკვალი არ აღწევს ფუნქციონალურ ავტონომიას დაახლოებით 16-20 კვირის ნაყოფობრიობამდე, ენდოკრინული მიმოხილვების განვითარებითი ბიოლოგიის კვლევის თანახმად.
პირველი ტრიმესტრის განმავლობაში, განვითარებადი ნაყოფი მთლიანად ეყრდნობა დედის თიროქსინს (T4), რომელიც პლაცენტას გადის ტვინის განვითარებისთვის აუცილებელი ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონების მიწოდებისთვის. როდესაც დედის იოდის სტატუსი არასაკმარისია, T4-ის წარმოება ირღვევა ამ კრიტიკულ მომენტში. კლინიკური შედეგები ვრცელდება ინდივიდუალური ორსულობების მიღმა პოპულაციური დონის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის საკითხებზე.
პრენატალური დანამატების ნაკლოვანებები კვლავ არსებობს
ამ მტკიცებულების მიუხედავად, მრავალი პრენატალური ვიტამინი შეიცავს არასაკმარის იოდს ან მთლიანად არ შეიცავს მას, ხოლო ფოლატი პირველად ყურადღებას იპყრობს ორსულობის კვების რეკომენდაციებში. ამერიკული მეან-გინეკოლოგიური ჟურნალი გამოქვეყნებულ ანალიზში აჩვენებს მნიშვნელოვან ცვალებადობას იოდის შემცველობაში კომერციულ პრენატალურ დანამატებში.
პროფესიონალური სამედიცინო ორგანიზაციები, მათ შორის მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაცია, რეკომენდაცია აძლევს 250 µg დღიურ იოდის მიღებას ორსულობისა და ლაქტაციის დროს. თუმცა, ამ რეკომენდაციის განხორციელება რჩება არათანმიმდევრული კლინიკურ პრაქტიკაში და სამომხმარებლო პროდუქტებში.
დედის ორგანიზმში ორსულობის პირველ ტრიმესტრში იოდის დაბალი დონე დაკავშირებული იყო ბავშვებში 15 წლის ასაკში უფრო დაბალ ლექსიკურ T-ქულებთან. განსაკუთრებით მძიმე დეფიციტის მქონე დედების შვილებმა საშუალოდ 4 ქულით დაბალი შედეგები აჩვენეს იმ ბავშვებთან შედარებით, რომელთა დედებსაც იოდის საკმარისი დონე ჰქონდათ.
— დრ. კისტერა და კოლეგები, ALSPAC კვლევის ჯგუფი (ევროპული კვების ჟურნალი, 2026)
მთავარი დასკვნები
- დედის იოდის მწვავე დეფიციტი (50 µg/g კრეატინინზე ქვემოთ) პირველ ტრიმესტრში დაკავშირებულია 4-ქულიანი დაბალი ზეპირი ინტელექტის ქულებთან 15 წლის ასაკში
- ზემოქმედება სპეციფიკურია ლექსიკონისა და ზეპირი დაკვირვებისთვის; აბსტრაქტული დაკვირვების შესაძლებლობები უცვლელია
- კრიტიკული პერიოდი ხდება ნაყოფის ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციონალურ ხდომამდე 16-20 კვირის ნაყოფობრიობაში
- მრავალი პრენატალური ვიტამინი შეიცავს არასაკმარის იოდს, ჯანმოს 250 µg-იანი დღიური რეკომენდაციების მიუხედავად
ხშირად დასმული კითხვები
რატომ მოქმედებს იოდის დეფიციტი მხოლოდ ზეპირ ინტელექტზე და არა სხვა კოგნიტურ უნარებზე?
ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონები სპეციფიკურ როლს თამაშობენ ტვინის რეგიონების განვითარებაში ადრეული ორსულობის დროს. ენისა და ზეპირი დამუშავებისთვის პასუხისმგებელი არეები უფრო მგრძნობიარე ჩანს ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონების ხელმისაწვდომობაზე კრიტიკული პირველი ტრიმესტრის ფანჯრის დროს, როდესაც ნაყოფის ტვინი აყალიბებს თავის საფუძვლიან არქიტექტურას.
რამდენი იოდი უნდა მიიღონ ორსულმა ქალებმა დღეში?
მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაცია რეკომენდაცია აძლევს 250 µg იოდის დღიურად ორსულობისა და ლაქტაციის დროს. ეს წარმოადგენს ზრდას 150 µg-დან, რაც რეკომენდებულია არაორსული მოზრდილებისთვის, დედის ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციისა და ნაყოფის ტვინის განვითარების მხარდასაჭერად.
შესაძლებელია თუ არა იოდის დეფიციტის ეფექტების გაუქმება, თუ ეს მოგვიანებით აღმოჩნდება ორსულობაში?
ALSPAC კვლევა მიუთითებს, რომ ყველაზე კრიტიკული ფანჯარაა პირველი ტრიმესტრი, როდესაც ნაყოფის ტვინის განვითარება იწყება. მიუხედავად იმისა, რომ ადეკვატური იოდი მნიშვნელოვანი რჩება მთელი ორსულობის განმავლობაში, დაფიქსირებული ზეპირი ინტელექტის სპეციფიკური ზემოქმედებები, როგორც ჩანს, დაკავშირებულია ამ ადრეულ განვითარების პერიოდთან, რომელიც ვერ განმეორდება.
ეს აღმოჩენები ხაზს უსვამს იმ საჭიროებას, რომ ჯანდაცვის მიმწოდებლებმა შეაფასონ იოდის სტატუსი ორსულობის ადრეულ ეტაპზე და უზრუნველყონ ადეკვატური დანამატი იწყება ჩასახვამდე, როდესაც ეს შესაძლებელია. როგორც პრენატალური მოვლა აგრძელებს ევოლუციას ფოლატზე ორიენტირებული მიდგომების მიღმა, იოდის მონიტორინგი შეიძლება გახდეს საერთო კომპონენტი ყოვლისმომცველი დედის კვების შეფასების. 15-წლიანი კვლევის მონაცემები მრწამს მტკიცებულებას იძლევა, რომ ადრეული ორსულობის კვების გადაწყვეტილებებს აქვთ გაზომვადი შედეგები, რომლებიც ვრცელდება მოზარდობამდე.
წყარო: Severe Iodine Deficiency in Early Pregnancy Linked to Lower Verbal Intelligence at Age 15
