შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
იმუნური სისტემის გაძლიერება საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ერთ-ერთი ყველაზე აქტუალური საკითხია, განსაკუთრებით სეზონური ინფექციების, ქრონიკული დაავადებებისა და მოსახლეობის დაბერების ფონზე. ამავე დროს, იმუნიტეტის „ამაღლებაზე“ გავრცელებული მრავალი ხალხური რეცეპტი ხშირად არ არის სათანადოდ შეფასებული სამეცნიერო თვალსაზრისით. ტრადიციული მედიცინის სპეციალისტის მიერ გაზიარებული ნარევი, რომელიც კვერცხის, ლიმონის, თაფლის, შაქრისა და კონიაკისგან მზადდება, საჭიროებს აკადემიურ ანალიზს — რამდენად შეესაბამება მისი გამოყენება მტკიცებულებებზე დაფუძნებულ მედიცინას და რა რისკები შეიძლება ახლდეს თან.
პრობლემის აღწერა
მედიასივრცეში პერიოდულად ვრცელდება სხვადასხვა „იმუნიტეტის გამაძლიერებელი“ საშუალებების რეცეპტები, რომელთა ეფექტიანობა ხშირად ეფუძნება პირად გამოცდილებას და არა კლინიკურ კვლევებს.
აღნიშნული ნარევის შემთხვევაში ძირითადი აქცენტი კეთდება კვერცხის ნაჭუჭში არსებული მიკროელემენტების, ლიმონის მჟავიანობისა და თაფლის „ბუნებრივი სამკურნალო“ თვისებების კომბინაციაზე.
ქართველი მკითხველისთვის საკითხი მნიშვნელოვანია, რადგან მსგავსი რეცეპტები ფართოდ გამოიყენება ოჯახურ პრაქტიკაში, მათ შორის ბავშვებსა და ხანდაზმულებში. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივიდან კი მნიშვნელოვანია შეფასდეს როგორც შესაძლო სარგებელი, ისე ბიოლოგიური და ინფექციური რისკები.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
იმუნური სისტემა წარმოადგენს კომპლექსურ ბიოლოგიურ მექანიზმს, რომელიც მოიცავს თანდაყოლილ და შეძენილ იმუნიტეტს. მისი ეფექტიანობა დამოკიდებულია გენეტიკურ ფაქტორებზე, კვებით სტატუსზე, ძილის ხარისხზე, ფიზიკურ აქტივობაზე და ქრონიკული დაავადებების არსებობაზე [1].
კვერცხის ნაჭუჭი და კალციუმი
კვერცხის ნაჭუჭი ძირითადად კალციუმის კარბონატისგან შედგება. ზოგიერთი კვლევა მიუთითებს, რომ დამუშავებული კვერცხის ნაჭუჭის ფხვნილი შეიძლება იყოს კალციუმის დამატებითი წყარო [2]. თუმცა, ეს არ ნიშნავს, რომ ასეთი ფორმით მიღებული პროდუქტი ავტომატურად „ამაღლებს“ იმუნიტეტს.
გარდა ამისა, ნაჭუჭის არასათანადო დამუშავების შემთხვევაში არსებობს მიკრობული დაბინძურების, მათ შორის სალმონელას ინფექციის რისკი. უმი ან არასრულად თერმულად დამუშავებული კვერცხი საზოგადოებრივი ჯანდაცვის თვალსაზრისით ერთ-ერთ ცნობილ ინფექციურ რისკს წარმოადგენს [3].
ლიმონი და ვიტამინი C
ლიმონი შეიცავს ვიტამინ C-ს, რომელიც მონაწილეობს იმუნურ პასუხში და ანტიოქსიდანტურ პროცესებში. თუმცა, ვიტამინ C-ს ეფექტი გაციებისა და რესპირატორული ინფექციების პრევენციაში შეზღუდულია და მისი რეგულარული მიღება მხოლოდ მცირედ ამცირებს სიმპტომების ხანგრძლივობას გარკვეულ ჯგუფებში [4].
თაფლი
თაფლს აქვს ანტიბაქტერიული და ანტიოქსიდანტური თვისებები, რაც დადასტურებულია ლაბორატორიულ პირობებში. თუმცა მისი სისტემური გავლენა იმუნიტეტის გაძლიერებაზე კლინიკურად საკმარისად არ არის დადასტურებული [5].
შაქარი და კონიაკი
შაქრის ჭარბი მიღება უკავშირდება მეტაბოლურ დარღვევებს და ანთებით პროცესებს. ალკოჰოლის შემცველი კომპონენტი — კონიაკი — მცირე დოზებითაც კი არ შეიძლება ჩაითვალოს იმუნიტეტის გამაძლიერებელ საშუალებად. პირიქით, ალკოჰოლის რეგულარული მიღება იმუნურ ფუნქციას ასუსტებს და ზრდის ინფექციების რისკს [6].
ქრონიკული დაღლილობის სინდრომი
ქრონიკული დაღლილობის სინდრომი წარმოადგენს კომპლექსურ მდგომარეობას, რომლის მართვა მოითხოვს მულტიდისციპლინურ მიდგომას. ამ მდგომარეობის მკურნალობა არ ეფუძნება კვერცხისა და ალკოჰოლის შემცველ ნარევებს. საერთაშორისო რეკომენდაციები ყურადღებას ამახვილებს ცხოვრების წესის მოდიფიკაციაზე და სპეციალიზებულ სამედიცინო მეთვალყურეობაზე [7].
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის მონაცემებით, ინფექციური დაავადებები კვლავ რჩება გლობალურ გამოწვევად, განსაკუთრებით ბავშვებსა და ხანდაზმულებში [1].
კვლევები მიუთითებს, რომ იმუნური სისტემის მხარდასაჭერად ყველაზე ეფექტიანია:
- ბალანსირებული კვება
- საკმარისი ძილი
- ფიზიკური აქტივობა
- ვაქცინაცია
ალკოჰოლის მოხმარება კი ასოცირდება ინფექციების გაზრდილ რისკთან და იმუნური პასუხის დაქვეითებასთან [6].
საერთაშორისო გამოცდილება
World Health Organization ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ იმუნიტეტის „გამაძლიერებელი“ უნივერსალური პროდუქტი არ არსებობს და პრევენცია ეფუძნება ცხოვრების ჯანსაღ წესს და მტკიცებულებებზე დაფუძნებულ ინტერვენციებს [1].
Centers for Disease Control and Prevention რეკომენდაციას უწევს უსაფრთხო კვებას და უმი კვერცხისგან თავის არიდებას ინფექციური რისკის გამო [3].
National Institutes of Health მიუთითებს, რომ ვიტამინებისა და მინერალების მიღება ეფექტიანია მხოლოდ დეფიციტის შემთხვევაში და არა როგორც უნივერსალური გამაძლიერებელი საშუალება [4].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში ტრადიციული რეცეპტები ფართოდ გამოიყენება ოჯახურ პრაქტიკაში. თუმცა საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინტერესებიდან გამომდინარე აუცილებელია უსაფრთხოების სტანდარტების დაცვა.
უმი კვერცხის გამოყენება და ალკოჰოლის შემცველი ნარევის ბავშვებში გამოყენება განსაკუთრებულ სიფრთხილეს მოითხოვს.
სამედიცინო თემებზე მტკიცებულებებზე დაფუძნებული ინფორმაციის გავრცელება აქტიურად ხდება პლატფორმებზე, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge.
აკადემიური შეფასებები და კლინიკური კვლევები ქვეყნდება ქართულ სამეცნიერო სივრცეშიც, მათ შორის https://www.gmj.ge-ზე. ხარისხის სტანდარტებისა და უსაფრთხოების საკითხები კი განიხილება შესაბამის პროფესიულ რესურსებზე, როგორიცაა https://www.certificate.ge.
მითები და რეალობა
მითი: არსებობს ერთჯერადი ნარევი, რომელიც სწრაფად აძლიერებს იმუნიტეტს.
რეალობა: იმუნური სისტემა კომპლექსურია და მისი ფუნქცია დამოკიდებულია ცხოვრების მრავალ ფაქტორზე.
მითი: ბუნებრივი ინგრედიენტი ავტომატურად უსაფრთხოა.
რეალობა: უმი კვერცხი და ალკოჰოლი შესაძლოა შეიცავდეს ჯანმრთელობის რისკებს, განსაკუთრებით დაუცველ ჯგუფებში.
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
შეიძლება თუ არა ასეთი ნარევის მიღება ბავშვებში?
უმი კვერცხისა და ალკოჰოლის შემცველ პროდუქტს ბავშვებში გამოყენება არ არის რეკომენდებული.
აძლიერებს თუ არა კვერცხის ნაჭუჭი იმუნიტეტს?
ნაჭუჭი წარმოადგენს კალციუმის წყაროს, თუმცა მისი კავშირი იმუნიტეტის გაძლიერებასთან არ არის დამტკიცებული.
არის თუ არა თაფლი უსაფრთხო ყველასთვის?
თაფლი ერთ წლამდე ასაკის ბავშვებში უკუნაჩვენებია ბოტულიზმის რისკის გამო.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
იმუნიტეტის მხარდაჭერა ეფუძნება მტკიცებულებებზე დაფუძნებულ მიდგომებს და არა ცალკეულ „სასწაულებრივ“ რეცეპტებს. მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთი ინგრედიენტი შეიცავს სასარგებლო მიკროელემენტებს, მათი კომბინაცია ალკოჰოლთან და უმი კვერცხთან ქმნის ინფექციურ და მეტაბოლურ რისკებს.
საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის დაცვის მიზნით მნიშვნელოვანია, რომ მოქალაქეებმა გადაწყვეტილებები მიიღონ სანდო სამედიცინო ინფორმაციის საფუძველზე და საჭიროების შემთხვევაში მიმართონ ექიმს. ცნობიერების ამაღლება და უსაფრთხოების პრინციპების დაცვა წარმოადგენს ჯანმრთელობის დაცვის ძირითად საფუძველს.
ტრადიციული მედიცინის სპეციალისტმა, ნინო ვაშაკიძემ გადაცემაში „დილა მშვიდობისა საქართველო“ მაყურებელს იმუნიტეტის ასამაღლებელი ხალხური საშუალების მომზადების წესი გაუზიარა.
მისი თქმით, რეცეპტი გურიაშია გავრცელებული და წლების წინ მისი მეუღლის ოჯახში გამოიყენეს ქრონიკული დაღლილობის სინდრომის დროს. ნინო ვაშაკიძე განმარტავს, რომ ნარევის ძირითადი ინგრედიენტებია კვერცხი, ლიმონი, თაფლი, შაქარი და კონიაკი. მისი თქმით, კვერცხის ნაჭუჭი შეიცავს ორგანიზმისთვის საჭირო მიკროელემენტებს და სწორად დამუშავების შემთხვევაში ადვილად შეიწოვება.
რეცეპტის მიხედვით, ახალდადებულ კვერცხებს ლიმონის წვენს ასხამენ და ბნელ ადგილზე 10–14 დღით ინახავენ. მიღებულ მასას შემდეგ უმატებენ ათქვეფილ კვერცხის გულს, თაფლს, შაქარსა და კონიაკს. ნარევი მუქ ბოთლში ინახება და გამოყენებამდე შეანჯღრევა აუცილებელია.
სპეციალისტის თქმით, ეს საშუალება იმუნიტეტის გაძლიერებას უწყობს ხელს.
წყაროები
- World Health Organization. Healthy diet. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/healthy-diet
- Schaafsma A, et al. Eggshell powder as a calcium source. Int J Food Sci Nutr. 2000;51(5):321-330. Available from: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/
- Centers for Disease Control and Prevention. Salmonella and eggs. Available from: https://www.cdc.gov/salmonella
- National Institutes of Health. Vitamin C Fact Sheet for Health Professionals. Available from: https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminC-HealthProfessional
- World Health Organization. Honey and cough in children. Available from: https://www.who.int
- National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism. Alcohol’s Effects on the Body. Available from: https://www.niaaa.nih.gov
- National Institute for Health and Care Excellence. Myalgic encephalomyelitis guidance. Available from: https://www.nice.org.uk
