შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
კალციუმი წარმოადგენს ადამიანის ორგანიზმისთვის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან მინერალს, რომელიც აუცილებელია ძვლებისა და კბილების სიმტკიცისთვის, კუნთებისა და ნერვული სისტემის ნორმალური ფუნქციონირებისთვის, გულის რიტმის რეგულაციისთვის და მრავალი ბიოქიმიური პროცესისათვის. მიუხედავად ამისა, ბოლო წლებში სოციალურ სივრცეში ფართოდ გავრცელდა მოსაზრება, რომ კალციუმის დეფიციტის შევსება შესაძლებელია კვერცხის ნაჭუჭის მიღებით და რომ ეს პრაქტიკა მრავალ ჯანმრთელობის პრობლემას აგვარებს.
საკითხი განსაკუთრებულ ყურადღებას საჭიროებს, რადგან იგი ეხება როგორც კვების უსაფრთხოებას, ისე მინერალური ბალანსის მართვას. არასანდო ან დაუდასტურებელი რეკომენდაციები შესაძლოა ჯანმრთელობისთვის სერიოზულ რისკებს შეიცავდეს. სწორედ ამიტომ აუცილებელია კვერცხის ნაჭუჭის გამოყენების თემის განხილვა მტკიცებულებებზე დაფუძნებული მედიცინისა და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივიდან, რასაც სისტემურად აშუქებს პროფესიული პლატფორმა https://www.sheniekimi.ge და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის საინფორმაციო სივრცე https://www.publichealth.ge.
პრობლემის აღწერა
გავრცელებული მოსაზრებით, კვერცხის ნაჭუჭი შეიცავს დაახლოებით 90–95% კალციუმის კარბონატს და ამიტომ წარმოადგენს „ბუნებრივ კალციუმის წყაროს“. ზოგიერთ არაოფიციალურ რეკომენდაციაში მითითებულია მისი მიღება მაღალი არტერიული წნევის, ოსტეოპოროზის, გასტრიტის, წყლულისა და იმუნიტეტის გასაძლიერებლად.
ქართველი მოსახლეობისათვის ეს საკითხი აქტუალურია რამდენიმე მიზეზით:
პირველი — კალციუმის დეფიციტი მართლაც წარმოადგენს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის პრობლემას, განსაკუთრებით მენოპაუზის შემდგომ ასაკში, ორსულებსა და ხანდაზმულებში.
მეორე — ბუნებრივი და „სახლის პირობებში მომზადებული“ საშუალებების მიმართ ნდობა ხშირად აღემატება კლინიკურად დამტკიცებულ პრეპარატებს.
მესამე — კვერცხის ნაჭუჭის არასათანადო დამუშავება შეიძლება დაკავშირებული იყოს ბაქტერიული დაბინძურების რისკთან.
ამ ფონზე მნიშვნელოვანია გავარჩიოთ, რა არის მეცნიერულად დადასტურებული და რა — პოპულარული მითის ნაწილი.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
კვერცხის ნაჭუჭი მართლაც ძირითადად შედგება კალციუმის კარბონატისგან. კალციუმის კარბონატი ფართოდ გამოიყენება ფარმაცევტულ ინდუსტრიაში, როგორც საკვები დანამატი. თუმცა, მედიკამენტური ფორმით წარმოებული კალციუმი გადის ხარისხის კონტროლს, მიკრობიოლოგიურ ტესტირებას და დოზირების სტანდარტიზაციას.
კვერცხის ნაჭუჭის გამოყენებისას პრობლემურია რამდენიმე ასპექტი:
- მიკრობიოლოგიური უსაფრთხოება — კვერცხის ზედაპირზე შეიძლება არსებობდეს სალმონელა და სხვა პათოგენები. არასათანადო სტერილიზაციამ შეიძლება გამოიწვიოს ინფექცია [1].
- დოზირების სიზუსტე — დაქუცმაცებული ნაჭუჭის კალციუმის ზუსტი რაოდენობის განსაზღვრა რთულია. ჭარბი კალციუმის მიღებამ შეიძლება გამოიწვიოს ჰიპერკალცემია, თირკმლის კენჭები და გულის რიტმის დარღვევები [2].
- ბიოშეღწევადობა — მიუხედავად იმისა, რომ კალციუმის კარბონატი ორგანიზმში შეიწოვება, მისი ეფექტური აბსორბცია დამოკიდებულია კუჭის მჟავიანობაზე და ვიტამინ D-ის სტატუსზე [3].
რაც შეეხება გავრცელებულ მოსაზრებებს, თითქოს კვერცხის ნაჭუჭი ამცირებს არტერიულ წნევას ან ქოლესტერინის დონეს, ამ მიმართულებით საკმარისი მაღალი ხარისხის კლინიკური კვლევები არ არსებობს. ანალოგიურად, მტკიცებულებები არ ადასტურებს, რომ იგი პირდაპირ „ასტიმულირებს ძვლის ტვინს“ ან მკურნალობს გასტრიტსა და წყლულს.
ფოლკლორული რეცეპტები, რომლებიც მოიცავს ნაჭუჭის ლიმონის წვენთან, თაფლთან ან სპირტთან შერევას, არ ეფუძნება კლინიკურ გაიდლაინებს და შეიძლება საფრთხის შემცველი იყოს.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით, კალციუმის არასაკმარისი მიღება ფართოდ არის გავრცელებული, განსაკუთრებით ქალებში მენოპაუზის შემდგომ პერიოდში [4]. ოსტეოპოროზი მსოფლიოში ასობით მილიონ ადამიანს აზიანებს და წარმოადგენს მოტეხილობების მნიშვნელოვან რისკფაქტორს [5].
ამავე დროს, ჭარბი კალციუმის მიღებამ შეიძლება გაზარდოს თირკმლის კენჭების რისკი და გარკვეულ შემთხვევებში გავლენა მოახდინოს გულ-სისხლძარღვთა სისტემაზე [2]. ამიტომ კალციუმის დანამატების გამოყენება უნდა ეფუძნებოდეს ინდივიდუალურ შეფასებას და ლაბორატორიულ მონაცემებს.
მოზრდილებში რეკომენდებული დღიური მიღება საშუალოდ 1000–1200 მილიგრამს შეადგენს ასაკისა და სქესის მიხედვით [3]. ამ რაოდენობის მიღება შესაძლებელია ბალანსირებული კვებით — რძის პროდუქტებით, მწვანე ბოსტნეულით, თევზითა და გამდიდრებული საკვებით.
საერთაშორისო გამოცდილება
საერთაშორისო გაიდლაინები, მათ შორის ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციისა და ეროვნული ჯანმრთელობის ინსტიტუტების რეკომენდაციები, არ მოიცავს კვერცხის ნაჭუჭის გამოყენებას კალციუმის წყაროდ [3,4].
პრევენციული მიდგომები ოსტეოპოროზის წინააღმდეგ მოიცავს:
საკმარის კალციუმსა და ვიტამინ D-ს,
ფიზიკურ აქტივობას,
მოწევის შეწყვეტას,
ალკოჰოლის ზომიერ მოხმარებას.
ფარმაცევტული პრეპარატები გადიან ხარისხის კონტროლს, რაც უზრუნველყოფს უსაფრთხოებასა და ეფექტურობას — საკითხი, რომელსაც განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სტანდარტებში.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში ოსტეოპოროზისა და კალციუმის დეფიციტის პრობლემა განსაკუთრებით აქტუალურია ხანდაზმულ მოსახლეობაში. თუმცა კვერცხის ნაჭუჭის გამოყენება, როგორც სამკურნალო საშუალება, არ წარმოადგენს ეროვნული კლინიკური პროტოკოლების ნაწილს.
აკადემიური და სამეცნიერო დისკუსიები, რომლებიც ეხება კვების უსაფრთხოებასა და მინერალურ ბალანსს, რეგულარულად ქვეყნდება https://www.gmj.ge პლატფორმაზე. ხარისხისა და სერტიფიკაციის საკითხები, მათ შორის საკვები დანამატების კონტროლი, დაკავშირებულია https://www.certificate.ge რესურსთან.
საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის პოლიტიკისთვის მნიშვნელოვანია მოსახლეობის ინფორმირება იმის შესახებ, რომ ბუნებრივი წარმოშობა ავტომატურად არ ნიშნავს უსაფრთხოებას.
მითები და რეალობა
მითი: კვერცხის ნაჭუჭი სრულიად უსაფრთხოა და ყველასთვის რეკომენდებულია.
რეალობა: მიკრობიოლოგიური და დოზირების რისკები საჭიროებს სიფრთხილეს.
მითი: ნაჭუჭი ამცირებს არტერიულ წნევასა და ქოლესტერინს.
რეალობა: ამ მიმართულებით მაღალი ხარისხის კლინიკური მტკიცებულება არ არსებობს.
მითი: ბუნებრივი საშუალება ყოველთვის ჯობს მედიკამენტს.
რეალობა: ფარმაცევტული პრეპარატები გადიან ხარისხის მკაცრ კონტროლს და უზრუნველყოფენ ზუსტ დოზირებას.
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
არის თუ არა კვერცხის ნაჭუჭი კალციუმის წყარო?
დიახ, იგი შეიცავს კალციუმის კარბონატს, თუმცა მისი გამოყენება არ არის სტანდარტული სამედიცინო რეკომენდაცია.
შესაძლებელია თუ არა მისი უსაფრთხოდ მიღება?
მიკრობიოლოგიური და დოზირების რისკების გამო რეკომენდებულია ექიმთან კონსულტაცია.
რა არის საუკეთესო გზა კალციუმის დეფიციტის თავიდან ასაცილებლად?
ბალანსირებული კვება, ლაბორატორიული კონტროლი და საჭიროების შემთხვევაში სერტიფიცირებული დანამატები.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
კვერცხის ნაჭუჭი მართლაც შეიცავს კალციუმს, თუმცა მისი გამოყენება სამკურნალო ან პრევენციულ საშუალებად არ ეფუძნება საკმარის კლინიკურ მტკიცებულებებს. არასათანადო გამოყენებამ შეიძლება ჯანმრთელობის რისკები წარმოქმნას.
საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის თვალსაზრისით პრიორიტეტი უნდა მიენიჭოს უსაფრთხო, სტანდარტიზებულ და მეცნიერულად დადასტურებულ მიდგომებს. კალციუმის ბალანსის შენარჩუნება შესაძლებელია ბალანსირებული კვებითა და საჭიროების შემთხვევაში სერტიფიცირებული პრეპარატებით, ექიმის რეკომენდაციის საფუძველზე.
წყაროები
- World Health Organization. Salmonella and food safety. Available from: https://www.who.int
- National Institutes of Health. Calcium Fact Sheet for Health Professionals. Available from: https://ods.od.nih.gov
- Institute of Medicine. Dietary Reference Intakes for Calcium and Vitamin D. Available from: https://www.nationalacademies.org
- World Health Organization. Calcium and bone health. Available from: https://www.who.int
- International Osteoporosis Foundation. Facts and statistics about osteoporosis. Available from: https://www.osteoporosis.foundation
