რა დაავადებები შეიძლება გამოიწვიოს მძივმა, ტუჩსაცხმა, სუნამომ და კანის მოვლის სხვა საშუალებებმა? – რა არის კონტაქტური დერმატიტი და როგორ ვუმკურნალოთ მას?
შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი
თანამედროვე საზოგადოებაში კანის მოვლის საშუალებები, სუნამო, ტუჩსაცხი, მძივები და სხვა ყოველდღიური ნივთები ხშირად აღიქმება როგორც უვნებელი და ცხოვრების სტილის ნაწილი. თუმცა, მედიცინისა და საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმის გააზრება, რომ ამ პროდუქტებმა შესაძლოა გამოიწვიოს კანის ალერგიული და ანთებითი რეაქციები, რომელთა შორის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებულია კონტაქტური დერმატიტი.
კონტაქტური დერმატიტი წარმოადგენს პრობლემას არა მხოლოდ ინდივიდუალური ჯანმრთელობისთვის, არამედ საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვისაც, რადგან მისი გავრცელება იზრდება, დაკავშირებულია გარემო ფაქტორებთან, მომხმარებელთა ქცევასთან და პროდუქციის რეგულაციის ხარისხთან. კანის დაავადებები ხშირად იწვევს ცხოვრების ხარისხის დაქვეითებას, სამუშაოუნარიანობის შემცირებას და ჯანდაცვის სისტემაზე დამატებით დატვირთვას.
საქართველოში, სადაც კოსმეტიკური და პარფიუმერული პროდუქციის მოხმარება ფართოდ არის გავრცელებული, საკითხი განსაკუთრებულ ყურადღებას საჭიროებს. სწორედ ამიტომ მნიშვნელოვანია, რომ საზოგადოებამ მიიღოს სანდო, აკადემიურად გამართული ინფორმაცია კონტაქტური დერმატიტის მიზეზების, სიმპტომებისა და მკურნალობის გზების შესახებ, რაც შეესაბამება ისეთ რესურსებს, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge.
პრობლემის აღწერა
კონტაქტური დერმატიტი არის კანის ანთებითი მდგომარეობა, რომელიც ვითარდება მაშინ, როდესაც კანი პირდაპირ კონტაქტში შედის გამაღიზიანებელ ან ალერგიულ ნივთიერებასთან. ეს შეიძლება იყოს როგორც ქიმიური კომპონენტი კოსმეტიკაში, ასევე ლითონები სამკაულებში, სუნამოში არსებული არომატული ნივთიერებები ან კანის მოვლის საშუალებებში დამატებული კონსერვანტები.
ქართველი მკითხველისთვის ეს საკითხი განსაკუთრებით აქტუალურია, რადგან ყოველდღიურად მრავალი ადამიანი იყენებს სხვადასხვა ტიპის კოსმეტიკურ პროდუქტს, ხშირად ექიმის რეკომენდაციის გარეშე. სოციალური მნიშვნელობა მდგომარეობს იმაში, რომ კონტაქტური დერმატიტი შეიძლება გახდეს ქრონიკული პრობლემა, რომელიც მოითხოვს ხანგრძლივ მკურნალობას და გავლენას ახდენს როგორც ფიზიკურ, ასევე ფსიქოლოგიურ კეთილდღეობაზე.
გარდა ამისა, კანის ალერგიული დაავადებები ხშირად უკავშირდება სამუშაო გარემოსაც, მაგალითად, ხელოსნებში, მედპერსონალში, ქიმიურ ინდუსტრიაში დასაქმებულებში, რაც საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის მნიშვნელოვანი გამოწვევაა.
სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი
კონტაქტური დერმატიტი იყოფა ორ ძირითად ტიპად:
- გამაღიზიანებელი კონტაქტური დერმატიტი
- ალერგიული კონტაქტური დერმატიტი
გამაღიზიანებელი ფორმა ვითარდება მაშინ, როდესაც კანი ზიანდება პირდაპირი ქიმიური ან ფიზიკური ზემოქმედებით, მაგალითად, ძლიერი საპნები, სარეცხი საშუალებები ან მჟავები [1].
ალერგიული კონტაქტური დერმატიტი არის იმუნური სისტემის რეაქცია, რომელიც ვითარდება ალერგენთან განმეორებითი კონტაქტის შემდეგ. ასეთ ალერგენებს ხშირად წარმოადგენს:
- ნიკელი სამკაულებში
- არომატული კომპონენტები სუნამოში
- კონსერვანტები ტუჩსაცხში და კრემებში
- საღებავები კოსმეტიკაში [2]
კლინიკურად დაავადება ვლინდება სიწითლით, ქავილით, ბუშტუკებით, აქერცვლით და ზოგჯერ ტკივილით. ქრონიკულ შემთხვევებში ვითარდება კანის გასქელება და პიგმენტაციის ცვლილება.
კვლევების მიხედვით, კონტაქტური დერმატიტი წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე ხშირ პროფესიულ კანის დაავადებას მსოფლიოში [3]. მკურნალობის მთავარი პრინციპია ალერგენის ან გამაღიზიანებლის იდენტიფიცირება და თავიდან აცილება, რასაც ემატება ადგილობრივი ანთების საწინააღმდეგო თერაპია.
სტატისტიკა და მტკიცებულებები
საერთაშორისო მონაცემებით, მოსახლეობის დაახლოებით 15–20%-ს სიცოცხლის განმავლობაში ერთხელ მაინც განუვითარდება ალერგიული კონტაქტური დერმატიტი [4].
ყველაზე გავრცელებული ალერგენი არის ნიკელი, განსაკუთრებით ქალებში, რაც დაკავშირებულია სამკაულების ფართო გამოყენებასთან [5].
კოსმეტიკური პროდუქტებით გამოწვეული დერმატიტი იზრდება, რადგან ბაზარზე მუდმივად ჩნდება ახალი ფორმულები და ქიმიური ინგრედიენტები. მიუხედავად იმისა, რომ ყველა მომხმარებელს არ უვითარდება რეაქცია, რისკი მაღალია მათთვის, ვისაც აქვს ატოპიური დერმატიტის ან ალერგიის ისტორია.
ციფრების მნიშვნელობა მარტივად რომ ავხსნათ: ყოველ მეხუთე ადამიანს შეიძლება ერთხელ მაინც ჰქონდეს კანის ალერგიული რეაქცია ყოველდღიურ ნივთზე, რომელიც მას სრულიად უსაფრთხოდ მიაჩნდა.
საერთაშორისო გამოცდილება
ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია (WHO) ხაზს უსვამს, რომ ალერგიული დაავადებების ზრდა დაკავშირებულია ურბანიზაციასთან, ქიმიური ნივთიერებების ფართო გამოყენებასთან და გარემოს დაბინძურებასთან [6].
აშშ-ის დაავადებათა კონტროლის ცენტრი (CDC) რეკომენდაციას აძლევს მოსახლეობას, ყურადღებით შეარჩიონ კოსმეტიკური და საყოფაცხოვრებო პროდუქტები, განსაკუთრებით მგრძნობიარე კანის მქონე პირებმა [7].
NIH და წამყვანი სამედიცინო ჟურნალები, როგორიცაა The Lancet და BMJ, აღნიშნავენ, რომ კონტაქტური დერმატიტის მართვის მთავარი საფუძველია ალერგენების რეგულაცია და მომხმარებელთა განათლება [8].
ევროკავშირში მოქმედებს მკაცრი რეგულაციები კოსმეტიკური ინგრედიენტების მიმართ, რაც მიზნად ისახავს ალერგენების შემცირებას და პროდუქციის უსაფრთხოების გაუმჯობესებას [9].
საქართველოს კონტექსტი
საქართველოში კოსმეტიკური და პარფიუმერული ბაზარი სწრაფად იზრდება, თუმცა რეგულაციისა და ხარისხის კონტროლის მექანიზმები ჯერ კიდევ საჭიროებს გაძლიერებას.
კონტაქტური დერმატიტის დიაგნოსტიკა და მკურნალობა შესაძლებელია დერმატოლოგიურ ცენტრებში, თუმცა ხშირად პაციენტები თვითმკურნალობას მიმართავენ, რაც მდგომარეობას ამწვავებს.
ამ თემის განხილვა მნიშვნელოვანია აკადემიური სივრცისთვისაც, რასაც ხელს უწყობს https://www.gmj.ge, როგორც სამედიცინო ცოდნის გავრცელების პლატფორმა.
ასევე, პროდუქციის ხარისხისა და უსაფრთხოების საკითხებში განსაკუთრებული როლი აქვს სტანდარტიზაციასა და სერტიფიკაციას, რაც დაკავშირებულია რესურსთან https://www.certificate.ge.
მითები და რეალობა
მითი 1: თუ პროდუქტი ბუნებრივია, ის ალერგიას არ იწვევს
რეალობა: ბუნებრივი ინგრედიენტებიც ხშირად ძლიერი ალერგენებია, მაგალითად, ეთერზეთები [10].
მითი 2: კონტაქტური დერმატიტი მხოლოდ დროებითი გაღიზიანებაა
რეალობა: დაუმუშავებელი შემთხვევები შეიძლება გახდეს ქრონიკული და მნიშვნელოვნად გააუარესოს ცხოვრების ხარისხი [3].
მითი 3: ტუჩსაცხი და სუნამო უსაფრთხოა, რადგან ყოველდღიურად იყენებენ
რეალობა: ხშირი გამოყენება ზრდის სენსიბილიზაციის და ალერგიის განვითარების რისკს [2].
ხშირად დასმული კითხვები (Q&A)
რა არის კონტაქტური დერმატიტი?
ეს არის კანის ანთება, რომელიც ვითარდება ალერგენთან ან გამაღიზიანებელ ნივთიერებასთან კონტაქტის შედეგად.
როგორ გავიგო, რა იწვევს ალერგიას?
დერმატოლოგი ატარებს სპეციალურ ალერგიულ ტესტებს (პაჩ-ტესტი), რათა დადგინდეს მიზეზი [5].
როგორ მკურნალობენ კონტაქტურ დერმატიტს?
მთავარია ალერგენის თავიდან აცილება და ექიმის მიერ დანიშნული ადგილობრივი თერაპია.
შეიძლება თუ არა თვითმკურნალობა?
არ არის რეკომენდებული, რადგან არასწორმა მკურნალობამ შეიძლება გააუარესოს მდგომარეობა.
როგორ ავიცილოთ თავიდან?
პროდუქციის შემადგენლობის ყურადღებით კითხვა, ჰიპოალერგიული საშუალებების გამოყენება და კანის რეგულარული მოვლა.
დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით
კონტაქტური დერმატიტი წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე გავრცელებულ კანის დაავადებას, რომელიც დაკავშირებულია ყოველდღიურ გარემო ფაქტორებთან, კოსმეტიკურ პროდუქტებთან და სამკაულებთან.
საზოგადოებრივი ჯანდაცვისთვის მნიშვნელოვანია ცნობიერების ამაღლება, ხარისხის კონტროლის გაძლიერება და მოსახლეობის განათლება უსაფრთხო მოხმარების შესახებ.
რეალისტური რეკომენდაციებია:
- საეჭვო პროდუქტის გამოყენების შეწყვეტა სიმპტომების დროს
- ექიმთან დროული მიმართვა
- ხარისხიან და სერტიფიცირებულ პროდუქციაზე არჩევანის გაკეთება
- რეგულაციისა და სტანდარტების მხარდაჭერა საქართველოში
სანდო ინფორმაციის მიღება შესაძლებელია ისეთ პლატფორმებზე, როგორიცაა https://www.sheniekimi.ge და https://www.publichealth.ge.
დეტალურად ↓
წყაროები
- Johansen JD, et al. Contact dermatitis: mechanisms and epidemiology. Lancet. 2020. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/
- Thyssen JP, et al. Cosmetic allergy and allergic contact dermatitis. BMJ. 2019. https://www.bmj.com/
- Diepgen TL, et al. Occupational skin diseases and contact dermatitis. NEJM. 2018. https://www.nejm.org/
- European Society of Contact Dermatitis. Prevalence of allergic contact dermatitis. 2021. https://www.escd.org/
- Thyssen JP, Menné T. Nickel allergy epidemiology. J Am Acad Dermatol. 2020. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/
- World Health Organization. Allergic diseases and environmental exposure. 2022. https://www.who.int/
- Centers for Disease Control and Prevention. Skin health and dermatitis prevention. 2021. https://www.cdc.gov/
- National Institutes of Health. Contact dermatitis management guidelines. 2020. https://www.nih.gov/
- European Commission. Cosmetics regulation and allergen control. 2022. https://ec.europa.eu/
- de Groot AC. Essential oils and allergic contact dermatitis. Contact Dermatitis. 2019. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/
