ბრიტანეთში კიდევ ერთ ხელოვნური რძის საკვებში დაადასტურეს ტოქსინი!!!
შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
ჩვილთა კვება არის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი პასუხისმგებლობის სფერო, რადგან სიცოცხლის პირველ თვეებში მიღებული საკვები განსაზღვრავს ბავშვის ზრდას, იმუნურ დაცვას, ნერვული სისტემის განვითარებას და ინფექციებისადმი მდგრადობას. სწორედ ამიტომ, ბავშვის ხელოვნური კვების პროდუქტები უნდა ექვემდებარებოდეს განსაკუთრებულად მკაცრ ხარისხობრივ კონტროლს, რეგულაციას და სწრაფ გაფრთხილების მექანიზმებს.
დიდ ბრიტანეთში Aptamil First Formula-ს (Danone) პარტიის გახსენება, მას შემდეგ რაც პროდუქტში აღმოაჩინეს ტოქსინი ცერეულიდი, წარმოადგენს მკაფიო სიგნალს: თანამედროვე კვების ინდუსტრიაში ინოვაცია და მასშტაბური წარმოება ყოველთვის არ ნიშნავს სრულ უსაფრთხოებას. განსაკუთრებით საგანგაშოა ის ფაქტი, რომ აღნიშნული ტოქსინი არ ნადგურდება თერმული დამუშავებით, რაც ჩვილთა კვებაში რისკს კიდევ უფრო ზრდის.
ეს შემთხვევა მნიშვნელოვანია საქართველოშიც, რადგან ჩვილთა ფორმულების ნაწილი ქვეყანაში იმპორტით შემოდის და მომხმარებლები ხშირად პროდუქტის შეძენას ონლაინ არხებითაც ახორციელებენ. ასეთ პირობებში უსაფრთხოების სისტემები და ინფორმაციის სწრაფი გავრცელება გადამწყვეტია.
პრობლემის აღწერა
საკითხი ეხება ბავშვის ხელოვნური კვების პროდუქტების დაბინძურებას ტოქსინით, რომელიც შესაძლოა წარმოიშვას წარმოების ჯაჭვში მესამე მხარის ინგრედიენტების მიმწოდებლისგან. დიდ ბრიტანეთში სურსათის სტანდარტების სააგენტომ დაადასტურა, რომ Aptamil First Formula-ს პარტიის დაბინძურება უკავშირდებოდა სწორედ გარე მომწოდებელს.
პრობლემის არსი რამდენიმე მიმართულებით არის მნიშვნელოვანი:
- ჩვილები წარმოადგენენ ყველაზე დაუცველ ჯგუფს, რომელთა ორგანიზმი განსაკუთრებით მგრძნობიარეა ტოქსინების მიმართ
- დაბინძურება შესაძლოა მოხდეს არა უშუალოდ მწარმოებელ ქარხანაში, არამედ მიწოდების ჯაჭვის ნებისმიერ ეტაპზე
- ზოგიერთი ტოქსინი, მათ შორის ცერეულიდი, არ ნადგურდება საჭმლის მომზადებით, რაც ზრდის კლინიკურ საფრთხეს
ქართველი მკითხველისთვის ეს თემა მნიშვნელოვანია, რადგან გლობალური ბაზარი ერთმანეთთან მჭიდროდ არის დაკავშირებული: ერთი ქვეყნის პროდუქტის პრობლემა ხშირად საერთაშორისო მასშტაბით ვრცელდება და გავლენას ახდენს სხვა ქვეყნებზეც.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
ცერეულიდი წარმოადგენს ბაქტერიული წარმოშობის ტოქსინს, რომელიც ყველაზე ხშირად უკავშირდება Bacillus cereus-ის მიერ გამომუშავებულ ემეტურ (ღებინების გამომწვევ) ტოქსინს [1]. ეს ტოქსინი განსაკუთრებულად პრობლემურია, რადგან:
- თერმოსტაბილურია და არ იშლება ადუღების ან საკვების მომზადების დროს
- მცირე დოზებშიც კი შეუძლია გამოიწვიოს მწვავე კუჭ-ნაწლავის სიმპტომები
- ჩვილებში შესაძლოა განვითარდეს სწრაფი დეჰიდრატაცია და მძიმე გართულებები
კლინიკური ნიშნები შეიძლება მოიცავდეს:
- ინტენსიურ ღებინებას
- მუცლის სპაზმებს
- გაღიზიანებას და კვებაზე უარს
- მძიმე შემთხვევებში ელექტროლიტურ დარღვევებს
საერთაშორისო კვლევები ხაზს უსვამს, რომ ჩვილთა კვების პროდუქტებში Bacillus cereus-ის დაბინძურება წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან მიკრობიოლოგიურ რისკს [2].
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ის გარემოება, რომ დაბინძურება შესაძლოა მოდიოდეს მესამე მხარის ინგრედიენტების მიმწოდებლისგან, რაც კიდევ ერთხელ აჩვენებს მიწოდების ჯაჭვის კონტროლის აუცილებლობას.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
ევროპისა და ჩრდილოეთ ამერიკის მონაცემებით, Bacillus cereus არის ერთ-ერთი ხშირი გამომწვევი საკვებით გადაცემადი ინტოქსიკაციების, განსაკუთრებით რძის ფხვნილისა და მშრალი პროდუქტების შემთხვევაში [3].
WHO აღნიშნავს, რომ ჩვილთა ფორმულა არ არის სტერილური პროდუქტი და მისი უსაფრთხო გამოყენება მოითხოვს მკაცრ წარმოებით კონტროლს და სწორ მომზადებას [4].
სურსათის სტანდარტების სააგენტოს მიერ Aptamil-ის პარტიის გახსენება და ნესტლეს მიერ მსგავსი მიზეზით ჩატარებული გახსენება მიუთითებს, რომ პრობლემა შესაძლოა სისტემური იყოს და დაკავშირებული იყოს ერთსა და იმავე მომწოდებელთან.
მშრალი სტატისტიკის მიღმა დგას რეალური საფრთხე: ჩვილებში მწვავე ღებინება და სპაზმები სწრაფად იწვევს სითხის დაკარგვას, რაც ამ ასაკში განსაკუთრებით საშიშია.
საერთაშორისო გამოცდილება
საერთაშორისო ინსტიტუტები მკაცრად აკონტროლებენ ჩვილთა კვების პროდუქტებს.
WHO რეკომენდაციას აძლევს სახელმწიფოებს:
- უზრუნველყონ ჩვილთა ფორმულების წარმოების მაღალი სტანდარტები
- გააძლიერონ მონიტორინგი მიწოდების ჯაჭვში
- გამოიყენონ სწრაფი გაფრთხილების სისტემები (recall mechanisms) [4]
CDC ასევე ხაზს უსვამს, რომ მშობლები უნდა იყენებდნენ მხოლოდ ოფიციალურად რეგისტრირებულ პროდუქტებს და ყურადღებით აკვირდებოდნენ გახსენების განცხადებებს [5].
BMJ და The Lancet ხშირად აღნიშნავენ, რომ ჩვილთა კვების ინდუსტრიაში მარკეტინგული დაპირებები ვერ შეცვლის უსაფრთხოების მტკიცებულებებს და რეგულაციას [6].
საერთაშორისო გამოცდილება გვიჩვენებს, რომ პროდუქტის სწრაფი გახსენება და გამჭვირვალე კომუნიკაცია არის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის დაცვის აუცილებელი ნაწილი.
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში ჩვილთა ხელოვნური კვების პროდუქტების მნიშვნელოვანი ნაწილი იმპორტით შემოდის. ეს ქმნის რამდენიმე გამოწვევას:
- ხარისხის კონტროლის საჭიროება საზღვარზე და ბაზარზე
- სწრაფი ინფორმაციის მიწოდება მშობლებისთვის
- ონლაინ ბაზარზე არაოფიციალური პროდუქტის გავრცელების რისკი
სწორედ ამიტომ აუცილებელია, რომ საკითხი განიხილებოდეს აკადემიურ სივრცეებში, როგორიცაა https://www.gmj.ge, სადაც შესაძლებელია მტკიცებულებებზე დაფუძნებული ანალიზი.
ასევე მნიშვნელოვანია ხარისხის სტანდარტებისა და სერტიფიკაციის სისტემების გაძლიერება, რაშიც მნიშვნელოვანი როლი აქვს https://www.certificate.ge.
საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისთვის სანდო ინფორმაციის გავრცელება შესაძლებელია რესურსებით, როგორიცაა https://www.publichealth.ge და https://www.sheniekimi.ge.
საქართველოსთვის მთავარი გამოწვევაა: ჩვილთა კვების უსაფრთხოება არ დარჩეს მხოლოდ ინდივიდუალური არჩევანის დონეზე, არამედ იყოს სისტემური კონტროლის ნაწილი.
მითები და რეალობა
მითი 1: „თუ ფორმულა იყიდება მაღაზიაში, ის სრულად უსაფრთხოა“
რეალობა: შემთხვევები, როგორიცაა Aptamil-ის გახსენება, აჩვენებს, რომ დაბინძურება შეიძლება წარმოიშვას მიწოდების ჯაჭვის ნებისმიერ ეტაპზე.
მითი 2: „საჭმლის მომზადება ყველა მიკრობულ საფრთხეს ანეიტრალებს“
რეალობა: ცერეულიდი თერმოსტაბილურია და არ ნადგურდება ადუღებით [1].
მითი 3: „გახსენება იშვიათია და არ არის მნიშვნელოვანი“
რეალობა: გახსენება არის უსაფრთხოების სისტემის ნაწილი და სწორედ დროული რეაგირება იცავს სიცოცხლეს.
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
კითხვა: რა უნდა გააკეთოს მშობელმა, თუ პროდუქტი გაიხსენეს?
პასუხი: დაუყოვნებლივ შეწყვიტოს გამოყენება და მიჰყვეს ოფიციალურ რეკომენდაციებს.
კითხვა: შესაძლებელია თუ არა ტოქსინის განადგურება ადუღებით?
პასუხი: არა. ცერეულიდი არ ნადგურდება თერმული დამუშავებით [1].
კითხვა: რამდენად ხშირია ასეთი შემთხვევები?
პასუხი: ისინი იშვიათია, მაგრამ მაღალი რისკის გამო განსაკუთრებულ ყურადღებას საჭიროებს.
კითხვა: როგორ ავირჩიოთ უსაფრთხო პროდუქტი საქართველოში?
პასუხი: შეიძინეთ მხოლოდ ოფიციალური იმპორტის არხებით და აკვირდით რეგულატორული უწყებების განცხადებებს.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
Aptamil First Formula-ს გახსენება დიდ ბრიტანეთში და მსგავსი შემთხვევები ნესტლეს პროდუქტებთან დაკავშირებით გვახსენებს, რომ ჩვილთა კვების უსაფრთხოება არის საზოგადოებრივი პასუხისმგებლობის უმაღლესი დონე.
ტოქსინები, როგორიცაა ცერეულიდი, განსაკუთრებით საშიშია, რადგან არ ნადგურდება მომზადების პროცესში და ჩვილებში შესაძლოა გამოიწვიოს მწვავე კლინიკური გართულებები.
საქართველოსთვის აუცილებელია:
- იმპორტირებული პროდუქციის მკაცრი კონტროლი
- სწრაფი გაფრთხილების სისტემების განვითარება
- ხარისხის სერტიფიკაციის მხარდაჭერა
- მშობლების ინფორმირებულობის ამაღლება
ბავშვების უსაფრთხოება არ არის მარკეტინგი. ეს არის პასუხისმგებლობა, რომელიც მოითხოვს სისტემურ რეგულაციას და საზოგადოებრივ ცნობიერებას.
წყაროები
- Ehling-Schulz M, Fricker M, Scherer S. Bacillus cereus, the causative agent of an emetic type of food-borne illness. Molecular Nutrition & Food Research. 2004. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15538705/
- Stenfors Arnesen LP, Fagerlund A, Granum PE. From soil to gut: Bacillus cereus and its food poisoning toxins. FEMS Microbiology Reviews. 2008. https://academic.oup.com/femsre/article/32/4/579/482238
- EFSA Panel on Biological Hazards. Risks for public health related to the presence of Bacillus cereus in foodstuffs. EFSA Journal. 2016. https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.2903/j.efsa.2016.4524
- World Health Organization. Safe preparation, storage and handling of powdered infant formula. WHO. 2007. https://www.who.int/publications/i/item/9789241595414
- Centers for Disease Control and Prevention. Infant Formula Safety and Recalls. https://www.cdc.gov/foodsafety/recalls/index.html
- Rollins NC, Bhandari N, Hajeebhoy N, et al. Why invest, and what it will take to improve breastfeeding practices? The Lancet. 2016. https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(15)01044-2/fulltext
