შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
სეზონური რესპირაციული ინფექციები ყოველწლიურად ქმნის მნიშვნელოვან დატვირთვას როგორც ჯანდაცვის სისტემაზე, ისე ოჯახებსა და საზოგადოებაზე. განსაკუთრებით მოწყვლადი ჯგუფი არიან მცირე ასაკის ბავშვები, რომელთა იმუნური სისტემა ჯერ კიდევ ჩამოყალიბების პროცესშია. მიმდინარე სეზონზე, გრიპის პიკის გადავლასთან ერთად, ყურადღება გადატანილია რესპირაციულ-სინციტიურ ვირუსზე, რომელიც პედიატრიულ პრაქტიკაში ბრონქიოლიტის ერთ-ერთი მთავარი გამომწვევია.
ბრონქიოლიტი წარმოადგენს ქვედა სასუნთქი გზების ანთებით პროცესს, რომელიც უმეტესად ორი წლამდე ასაკის ბავშვებში გვხვდება და განსაკუთრებით მძიმე მიმდინარეობა ახასიათებს სიცოცხლის პირველ ექვს თვეში. აღნიშნული საკითხი აქტუალურია არა მხოლოდ კლინიკური, არამედ საზოგადოებრივი ჯანდაცვის თვალსაზრისითაც, რადგან საჭიროებს ადრეულ ამოცნობას, დროულ ჩარევას და პრევენციული ღონისძიებების გაძლიერებას. თემის სისტემური გაშუქება მნიშვნელოვანია პროფესიული პლატფორმებისთვის, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის საინფორმაციო სივრცე https://www.publichealth.ge.
პრობლემის აღწერა
რესპირაციულ-სინციტიური ვირუსი წარმოადგენს მწვავე რესპირაციული ინფექციების ერთ-ერთ ყველაზე გავრცელებულ მიზეზს ბავშვებში. თითქმის ყველა ბავშვი ინფიცირდება სიცოცხლის პირველი ორი წლის განმავლობაში, თუმცა დაავადების სიმძიმე მნიშვნელოვნად განსხვავდება ასაკისა და თანმხლები მდგომარეობების მიხედვით [1].
ბრონქიოლიტი ვითარდება მცირე ზომის ბრონქიოლების ანთების შედეგად. ანთებითი შეშუპება, ლორწოს დაგროვება და სასუნთქი გზების შევიწროება იწვევს სუნთქვის გაძნელებას. კლინიკურად გამოვლინდება გახშირებული სუნთქვით, სტვენის მსგავსი ხმაურით, დამხმარე კუნთების ჩართულობით და ზოგჯერ ჟანგბადის დონის შემცირებით.
ქართველი მკითხველისთვის საკითხი მნიშვნელოვანია, რადგან სეზონური რესპირაციული ინფექციები ყოველწლიურად იწვევს პედიატრიულ სტაციონარებში ჰოსპიტალიზაციის ზრდას. მცირე ასაკის ბავშვების მშობლებისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია იცოდნენ, რომ გახშირებული სუნთქვა, მკვეთრი ჩაღრმავებები გულმკერდის არეში და კვების გაძნელება წარმოადგენს სიგნალს დაუყოვნებელი სამედიცინო შეფასებისთვის.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
რესპირაციულ-სინციტიური ვირუსი აზიანებს სასუნთქი გზების ეპითელურ უჯრედებს, იწვევს ანთებით რეაქციას და ლორწოს ჰიპერსეკრეციას. მცირე დიამეტრის ბრონქიოლები განსაკუთრებით მგრძნობიარეა შეშუპებისა და სეკრეტის დაგროვების მიმართ, რაც იწვევს ჰაერის ნაკადის შეზღუდვას.
კლინიკურად დაავადება ხშირად იწყება ზედა სასუნთქი გზების სიმპტომებით — ცხვირის გამონადენი, მსუბუქი ხველა, სუბფებრილური ტემპერატურა — და რამდენიმე დღეში პროგრესირებს ქვედა სასუნთქი გზების ჩართულობით. მძიმე შემთხვევებში ვითარდება ჰიპოქსემია, რაც საჭიროებს ჟანგბადის მიწოდებას და სტაციონარულ მართვას.
საერთაშორისო გაიდლაინები მიუთითებს, რომ ბრონქიოლიტის მართვის საფუძველს წარმოადგენს სიმპტომური და მხარდამჭერი თერაპია. ანტიბიოტიკები ეფექტური არ არის, თუ არ არსებობს ბაქტერიული გართულება [2]. ასევე, ინჰალაციური ბრონქოდილატატორების გამოყენება რუტინულად რეკომენდებული არ არის, რადგან კვლევებმა მათი სარგებელი არ დაადასტურა ყველა პაციენტში [2,3].
რისკ-ჯგუფებს მიეკუთვნებიან ნაადრევად დაბადებული ბავშვები, გულის თანდაყოლილი მანკის მქონენი, ქრონიკული ფილტვის დაავადების მქონენი და იმუნოდეფიციტური პაციენტები. მათში დაავადება უფრო მძიმე მიმდინარეობით ხასიათდება და საჭიროებს განსაკუთრებულ მეთვალყურეობას.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით, რესპირაციულ-სინციტიური ვირუსი მსოფლიოში ყოველწლიურად იწვევს მილიონობით ინფექციას ბავშვებში [1]. ხუთ წლამდე ასაკის ბავშვებში იგი წარმოადგენს ჰოსპიტალიზაციის ერთ-ერთ წამყვან მიზეზს.
გლობალური შეფასებების მიხედვით, ყოველწლიურად ასობით ათასი ბავშვი საჭიროებს სტაციონარულ მკურნალობას რესპირაციულ-სინციტიური ვირუსის გამო, ხოლო მძიმე შემთხვევები განსაკუთრებით ხშირია სიცოცხლის პირველ თვეებში [4].
მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ დაავადების პიკი უმეტესად გვხვდება შემოდგომა-ზამთრის პერიოდში, თუმცა სეზონური ცვალებადობა რეგიონების მიხედვით განსხვავებულია. ეს ქმნის აუცილებლობას, რომ ჯანდაცვის სისტემა წინასწარ იყოს მზად საწოლფონდის, ჟანგბადის რესურსებისა და პერსონალის მობილიზაციისთვის.
საერთაშორისო გამოცდილება
ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია რესპირაციულ-სინციტიურ ვირუსს განიხილავს, როგორც ბავშვთა ქვედა სასუნთქი გზების ინფექციების წამყვან გამომწვევ ფაქტორს [1]. დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრი ხაზს უსვამს ადრეული ამოცნობისა და სიმპტომური მართვის მნიშვნელობას [5].
ამერიკის პედიატრიის აკადემიის გაიდლაინები რეკომენდაციას უწევს ჟანგბადის მიწოდებას იმ შემთხვევაში, თუ ჟანგბადის სატურაცია კრიტიკულ ზღვარს ჩამოსცდება, ხოლო სხვა მედიკამენტური ჩარევები უნდა შეფასდეს ინდივიდუალურად [2].
ბოლო წლებში შემუშავებულია პრევენციული მიდგომები მაღალი რისკის მქონე ბავშვებისთვის, მათ შორის მონოკლონური ანტისხეულების გამოყენება გარკვეულ კლინიკურ შემთხვევებში [3]. თუმცა მათი გამოყენება მიზნობრივია და ეფუძნება მკაცრ კრიტერიუმებს.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში სეზონური რესპირაციული ინფექციები ყოველწლიურად ზრდის პედიატრიული სტაციონარების დატვირთვას. გრიპის პიკის გადავლასთან ერთად, რესპირაციულ-სინციტიური ვირუსი ხშირად ხდება ჰოსპიტალიზაციის ძირითადი მიზეზი ორ წლამდე ასაკის ბავშვებში.
ჯანდაცვის სისტემის გამოწვევად რჩება ადრეული მიმართვიანობის უზრუნველყოფა და მშობლების ინფორმირებულობა. პროფესიული დისკუსიებისა და კვლევების პლატფორმას წარმოადგენს https://www.gmj.ge, სადაც შესაძლებელია სამეცნიერო მონაცემების გაცვლა და ეროვნული პრაქტიკის გაუმჯობესება.
ხარისხისა და უსაფრთხოების სტანდარტების დაცვა, განსაკუთრებით სტაციონარულ დაწესებულებებში, დაკავშირებულია სერტიფიკაციისა და რეგულაციის პროცესებთან, რაც ასახულია https://www.certificate.ge პლატფორმაზე. რესურსების სწორად განაწილება და კლინიკური პროტოკოლების დაცვა მნიშვნელოვანია პაციენტთა უსაფრთხოებისთვის.
მითები და რეალობა
მითი: ყველა ხველა საჭიროებს ანტიბიოტიკს.
რეალობა: ბრონქიოლიტის უმეტესობა ვირუსული წარმოშობისაა და ანტიბიოტიკები არ არის ეფექტური, თუ არ არსებობს ბაქტერიული ინფექცია.
მითი: თუ ტემპერატურა მაღალი არ არის, მდგომარეობა საშიში არ არის.
რეალობა: ბრონქიოლიტის სიმძიმე განისაზღვრება სუნთქვის ხარისხით და ჟანგბადის დონით, არა მხოლოდ ტემპერატურით.
მითი: სახლის პირობებში ინჰალაციები ყოველთვის საკმარისია.
რეალობა: მძიმე სუნთქვის გაძნელების შემთხვევაში აუცილებელია სტაციონარული შეფასება და შესაძლოა ჟანგბადის მიწოდება.
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
რომელი ასაკია ყველაზე მაღალი რისკის?
ყველაზე მაღალი რისკი აღინიშნება სიცოცხლის პირველ ექვს თვეში.
როდის უნდა მივმართოთ ექიმს?
თუ ბავშვს აღენიშნება გახშირებული სუნთქვა, მკვეთრი ჩაღრმავებები გულმკერდზე, კვების გაძნელება ან ლურჯი შეფერილობა ტუჩების მიდამოში.
არის თუ არა შესაძლებელი პრევენცია?
ხელების ჰიგიენა, ავადმყოფებთან კონტაქტის შეზღუდვა და მაღალი რისკის ჯგუფებში სპეციალიზებული პრევენციული საშუალებების გამოყენება ამცირებს გართულებების ალბათობას.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
რესპირაციულ-სინციტიური ვირუსი და ბრონქიოლიტი წარმოადგენს პედიატრიული პრაქტიკის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან გამოწვევას. გრიპის პიკის გადავლა არ ნიშნავს სეზონის დასრულებას — რესპირაციული ინფექციების ცირკულაცია გრძელდება და განსაკუთრებულ სიფრთხილეს მოითხოვს მცირე ასაკის ბავშვებში.
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სტრატეგიები უნდა მოიცავდეს მშობლების განათლებას, ადრეულ მიმართვიანობას და სტაციონარების მზადყოფნას მძიმე შემთხვევებისთვის. ინფორმირებული საზოგადოება და სტანდარტებზე დაფუძნებული კლინიკური მართვა წარმოადგენს ბავშვთა ჯანმრთელობის დაცვის საფუძველს.
პედიატრი, პროფესორი ივანე ჩხაიძე გადაცემაში “ახალი დღე” საუბრობს სეზონური ვირუსების მიმდინარე სიტუაციაზე. მისი თქმით, გრიპის პიკი უკვე გადაიარა, თუმცა სეზონი კვლავ აქტიურია. ახლა პრიორიტეტული რესპირაციულ-სინციტიური ვირუსია, რომელიც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია პედიატრებისთვის, რომლებიც სტაციონარში მუშაობენ.
ჩხაიძე განსაკუთრებულ ყურადღებას აქცევს ბრონქიოლიტს – სუნთქვის სიმპტომებს, როგორიცაა უჩვეულოდ გახშირებული სუნთქვა, სტვენის ხმა და დამხმარე კუნთების ჩართულობა. ასეთი ნიშნების შემთხვევაში ბავშვს დაუყოვნებლივ სტაციონარში უნდა მიიყვანონ, რადგან შესაძლოა საჭირო იყოს ჟანგბადის მიწოდება და სხვა დამხმარე ღონისძიებები.
პროფესორის განმარტებით, ბრონქიოლიტი განსაკუთრებით საშიშია 2 წლამდე ბავშვებში, ხოლო პირველი ექვსი თვე ყველაზე რისკიანია.
წყაროები
- World Health Organization. Respiratory syncytial virus (RSV). Available from: https://www.who.int
- American Academy of Pediatrics. Clinical Practice Guideline: The Diagnosis, Management, and Prevention of Bronchiolitis. Pediatrics. Available from: https://publications.aap.org
- National Institutes of Health. Respiratory Syncytial Virus Infection. Available from: https://www.nih.gov
- Shi T, et al. Global burden of acute lower respiratory infections due to RSV in young children. The Lancet. 2017;390:946–958. Available from: https://www.thelancet.com
- Centers for Disease Control and Prevention. RSV in Infants and Young Children. Available from: https://www.cdc.gov
