ნიკოტინამიდ რიბოზიდი (NR): ზრდის NAD⁺-ს, მაგრამ ზრდის თუ არა ჯანმრთელობას? — მტკიცებულებებზე დაფუძნებული ანალიზი
შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
თანამედროვე მედიცინაში განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა უჯრედული ენერგეტიკისა და დაბერების ბიოლოგიურ მექანიზმებს. ამ კონტექსტში ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ბიოქიმიურ მოლეკულად ითვლება ნიკოტინამიდ ადენინ დინუკლეოტიდი (NAD⁺), რომელიც კრიტიკულ როლს ასრულებს ენერგიის წარმოქმნაში, უჯრედის ფუნქციონირებაში და მეტაბოლურ რეგულაციაში. ასაკის მატებასთან ერთად NAD⁺-ის დონე ბუნებრივად იკლებს, რაც დაკავშირებულია მეტაბოლური და ასაკთან ასოცირებული დაავადებების განვითარების რისკის ზრდასთან [1].
ამ ბიოლოგიურმა დაკვირვებამ წარმოშვა მნიშვნელოვანი სამეცნიერო ინტერესი NAD⁺-ის წინამორბედების, მათ შორის ნიკოტინამიდ რიბოზიდის (NR), მიმართ. NR ხშირად რეკლამირდება როგორც „ანტიეიჯინგის“, „ენერგიის ზრდის“ ან ზოგჯერ დაავადებების პრევენციის საშუალება. თუმცა, საზოგადოებრივი ჯანდაცვისა და მტკიცებულებაზე დაფუძნებული მედიცინის პერსპექტივიდან კრიტიკულად მნიშვნელოვანია განვასხვავოთ ბიოქიმიური ეფექტი და რეალური კლინიკური სარგებელი. როგორც პლატფორმა https://www.sheniekimi.ge ხაზგასმით აღნიშნავს, თანამედროვე სამედიცინო გადაწყვეტილებები უნდა ეფუძნებოდეს არა მარკეტინგს, არამედ მაღალი ხარისხის სამეცნიერო მტკიცებულებებს.
პრობლემის აღწერა
ნიკოტინამიდ რიბოზიდი არის ვიტამინ B3-ის ერთ-ერთი ფორმა და NAD⁺-ის წინამორბედი. მისი მიღების მიზანია ორგანიზმში NAD⁺-ის დონის გაზრდა, რაც თეორიულად შეიძლება დადებითად მოქმედებდეს ენერგეტიკულ მეტაბოლიზმზე, უჯრედის დაცვასა და დაბერების პროცესზე [1].
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის თვალსაზრისით, საკითხი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია რამდენიმე მიზეზის გამო:
პირველი — NR ფართოდ არის ხელმისაწვდომი როგორც საკვები დანამატი და მისი გამოყენება სწრაფად იზრდება.
მეორე — ხშირად ის რეკლამირდება როგორც სამკურნალო საშუალება, მიუხედავად იმისა, რომ ასეთი ეფექტი კლინიკურად დადასტურებული არ არის.
მესამე — მოსახლეობის ნაწილი იყენებს მას ექიმის კონსულტაციის გარეშე, რაც შეიძლება დაკავშირებული იყოს უსაფრთხოების და ეფექტიანობის გაურკვეველ საკითხებთან.
საქართველოსთვის ეს საკითხი მნიშვნელოვანია, რადგან საკვები დანამატების რეგულაცია და ხარისხის კონტროლი წარმოადგენს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის მნიშვნელოვან გამოწვევას, რასაც ხაზს უსვამს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ექსპერტული სივრცე https://www.publichealth.ge.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
ნიკოტინამიდ რიბოზიდი ორგანიზმში გარდაიქმნება NAD⁺-ად მრავალეტაპიანი ბიოქიმიური პროცესის შედეგად. NAD⁺ მონაწილეობს:
- უჯრედულ ენერგეტიკულ მეტაბოლიზმში
- მიტოქონდრიულ ფუნქციონირებაში
- დნმ-ის აღდგენის პროცესებში
- უჯრედის სტრესის რეგულაციაში
რანდომიზებულმა კლინიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ NR ეფექტურად ზრდის NAD⁺-ის დონეს სისხლში და ზოგიერთ ქსოვილში [2–4]. ეს შედეგი ერთ-ერთი ყველაზე თანმიმდევრული და მეცნიერულად დადასტურებული ეფექტია.
თუმცა, კლინიკური შედეგების შეფასება გაცილებით უფრო კომპლექსურ სურათს გვაძლევს.
კვლევებმა ვერ აჩვენა თანმიმდევრული გაუმჯობესება შემდეგ მაჩვენებლებში:
- ფიზიკური ფუნქცია
- ინსულინის მგრძნობელობა
- ანთების დონე
მეტაბოლური ჯანმრთელობა - დაბერების კლინიკური ნიშნები
მაგალითად, სიმსუქნის მქონე მამაკაცებში ჩატარებულმა კვლევამ ვერ დაადასტურა ინსულინის მგრძნობელობის გაუმჯობესება NR-ის გამოყენების ფონზე [4].
პერიფერიული არტერიული დაავადების მქონე პაციენტებში დაფიქსირდა სიარულის უნარის მცირე გაუმჯობესება, თუმცა ეს შედეგი საჭიროებს დამატებით დადასტურებას და არ წარმოადგენს მკურნალობის სტანდარტს [5].
ფილტვის ქრონიკული დაავადების მქონე პაციენტებში NR-ის გამოყენებამ გარკვეული გავლენა მოახდინა ანთების ბიომარკერებზე, მაგრამ კლინიკური შედეგების მნიშვნელობა კვლავ გაურკვეველია [6].
მნიშვნელოვანი დასკვნაა: NAD⁺-ის დონის მატება არ ნიშნავს ავტომატურად ჯანმრთელობის გაუმჯობესებას [1].
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
კლინიკური კვლევების მიხედვით:
NR-ის მიღება ზრდის NAD⁺-ის დონეს 40–90%-ით სხვადასხვა კვლევაში [2–4].
250–300 მგ დღიური დოზა არის ყველაზე ხშირად გამოყენებული და კარგად შესწავლილი [2].
500–1000 მგ დოზის შემთხვევაში NAD⁺ იზრდება, მაგრამ დამატებითი კლინიკური სარგებელი არ არის დადასტურებული [4].
გვერდითი მოვლენები ძირითადად მსუბუქია და მოიცავს:
- კუჭ-ნაწლავის დისკომფორტს
- თავის ტკივილს
- გულისრევას
- დაღლილობას [2–4]
მნიშვნელოვანია, რომ მრავალწლიანი უსაფრთხოების მონაცემები ჯერ კიდევ შეზღუდულია [1].
საერთაშორისო გამოცდილება
ევროპის საკვების უსაფრთხოების სააგენტომ (EFSA) შეაფასა ნიკოტინამიდ რიბოზიდი როგორც ახალი საკვები ინგრედიენტი და დაადგინა მისი უსაფრთხოება განსაზღვრულ დოზებში [8].
აშშ-ის სურსათისა და მედიკამენტების ადმინისტრაცია (FDA) აღიარებს NR-ს როგორც ვიტამინ B3-ის წყაროს, მაგრამ არ ადასტურებს მას როგორც სამკურნალო საშუალებას [9,10].
საერთაშორისო სამეცნიერო ჟურნალებში, მათ შორის Nature Communications და Science Advances, გამოქვეყნებული კვლევები ხაზს უსვამს, რომ NR-ის მთავარი დადასტურებული ეფექტი არის ბიოქიმიური და არა კლინიკური [1–3].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში საკვები დანამატების ბაზარი სწრაფად ვითარდება, თუმცა მათი გამოყენება ხშირად არ ეფუძნება კლინიკურ რეკომენდაციებს.
აკადემიური და პროფესიული სივრცეები, მათ შორის https://www.gmj.ge, ხაზს უსვამენ მტკიცებულებაზე დაფუძნებული მიდგომის მნიშვნელობას.
ასევე მნიშვნელოვანია ხარისხის კონტროლი და სტანდარტების დაცვა, რაც დაკავშირებულია სერტიფიკაციის სისტემებთან, როგორიცაა https://www.certificate.ge.
საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სისტემისთვის კრიტიკულად მნიშვნელოვანია მოსახლეობის ინფორმირება იმის შესახებ, რომ საკვები დანამატი არ არის მედიკამენტი.
მითები და რეალობა
მითი: NR აჩერებს დაბერებას
რეალობა: არ არსებობს კლინიკური მტკიცებულება, რომ NR აჩერებს დაბერებას [1]
მითი: NR ზრდის ენერგიას
რეალობა: NAD⁺ იზრდება, მაგრამ ენერგიის კლინიკური გაუმჯობესება არ არის თანმიმდევრულად დადასტურებული [4]
მითი: NR კურნავს დაავადებებს
რეალობა: NR არ არის მედიკამენტი და არ გამოიყენება დაავადებების სამკურნალოდ [1]
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
რა არის ნიკოტინამიდ რიბოზიდი?
ეს არის ვიტამინ B3-ის ფორმა, რომელიც ორგანიზმში გარდაიქმნება NAD⁺-ად.
არის თუ არა NR ეფექტიანი?
ის ზრდის NAD⁺-ის დონეს, მაგრამ კლინიკური სარგებელი სრულად დადასტურებული არ არის.
არის თუ არა უსაფრთხო?
მოკლევადიან პერიოდში რეკომენდებულ დოზებში ძირითადად უსაფრთხოა [2–4].
შეიძლება თუ არა დაბერების შეჩერება?
არა, ასეთი ეფექტი არ არის დადასტურებული [1].
არის თუ არა მედიკამენტი?
არა, NR არის საკვები დანამატი.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
ნიკოტინამიდ რიბოზიდი წარმოადგენს საინტერესო ბიოლოგიურ ნაერთს, რომელიც ეფექტურად ზრდის NAD⁺-ის დონეს ორგანიზმში. თუმცა, თანამედროვე სამეცნიერო მტკიცებულებები არ ადასტურებს მის მნიშვნელოვან კლინიკურ სარგებელს ჯანმრთელობის გაუმჯობესების ან დაავადებების პრევენციის თვალსაზრისით.
საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის მთავარი პრიორიტეტია მოსახლეობის ინფორმირება, რომ:
- NR არ არის მედიკამენტი
- არ კურნავს დაავადებებს
- არ აჩერებს დაბერებას
- უნდა გამოიყენებოდეს რეალისტური მოლოდინებით
მტკიცებულებაზე დაფუძნებული მედიცინის პრინციპების დაცვა აუცილებელია უსაფრთხო და ეფექტიანი ჯანდაცვისთვის.
წყაროები
- Damgaard MV, Treebak JT. What is really known about the effects of nicotinamide riboside supplementation in humans. Sci Adv. 2023;9:eadi4862. Available from: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10361580/
- Martens CR, et al. Chronic nicotinamide riboside supplementation is well-tolerated and elevates NAD+ in healthy adults. Nat Commun. 2018;9:1286. Available from: https://www.nature.com/articles/s41467-018-03421-7
- Conze D, et al. Safety and metabolism of long-term administration of nicotinamide riboside chloride. Sci Rep. 2019;9:9772. Available from: https://www.nature.com/articles/s41598-019-46120-z
- Dollerup OL, et al. Nicotinamide riboside does not alter insulin sensitivity in obese men. Am J Clin Nutr. Available from: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0002916522029409
- McDermott MM, et al. Nicotinamide riboside for peripheral artery disease. Nat Commun. 2024. Available from: https://www.nature.com/articles/s41467-024-49092-5
- Norheim KL, et al. Nicotinamide riboside and airway inflammation in COPD. Nat Aging. 2024. Available from: https://www.nature.com/articles/s43587-024-00758-1
- Berven H, et al. NR-SAFE trial: high-dose nicotinamide riboside safety. Nat Commun. 2023. Available from: https://www.nature.com/articles/s41467-023-43514-6
- EFSA NDA Panel. Safety of nicotinamide riboside chloride as a novel food. EFSA J. 2019;17:5775. Available from: https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2903/j.efsa.2019.5775
- FDA. Agency Response Letter GRAS Notice No. 635. Available from: https://www.fda.gov/
- FDA. GRAS Notice 000635: Nicotinamide riboside chloride. Available from: https://www.fda.gov/files/food/published/GRAS-Notice-000635–Nicotinamide-riboside-chloride.pdf
